Grote stroomstoring of cyberaanval? Supermarkten hebben maar voor 3 dagen vers eten op voorraad

Bij een langdurige stroomstoring, een grote cyberaanval of extreem weer kan dat moderne bevoorradingssysteem snel vastlopen. Nederlandse supermarkten hebben gemiddeld voor ongeveer drie dagen aan verse levensmiddelen beschikbaar. Bij langer houdbare producten gaat het om ongeveer een week - en onder ongunstige omstandigheden mogelijk nog minder.

De supermarktsector werkt met een strak georganiseerd systeem van voortdurende leveringen. Sommige filialen krijgen twee of drie keer per dag een vrachtwagen. Daardoor hoeft er achter de winkel geen reusachtig magazijn te staan en blijft voedsel niet onnodig lang op voorraad liggen.

Dat heeft duidelijke voordelen. De kosten blijven lager, verse producten worden sneller verkocht en er hoeft minder eten te worden weggegooid. Voor een normale week is het een buitengewoon efficiënt systeem.

Tijdens een crisis wordt dezelfde efficiëntie een kwetsbaarheid. Als distributiecentra geen stroom hebben, digitale bestelsystemen uitvallen of vrachtwagens een regio niet kunnen bereiken, is er weinig reserve om op terug te vallen.

Onderzoekers van Instituut Clingendael waarschuwen volgens RTL Nieuws dat de voedselvoorziening onvoldoende is voorbereid op langdurige ontregeling. Nederland heeft geen algemene verplichting waarmee supermarkten een bepaalde hoeveelheid voedsel voor crisissituaties moeten bewaren.

Bij een storing denken veel mensen als eerste aan deuren die niet meer opengaan of betaalautomaten die uitvallen. De afhankelijkheid van elektriciteit en digitale systemen gaat veel verder.

Koelingen moeten blijven werken, bestellingen worden automatisch verwerkt en voorraden staan in computersystemen. Distributiecentra gebruiken machines voor het verzamelen en sorteren van producten. Vrachtwagens worden ingepland met digitale routes en leveringsgegevens.

Een gerichte cyberaanval hoeft daarom niet eens iedere supermarkt afzonderlijk te treffen. Wanneer een centraal logistiek systeem stilvalt, kunnen tientallen of honderden filialen problemen ondervinden.

Ook consumenten reageren op onzekerheid. Zodra mensen verwachten dat een storing langer gaat duren, kopen ze vaak meer dan normaal. Producten die onder gewone omstandigheden voor drie dagen voldoende zijn, kunnen dan binnen enkele uren uitverkocht raken.

Daarom is de genoemde voorraadduur geen garantie. Het is een gemiddelde, gebaseerd op een regulier aankooptempo.

De conclusie is niet dat iedereen vandaag met twee winkelwagens vol blikgroente naar huis moet gaan. Juist plotseling hamsteren maakt een dreigend tekort groter en zorgt ervoor dat anderen met lege handen staan.

Een verstandiger aanpak is het rustig opbouwen van een kleine, roterende thuisvoorraad. Kies producten die het huishouden normaal gesproken ook gebruikt. Wie iedere week een blik groente, een pak crackers of een pot pindakaas extra koopt en oudere producten eerst opmaakt, bouwt zonder verspilling een buffer op.

De overheid adviseert huishoudens om zich de eerste 72 uur van een noodsituatie te kunnen redden. Volgens de officiële lijst voor een noodpakket hoort daar per persoon drie liter water per dag bij. Ook worden lang houdbare producten genoemd, zoals noten, gedroogd fruit en groente in blik.

Denk bij voedsel bovendien aan producten die zonder oven of elektrische kookplaat kunnen worden gegeten. Een kast vol droge pasta helpt weinig wanneer er dagenlang geen mogelijkheid is om water te koken.

Gezinnen met kleine kinderen, huisdieren of iemand met een medisch dieet hebben extra aandachtspunten. Babyvoeding, noodzakelijk dieetvoer en vaste medicijnen zijn niet altijd snel te vervangen wanneer winkels of apotheken tijdelijk slecht bereikbaar zijn.

Een stroom- of internetstoring kan het betalingsverkeer raken. De overheid adviseert daarom om voor een noodsituatie een bescheiden bedrag aan contant geld beschikbaar te hebben. Voor de eerste 72 uur gaat het officiële advies uit van 70 euro per volwassene en 30 euro per kind.

Dat bedrag hoeft niet in één keer te worden opgenomen. Het advies is juist om de voorraad rustig op te bouwen en verschillende munten en biljetten te bewaren, zodat gepast betalen mogelijk blijft.

Contant geld lost overigens niet ieder probleem op. Een supermarkt zonder werkende kassa’s, verlichting of koeling kan besluiten de deuren volledig te sluiten. De belangrijkste bescherming blijft daarom een kleine voorraad thuis, niet een dikke portemonnee waarmee op het laatste moment alsnog boodschappen moeten worden gedaan.

Supermarkten verplichten om grote noodvoorraden aan te houden klinkt eenvoudig, maar brengt kosten mee. Er is extra magazijnruimte nodig, producten moeten worden gecontroleerd en vervangen en een deel zal uiteindelijk over de houdbaarheidsdatum gaan. Die kosten kunnen terugkomen in de prijzen die klanten betalen.

Overheid en supermarktsector werken daarom aan plannen voor de voedselvoorziening tijdens crises. Daarbij gaat het niet alleen om meer producten opslaan. Noodstroom voor distributiecentra, alternatieve communicatiemiddelen en afspraken over vervoer kunnen minstens zo belangrijk zijn.

Voor huishoudens is de praktische les eenvoudiger. Een paar dagen water en houdbaar eten in huis hebben, voorkomt dat bij iedere storing onmiddellijk naar de supermarkt moet worden gerend. Niet uit paniek, maar juist om paniek te vermijden.