Stiefmoeder schonk geld weg terwijl kindsdeel openstond: ontvangers moeten €70.600 betalen

Niet alle giften werden vernietigd. De rechter maakte onderscheid tussen schenkingen waarvoor aanvankelijk voldoende vermogen aanwezig was en latere schenkingen die de zoon als schuldeiser benadeelden. Dat blijkt uit het vonnis van 19 augustus 2026, gepubliceerd op 22 september.

De vader overleed in 2015. Hij was voor de tweede keer getrouwd en had een zoon uit zijn eerste huwelijk. In zijn testament had hij geregeld dat zijn vrouw de goederen uit de nalatenschap kreeg. Zijn zoon kreeg een geldvordering op haar.

Dat verschil tussen bezit en een geldvordering is wezenlijk. Een kind kan erfgenaam zijn zonder direct een bedrag op zijn rekening te ontvangen. Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende partner de goederen, terwijl kinderen hun erfdeel in beginsel later kunnen opeisen.

Volgens de uitleg van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie kan een testament andere momenten bepalen waarop kinderen hun geld krijgen. Daarom is bij een onbetaald kindsdeel niet alleen de hoogte van de vordering van belang, maar ook wanneer deze opeisbaar wordt.

In deze zaak werd de vordering opeisbaar toen de stiefmoeder op 9 mei 2022 in een verzorgingshuis werd opgenomen. Daarvoor stond een specifieke bepaling in het testament. Opname in een verzorgingshuis maakt dus niet in iedere familie automatisch een kindsdeel opeisbaar.

Tussen 2018 en 2022 was bijna €140.000 geschonken. De zoon stelde dat hij daardoor zijn vordering niet meer volledig kon innen.

De rechtbank keek naar de financiële situatie op de momenten waarop de giften werden gedaan. Aanvankelijk was er voldoende geld om zowel te schenken als de vordering van de zoon te voldoen. Voor de schenkingen vóór 2021 was onvoldoende toegelicht waarom de stiefmoeder toen al had moeten weten dat hij benadeeld zou worden.

Vanaf 2021 verminderde het vermogen echter snel. Volgens de rechter had toen duidelijk moeten zijn dat verdere schenkingen onvoldoende geld zouden overlaten voor het kindsdeel. De schenkingen uit 2021 en 2022 werden daarom vernietigd.

Daarvoor gebruikte de rechter de zogenoemde pauliana. Die biedt onder voorwaarden bescherming tegen onverplichte handelingen waardoor een schuldeiser wordt benadeeld. Het bestaan van een openstaande schuld alleen is niet genoeg: ook de gevolgen van de handeling en de wetenschap daarvan zijn van belang.

De vier toegewezen betalingen bedragen €51.000, €7.600, €6.000 en €6.000. Samen komt dat uit op €70.600.

De zoon kreeg daarmee niet automatisch zijn gehele resterende kindsdeel van de ontvangers vergoed. Ook de bijna €140.000 aan schenkingen kwam niet volledig terug. Het vonnis ziet op de specifieke giften die de rechter vernietigde.

Dat maakt een nauwkeurige administratie belangrijk. Voor de beoordeling zijn bedragen en data nodig, naast informatie over het vermogen en de verplichtingen die op dat moment bestonden. Alleen stellen dat iemand in de familie veel geld heeft gekregen, is onvoldoende om dezelfde uitkomst te bereiken.

Bij familiegeschenken gaat de aandacht vaak naar de vrijstellingen voor belastingvrij schenken. Die bepalen wanneer de ontvanger schenkbelasting moet betalen. Ze beantwoorden niet de vraag of een schenking tegenover een schuldeiser standhoudt.

Een gift kan dus fiscaal binnen een vrijstelling passen, terwijl daarnaast een afzonderlijke discussie over benadeling ontstaat. Omgekeerd betekent een openstaand kindsdeel niet dat de langstlevende helemaal geen geld meer mag gebruiken.

Wie zelf nog een erfdeel tegoed heeft, kan beginnen met drie concrete controles. Wat staat er in het testament over betaling? Hoe is de hoogte van de vordering vastgesteld? En welke betalingen zijn al ontvangen?

Verzamel daarvoor het testament, de vastlegging van het kindsdeel en de beschikbare correspondentie. Zijn er aanwijzingen dat vermogen door schenkingen verdwijnt, laat dan beoordelen welke informatie nog nodig is en of juridische stappen mogelijk zijn. Het beslissende verschil kan liggen in de financiële situatie op de datum van iedere afzonderlijke gift.