Van den Brink en Letschert laten jonge nieuwkomers vallen: een vijfde stond vijf jaar lang op geen enkele school ingeschreven

Het rapport dat de inspectie maandag publiceerde, gaat over 15.107 jongeren van 16 en 17 die tussen 2014 en 2020 in Nederland kwamen wonen, driekwart van buiten Europa. Van wie wel naar school ging, haalde 45 procent binnen vijf jaar een mbo-diploma. Meer dan de helft haalde in die vijf jaar niets.

Hoe kan dat? De inspectie noemt als eerste boosdoener het eindeloze verhuizen. "Respondenten noemen het grote aantal verhuizingen van nieuwkomers als een van de belangrijkste oorzaken voor verschillende knelpunten binnen en buiten het onderwijs", staat er. Een schoolbestuur vertelt hoe dat in de praktijk gaat: "Als leerlingen opeens verhuisden, werd dat niet doorgegeven. Daar moest je zelf achter komen."

Wie is er verantwoordelijk? Niemand, blijkt uit het rapport. "Er is veel onduidelijkheid over wie waarvoor verantwoordelijk is, wie de regie voert en welke afspraken er zijn gemaakt." Scholen, gemeenten, het COA en voogdijinstelling Nidos weten niet van elkaar wie wat moet doen, en de jongere zelf valt ertussendoor.

Het is ook niet nieuw. Inspecteur-generaal Alida Oppers schrijft in het voorwoord: "Wij en ook anderen rapporteerden eerder over de problematiek en we zien helaas weinig vooruitgang." In mei waarschuwde de inspectie al: "Niemand weet hoeveel onderwijstijd verloren gaat door verhuizingen." En: "Uiteindelijk beschikt niemand over echte doorzettingsmacht." Den Haag krijgt jaar na jaar hetzelfde rapport, knikt plechtig en verandert niets, en Letschert en Van den Brink doen gewoon mee.

Soms is het nog simpeler. Sommige nieuwkomers krijgen volgens de inspectie helemaal geen reiskostenvergoeding, en komen daardoor niet op school omdat het vervoer te duur is. Een buskaart, daar strandt het op. Gemeenten waren in 2023 volgens onderzoeksbureau AEF zo'n 220 miljoen euro kwijt aan nieuwkomersonderwijs voor alle leeftijden, terwijl ze ongeveer 144 miljoen aan specifieke rijksbijdragen kregen. Het gat van tientallen miljoenen komt uit de gemeentekas, dus uit jouw zak.

De inspectie weet precies wie er aan zet is. Aan het ministerie van Justitie, waar asielminister Bart van den Brink (CDA) over het COA gaat, vraagt ze: "Minimaliseer het aantal verhuizingen en opvang in de (crisis)noodopvang." Hoe dat gaat? Volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid zitten ongeveer 6900 van de 17.000 asielkinderen in noodopvang, precies de plekken waar je zo weer weg moet.

Aan onderwijsminister Rianne Letschert (D66) vraagt de inspectie een ander bekostigingsmodel. Scholen krijgen nu geld per nieuwkomer, dus het budget schiet op en neer met de instroom. Een school die niet weet of er volgend kwartaal nog geld is, neemt geen vaste docent aan. Een reactie van Letschert of Van den Brink op het rapport? Die bleef tot nu toe uit. Dat zwijgen is verachtelijk, en het zegt genoeg over hun prioriteiten.

Het rapport waarschuwt zelf voor het gevolg. Jongeren die geld willen verdienen voor familie in het thuisland, kunnen volgens de inspectie in de criminaliteit belanden. Zonder school, zonder werk en zonder toekomst ligt die weg open.

Van den Brink zei zondag bij WNL over de onrust rond jonge asielzoekers: "gedraag je, doe normaal, je bent te gast. Anders ga je in de bak." Holle stoerdoenerij aan het eind van de rit, van een minister die aan het begin van de rit niet eens regelt dat een zestienjarige in een schoolbank zit.

Wie het rapport wil wegwuiven, wijst erop dat de cijfers tot 2020 lopen. Alleen schrijft de inspectie er zelf bij dat ze weinig vooruitgang ziet, en vertelde ze het in mei nog eens. Het falen is oud, en het gaat gewoon door.

Van den Brink moet stoppen met het rondpompen van jonge asielzoekers langs noodopvang. Letschert moet zorgen dat de leerplicht voor elke jongere in dit land net zo hard geldt als voor jouw kind. En een land dat een vijfde van zijn jonge nieuwkomers niet eens in een klaslokaal krijgt, moet ophouden met nog meer binnenhalen.

Jouw kind krijgt na een paar dagen verzuim een brief van de gemeente. Een vijfde van deze jongeren kreeg vijf jaar lang niets, en Den Haag haalde zijn schouders op.