Eerenberg (D66) kopt zijn eigen brief 'Stopzetten onrechtmatige systemen', maar twee ervan draaien nog tot 2027 en 2028 op jouw gegevens

Het gaat om een rapport van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). De privacywaakhond houdt sinds 2024 toezicht op de Belastingdienst. Eerenberg stuurde het rapport woensdag mee in een brief aan de Tweede Kamer. Het beschrijft de periode tot medio 2026.

Eerenberg schrijft dat de naleving van de privacywet "nog steeds niet overal op orde" is. Dan volgt de zin waar jij je zorgen over mag maken: "De realiteit is wel dat het nog enkele jaren zal duren voordat de gegevensbescherming overal op orde is."

De AP ziet drie grote problemen: de datakluis, de afhandeling van inzageverzoeken en het toezicht op wie er in jouw gegevens kijkt. Over die datakluis schreef DDS al eerder, toen Eerenberg geen aangifte wilde doen. Nu zegt de AP dat het "veel te lang" heeft geduurd voordat de gegevens in de kluis werden opgeschoond.

Eerenberg deelt die conclusie. Ze staat zwart op wit in zijn eigen brief. Wat er met de inhoud van de kluis gebeurt, beslist pas een externe commissie, en die begint nog.

Dan de logging. Logging is het vastleggen wie welke gegevens bekijkt. De AP vindt dat de Belastingdienst die logging en de controle erop "nog onvoldoende" geregeld heeft. De AP gaf in januari de opdracht om het te verbeteren. Over de resultaten informeert Eerenberg de Kamer pas in het eerste kwartaal van 2027, en dan nog vertrouwelijk.

Daarna de inzageverzoeken. Jij hebt het recht te weten wat de Belastingdienst over je vastlegt. De dienst moet binnen een maand reageren. Volgens de AP kan de Belastingdienst niet aantonen dat dat consequent lukt, en er is geen centraal punt voor de verzoeken.

Een centraal loket komt er in 2028. In 2027 volgt eerst een tijdelijke voorziening. Voor een verzoek van jou geldt een maand. Voor hun eigen huis geldt 2028.

De Belastingdienst gebruikt ongeveer honderd selectie-instrumenten. Zij bepalen welke aangifte, aanvraag of verzoek een medewerker nog eens bekijkt. Jouw aangifte kan dus door zo'n instrument worden uitgekozen.

De AP wees er eerder op dat bij de helft van die instrumenten de onderbouwing berustte op algemene ervaring of onvoldoende was gedocumenteerd. Medio 2026 was volgens de AP nog maar een klein aantal getoetst. Volgens de AP geldt daardoor dat "nog steeds een risico bestaat op schending van grondrechten".

De Belastingdienst wil dit jaar veertig instrumenten laten toetsen en in 2027 de rest. Eerenberg schrijft: "Tot op heden geven de toetsingen nog geen aanleiding tot aanpassing of stopzetting van de selectie-instrumenten." Dat is een geruststelling die vooral zegt dat er nog niet veel gekeken is.

Het wordt nog scherper. Volgens de AP heeft de Belastingdienst nog niet bij alle instrumenten nagegaan of er "noodzakelijke en betekenisvolle tussenkomst" is waar de wet dat vraagt. Dat is de vraag of een echte medewerker een uitkomst beoordeelt voordat die gevolgen voor jou heeft.

Wie dit leest, denkt aan de toeslagenaffaire. Terecht. Daar kozen systemen en ambtenaren verkeerde mensen uit, en gezinnen betaalden de rekening. Ook nu belooft het ministerie dat het beter gaat.

In zijn brief heeft Eerenberg zelf een kop staan die voor zich spreekt: "Stopzetten onrechtmatige systemen". Het gaat om vijf systemen die vergelijkbaar zijn met het Risico Analyse Model. Gruff staat sinds oktober uit. Het systeem IHP is eind dit jaar uitgefaseerd en SMOB wordt eind 2026 uitgezet.

Twee systemen blijven langer. Voor het Informatiesjabloon en de Klantbeeld Toezicht Applicatie (KTA) vond de AP dat ze "zo snel mogelijk" buiten gebruik moesten, vanwege "de grote privacyrisico's". Eerenberg schrijft dat de Belastingdienst ze "nodig" heeft "om zijn werk efficiënt uit te kunnen blijven voeren". Zonder alternatief kunnen ze volgens hem niet zomaar uit.

Het Informatiesjabloon verdwijnt in 2027, de KTA in 2028. Tot die tijd draaien ze op jouw gegevens. Dat is geen toeval maar een keuze: jouw privacy wijkt voor de efficiëntie van de dienst. Wie zelf zegt dat een systeem onrechtmatig is, hoort het niet nog twee jaar aan te laten.

Eerenberg noemt maatregelen. Er zijn minder mensen met toegang, en medewerkers moeten eerst een beginscherm invullen voordat ze erin mogen. Dat is een slot op een deur die de AP liever dichtgetimmerd had.

En dan je burgerservicenummer. De Belastingdienst gebruikt het in betalingskenmerken. Dat kan ook zonder, vond de AP al eerder. Voor particulieren verdwijnt het eind dit jaar, voor ondernemers in het derde kwartaal van 2027 en in vorderingsnummers uiterlijk in 2032. De AP stemt in met die planning, omdat de risico's volgens haar beheersbaar zijn.

Eerlijk is eerlijk: er is ook vooruitgang. De AP beoordeelt de meldplicht voor datalekken als goed en de impactanalyses als voldoende. De privacyorganisatie moet de knelpunten uiterlijk 1 juni 2027 hebben opgelost.

Dat een instantie die jou jaarlijks controleert zelf nog enkele jaren nodig heeft om aan de wet te voldoen, is niet te verdedigen. Ben jij te laat, dan krijg je geen uitstel. Dan krijg je een boete.

De Tweede Kamer moet eisen dat het Informatiesjabloon en de KTA direct uit gaan. Ze moet eisen dat elk selectie-instrument zonder toetsing wordt stilgezet. En de Belastingdienst moet elk inzageverzoek binnen een maand beantwoorden. Wie jou controleert, moet zichzelf eerst kunnen controleren.