Sinds 12 augustus zijn zelfs theezakjes en koffiepads officieel verpakking: dit verandert door de nieuwe EU-wet

Voor iemand die ’s morgens een pad in het koffieapparaat legt, verandert er niet onmiddellijk iets. Er hoeft geen apart formulier te worden ingevuld en bij de kassa verschijnt ook niet plotseling een losse Europese heffing op de bon. Achter de schermen moeten producenten, importeurs en andere bedrijven echter wel meer gaan registreren, onderbouwen en betalen.

De verandering maakt deel uit van de Europese Packaging and Packaging Waste Regulation, meestal afgekort tot PPWR. Deze verordening moet de enorme hoeveelheid verpakkingsafval in Europa terugdringen en de regels binnen de EU gelijker maken.

Een theezakje verdwijnt samen met de gebruikte thee in de afvalbak of gft-container. Het zakje houdt de thee bij elkaar, beschermt de inhoud en maakt het product bruikbaar. Vanuit die gedachte heeft Brussel besloten dat het niet alleen onderdeel van het product is, maar ook een verpakkingsfunctie heeft.

Verpact, de organisatie die in Nederland verantwoordelijk is voor de uitvoering van de producentenverantwoordelijkheid voor verpakkingen, bevestigt dat koffiepads en theezakjes met achtergebleven resten sinds 12 augustus als verpakking worden gezien.

Producenten moeten het gebruikte materiaal voortaan opgeven onder de categorie ‘verpakkingen, overige’. Daarover wordt vervolgens het tarief betaald dat bij het betreffende materiaal hoort.

Voor koffiecapsules geldt een iets andere planning. Ze vallen eveneens onder de uitgebreide definitie, maar de Nederlandse aangifte en heffing beginnen volgens Verpact op 1 januari 2027.

De nieuwe bijdrage wordt niet rechtstreeks bij consumenten geïnd. De rekening komt in eerste instantie terecht bij bedrijven die de producten op de markt brengen. Toch is het niet ondenkbaar dat een deel van de extra administratie- en verpakkingskosten uiteindelijk in de winkelprijs wordt verwerkt.

Of dat daadwerkelijk gebeurt, hangt af van de fabrikant, het gebruikte materiaal en de omvang van de onderneming. Bij een doos met twintig theezakjes zal het bedrag per afzonderlijk zakje vermoedelijk klein zijn. Bij honderden miljoenen verkochte zakjes en pads kunnen de totale kosten voor een groot merk wel degelijk oplopen.

Daar komt bij dat de PPWR veel meer omvat dan alleen de nieuwe status van het theezakje. Bedrijven moeten bepalen welke rol zij in de verpakkingsketen vervullen en voor verpakkingen een conformiteitsbeoordeling uitvoeren. Fabrikanten moeten kunnen aantonen dat hun verpakking aan de Europese eisen voldoet.

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland wijst erop dat de eerste verplichtingen sinds 12 augustus gelden, terwijl andere onderdelen de komende jaren nog worden uitgewerkt. Brussel komt tot en met 2029 met tientallen aanvullende documenten en uitvoeringsregels.

Een van de meest concrete veranderingen betreft voedselverpakkingen waarin PFAS kunnen zitten. Die stoffen werden onder meer gebruikt om papier en karton water-, vet- of vuilafstotend te maken.

Sinds 12 augustus gelden Europese grenswaarden voor PFAS in verpakkingen die met voedsel in aanraking komen. Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn voor vetwerend papier, bakpapier, pizzadozen en zakken voor magnetronpopcorn. Producenten moeten kunnen onderbouwen dat de gebruikte materialen onder de vastgestelde limieten blijven.

De Europese regels hanteren meerdere drempels. Voor afzonderlijke niet-polymere PFAS geldt een grens van 25 delen per miljard. Voor de optelsom van deze PFAS ligt de grens op 250 delen per miljard. Daarnaast geldt een grens voor het totale fluorgehalte.

Dat klinkt technisch, maar het praktische gevolg is eenvoudig: bedrijven moeten meer informatie bij hun leveranciers opvragen en hun verpakkingen zo nodig laten testen. Zonder de juiste documentatie kan een nieuw geproduceerde verpakking niet zomaar op de Europese markt worden gebracht.

De ingangsdatum betekent niet dat iedere verpakking die op 11 augustus is gemaakt een dag later verboden werd. Voor bestaande voorraden en eerder geproduceerde verpakkingen gelden overgangsbepalingen.

Nieuwe productieruns moeten wel aan de eisen voldoen die op dat moment van toepassing zijn. Daardoor kunnen consumenten de komende tijd oude en aangepaste verpakkingen naast elkaar tegenkomen. Veranderingen in materiaal, opdruk of vorm worden bovendien vaak pas zichtbaar wanneer een fabrikant zijn voorraad vernieuwt.

Veel zwaardere eisen volgen later. Verplichte uniforme weggooi-informatie staat voor 2028 op de planning. Eisen aan recyclebaarheid, minimale hoeveelheden gerecycled plastic en verschillende verboden op onnodige verpakkingsvormen worden vooral vanaf 2030 aangescherpt.

De wet is niet alleen bedoeld voor grote levensmiddelenbedrijven. Ook importeurs, fulfilmentbedrijven, horecaondernemers en webwinkels kunnen verantwoordelijkheden krijgen. Wie onder eigen naam of logo verpakkingen laat produceren, kan volgens de nieuwe definities bijvoorbeeld als fabrikant worden aangemerkt.

Dat is een belangrijk verschil. Een snackbar die frietbakjes met het eigen logo gebruikt of een webshop die producten in een eigen verzenddoos stopt, kan daardoor met andere verplichtingen te maken krijgen dan voorheen.

Voor consumenten is de nieuwe status van het theezakje vooral een opvallend voorbeeld van een veel grotere verandering. De EU wil niet langer alleen kijken naar de doos om een product heen, maar naar vrijwel alles wat na gebruik als verpakking of verpakkingsafval achterblijft.

Dat kan op termijn leiden tot andere materialen, minder overtollige ruimte in dozen en meer herbruikbare verpakkingen. Het kan bedrijven ook extra geld en administratie kosten. Wie de rekening uiteindelijk betaalt, zal per product verschillen. Maar zelfs bij een eenvoudig kopje thee is de Europese verpakkingswet sinds 12 augustus dichterbij gekomen.