Te veel AOW, WIA of bijstand gekregen: Eerste Kamer neemt wetsvoorstel aan dat terugvordering en boetes beperkt, beoogd vanaf 2027

Wie een AOW-pensioen of kinderbijslag van de Sociale Verzekeringsbank (SVB), een WW-, WIA- of Wajong-uitkering van het UWV of bijstand van de gemeente ontvangt, zat jarenlang vast aan een strenge hoofdregel. Zodra achteraf bleek dat je een periode te veel had gekregen, moest de uitvoerder elke euro terugvorderen en volgde bij een vergeten melding al snel een boete. Ook als de fout bij de instantie zelf lag of als een doorgegeven wijziging maandenlang bleef liggen, kwam de rekening bij de ontvanger terecht.

Daar komt verandering in. Op dinsdag 27 oktober 2026 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel Wet handhaving sociale zekerheid (36.785) na stemming bij zitten en opstaan aangenomen. De wet gaat in op een datum die het kabinet nog bij koninklijk besluit vastlegt; beoogd is 1 januari 2027. Dan worden onder meer de Algemene Ouderdomswet (AOW), de Participatiewet en de uitkeringswetten van het UWV op vier punten aangepast. Voor gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden bepaalt straks één vraag of je moet terugbetalen: bij wie lag de fout en hoe snel greep de uitvoerder in.

De eerste verandering raakt mensen die hun gegevens netjes hebben doorgegeven, maar door een reken- of verwerkingsfout van de SVB, het UWV of de gemeente toch een te hoog maandbedrag kregen. In het gewijzigde wetsvoorstel (Kamerstuk 36.785 nr. A) regelen onder meer artikel 24 lid 4 onder a van de AOW, artikel 58 lid 9 onder a van de Participatiewet en artikel 77 lid 5 onder a van de Wet WIA dat de instantie verplicht afziet van terugvordering bij een eigen fout.

Daar geldt één uitzondering op: je moet wél terugbetalen als je redelijkerwijs had moeten begrijpen dat er te veel werd overgemaakt. In de Memorie van Toelichting (Kamerstuk 36.785 nr. 3) noemt het kabinet daarvoor twee aanwijzingen: een uitkering die hoger is dan het loon waarop die is gebaseerd, en een uitkering die minstens 20 procent hoger ligt dan waar je recht op had. Wijkt het bedrag door een ambtelijke rekenfout €10 per maand af, van €1.310 naar €1.320 per maand, en ontdekt de uitvoerder dat pas na 15 maanden, dan blijft het verschil ver onder die 20 procent en mag de €150 niet meer worden teruggevorderd.

Het tweede knelpunt is het oplopen van schulden doordat een wijziging pas na een jaar wordt verwerkt. Na de inwerkingtreding, beoogd per 1 januari 2027, geldt bij de SVB, het UWV en de gemeente een wettelijke grens van 6 maanden. Zodra jijzelf, je partner of je wettelijk vertegenwoordiger een concreet signaal afgeeft dat je situatie verandert, of zodra dat signaal zichtbaar is in een direct toegankelijke administratie zoals de Polisadministratie, heeft de uitvoerder 6 maanden om het bedrag aan te passen.

Laat de instantie die 6 maanden verstrijken, dan mag wat ná die 6 maanden nog te veel wordt betaald niet meer worden teruggevorderd. De toelichting rekent dat voor met een voorbeeld: stel dat je vanaf 1 januari extra inkomsten hebt waardoor je €100 per maand te veel uitkering krijgt, en je meldt dat op 1 maart, na 2 maanden. Verwerkt de uitvoerder die melding pas 12 maanden na 1 maart, dan is er over 14 maanden €1.400 te veel betaald. Onder de nieuwe wet tellen alleen de 2 maanden vóór je melding plus de behandeltermijn van 6 maanden mee: maximaal 8 maanden oftewel €800 terugvordering, zodat €600 vervalt.

Ook wanneer je zelf een wijziging bent vergeten door te geven, gaat de maximale terugkijktermijn omlaag van 20 jaar naar 5 jaar (60 maanden, onder meer in artikel 17a lid 2 AOW). Wie door een onbedoelde fout 7 jaar (84 maanden) lang €200 per maand te veel ontving, kreeg voorheen een rekening over alle 84 maanden van €16.800. Door de grens van 5 jaar mag de instantie nog hooguit 60 maanden terugrekenen: 60 maal €200 is €12.000, wat €4.800 scheelt.

Daarnaast halveert de termijn voor kwijtschelding van een restschuld bij wie na een geschonden inlichtingenplicht naar vermogen aflost van 10 naar 5 jaar. Ook krijgen SVB, UWV en gemeenten de ruimte om bij een vergissing of een eigen melding vóór controle te volstaan met een schriftelijke waarschuwing in plaats van een boete.

De verkorte terugkijktermijn van 5 jaar geldt niet voor fraude. De wet houdt de termijn van 20 jaar overeind bij valse documenten, bij verzwegen vermogen in de bijstand, bij opzet of grove schuld en bij verzwegen inkomsten uit structureel werk. Volgens de toelichting is werk in elk geval structureel zodra je binnen een periode van 6 maanden gedurende 3 maanden of langer hebt gewerkt zonder dat te melden.

Voor je eigen dossier wordt de datum van je melding straks doorslaggevend. Op de pagina over wijzigingen doorgeven bij de SVB staat dat je een verplichte wijziging binnen 4 weken moet doorgeven, of binnen 6 weken als je buiten Nederland woont. Bewaar bij elke melding in Mijn SVB, Mijn UWV of bij de gemeente een schermafbeelding of ontvangstbewijs met datum, zodat je kunt bewijzen wanneer de termijn van 6 maanden is ingegaan.