Verdachte moord Nieuw-Vennep viel volgens OM meer vrouwen lastig

De verdachte geldt juridisch als onschuldig totdat een rechter anders bepaalt. Maar de feiten en verdenkingen die het OM presenteert, roepen bijzonder ernstige vragen op over het Europese vrije verkeer, de uitwisseling van informatie en het toezicht op rondreizende arbeidsmigranten zonder vaste woon- of verblijfplaats.

De 59-jarige vrouw die op 30 maart bij het station werd doodgestoken, lijkt volgens het onderzoek een volstrekt willekeurig slachtoffer te zijn geweest. Q. zou haar niet hebben gekend.

Hij beschikte over een Italiaans paspoort, sprak beperkt Engels, had geen vast adres in Nederland en verbleef in een kamer die verband hield met zijn voormalige werkgever.

Volgens de NOS zouden vier vrouwen zich hebben gemeld die eerder op diezelfde dag werden lastiggevallen door een man die aan zijn signalement voldeed.

Op schoenen die in zijn kamer werden aangetroffen, zou bloed van het slachtoffer zijn gevonden. Ook zou op een later aangetroffen mes zowel bloed van het slachtoffer als DNA van de verdachte zijn gevonden.

Dat zijn zware aanwijzingen. Uiteindelijk moet de rechter bepalen wat daadwerkelijk kan worden bewezen.

In Italië zou eerder zijn bepaald dat Q. in een psychiatrische instelling moest worden geplaatst. Die maatregel werd volgens de beschikbare berichtgeving niet uitgevoerd.

Hoe kan iemand tegen wie zo’n ingrijpende rechterlijke maatregel wordt uitgesproken vervolgens door Europa reizen, in Nederland werken en hier praktisch uit beeld verdwijnen?

Het antwoord lijkt steeds hetzelfde: Europese landen openen hun grenzen sneller dan zij hun politie-, zorg- en rechtssystemen op elkaar aansluiten.

Voorstanders van Europees vrij verkeer presenteren open grenzen graag als een vanzelfsprekend goed. Werkgevers krijgen snel goedkope of flexibele arbeidskrachten, politici kunnen spreken over één Europa en alle praktische risico’s worden doorgeschoven naar gemeenten, politieagenten en gewone burgers.

Maar vrij verkeer zonder sluitende uitwisseling van strafrechtelijke en psychiatrische informatie is geen vrijheid. Het is bestuurlijke roekeloosheid.

Als een rechter in Italië meent dat iemand psychiatrisch moet worden opgenomen, moet Nederland dat weten zodra die persoon hier in het arbeidsproces verschijnt of met politie en instanties in aanraking komt.

Vervolgens moet er een wettelijk kader zijn waarmee daadwerkelijk kan worden ingegrepen. Anders zijn Europese rechterlijke beslissingen weinig meer dan papieren die bij de grens hun betekenis verliezen.

Q. wordt volgens de berichtgeving niet alleen met deze moordzaak in verband gebracht. Hij wordt ook verdacht van een eerdere mishandeling in Amsterdam en zou eerder zijn aangehouden voor winkeldiefstal.

Hij weigert mee te werken aan psychiatrisch onderzoek in het Pieter Baan Centrum. De rechter heeft aangegeven dat de beslissing over dat onderzoek vaststaat.

Hoeveel signalen waren er? Welke instanties beschikten over informatie? Wat wist zijn werkgever? Wat wisten Nederlandse autoriteiten over de Italiaanse maatregel? En waarom werd iemand zonder vast adres, met mogelijk ernstige psychiatrische problemen, pas werkelijk zichtbaar nadat een vrouw op klaarlichte dag werd doodgestoken?

Dit gaat niet om het demoniseren van iedere arbeidsmigrant. De meeste buitenlandse werknemers plegen geen geweld en doen gewoon hun werk.

Juist daarom moet de overheid onderscheid durven maken tussen normale arbeidsmobiliteit en personen bij wie meerdere zware risicosignalen bestaan.

Een overheid die iedereen zonder noemenswaardige controle laat rondreizen, beschermt uiteindelijk niemand. Niet de Nederlandse bevolking, niet goedwillende arbeidsmigranten en zelfs niet de verwarde of gevaarlijke persoon die eerder hulp of gedwongen behandeling nodig had.

Na ieder ernstig incident belooft Den Haag lessen te trekken. Er komt een evaluatie, een overleg tussen instanties en misschien een Europees voorstel dat pas over jaren effect heeft. Daarna verdwijnt de zaak uit het nieuws en blijft het fundamentele probleem onaangeroerd.

Dat mag hier niet gebeuren. De nabestaanden hebben recht op de volledige waarheid. De Nederlandse samenleving heeft recht op een overheid die weet wie zich hier bevindt wanneer in een ander Europees land al ernstige rechterlijke beslissingen over die persoon zijn genomen.

Open grenzen zonder effectieve controle zijn geen beschaving. Ze vormen een experiment waarvan gewone mensen steeds opnieuw het risico dragen.