FVD wil de Syriërs terug, maar Van den Brink durft niet: pas na 95 dagen ziet zijn ministerie het fraudegevaar van de vlucht uit Damascus

Op 5 oktober tekende Van den Brink een regeling in de Staatscourant die Damascus International Airport op de lijst van risicoluchthavens zet. Luchtvaartmaatschappijen moeten daar voortaan van elke passagier zonder Nederlands paspoort een kopie van het reisdocument maken en die zes maanden bewaren. Wie onderweg zijn paspoort "kwijtraakt" en op Schiphol asiel aanvraagt, is dan toch te herleiden. Het doel staat er met zoveel woorden bij: "het terugdringen van illegale migratie".

Sinds donderdag 15 oktober geldt de regel. Het ministerie sloeg daarvoor zelfs de normale invoeringstermijn van twee maanden over, "vanwege het spoedeisende karakter van de wijziging". Spoed, na ruim drie maanden vliegen. Een minister die pas aan de noodrem trekt als de trein al een kwartaal rijdt, heeft geen grip op zijn eigen grens.

Het pijnlijkste zit in de tijdlijn. De vorige lijst met risicoluchthavens ondertekende het ministerie eind april, en die ging op 1 juli in. Er stonden 42 luchthavens op. Damascus niet. Een dag later, op donderdag 2 juli, maakte Syrian Airlines zijn eerste lijnvlucht tussen Schiphol en Damascus.

Die vlucht kwam niet uit de lucht vallen. Luchtvaartnieuws meldde op 19 juni al dat de Syrische maatschappij in juli wilde beginnen. En op 24 juni zat Van den Brink samen met minister Berendsen zelf in Damascus, aan tafel met president al-Sharaa. Volgens de Rijksoverheid ging het om het aanhalen van de contacten "in het belang van stabiliteit, veiligheid en terugkeer". DDS schreef eind september al dat de minister aanschuift bij het regime in Damascus, maar Syrië te onveilig vindt om ook maar één verblijfsvergunning te herzien.

Acht dagen na dat bezoek vloog de eerste lijndienst. Daarna bleef het drie maanden stil. Pas toen er volgens de toelichting bij de regeling al was "gebleken" dat het fraude- en migratierisico verhoogd was, kwam de minister in actie. Hoeveel passagiers er in die tijd zonder geldige papieren aankwamen of asiel aanvroegen, staat er niet in. Het ministerie heeft die cijfers niet openbaar gemaakt.

Een slordigheidje? Nee, zo werkt deze minister nu eenmaal: hij holt achter de feiten aan en noemt het daarna "spoed". Jij moet bij elke grens je paspoort laten zien, maar een vliegroute uit een land waar vervalste papieren in omloop zijn, mocht 105 dagen draaien zonder deze extra controle.

Kijk wat dit kabinet allemaal normaal vindt aan Syrië. Een rechtstreekse vliegverbinding. Een ministersbezoek met handdrukken. Een gezamenlijk comité voor wederopbouw en terugkeer. En deze week nog eens 15 miljoen euro voor de wederopbouw, die D66-collega Sjoerdsma in Bangkok aan het fonds van de Wereldbank beloofde.

Maar zodra het gaat om de Syriërs die hier met een tijdelijke vergunning wonen, is het land ineens te gevaarlijk. In juni schreef Van den Brink de Kamer dat herbeoordeling "thans niet aan de orde" is. Volgens zijn eigen antwoord op Kamervragen hadden op 1 april 70.840 Syriërs een vergunning voor bepaalde tijd. Bepaalde tijd, ja. Maar niemand die er nu nog naar kijkt. En over gedwongen terugkeer schreef hij droogjes: "Gedwongen terugkeer heeft nog niet plaatsgevonden."

Op 7 oktober kreeg hij in de Kamer de kans om dat recht te zetten. JA21 vroeg om "per direct over te gaan tot het herbeoordelen van tijdelijke verblijfsvergunningen van Syrische statushouders". Van den Brink ontraadde het. Zijn uitleg, volgens het nog ongecorrigeerde verslag: "alles kan, maar je moet wel ergens prioriteit aan geven." Op 13 oktober sneuvelde de motie met 73 tegen 77 stemmen.

Prioriteit, zegt Van den Brink. Het is het smoesje van een minister die niet wil. Er gaat elke week drie keer een toestel van Schiphol naar Damascus. Er ligt een wederopbouwfonds klaar. Volgens het kabinet zelf overweegt 58 procent van de Syriërs in Nederland terugkeer als de omstandigheden verbeteren. Alles staat klaar voor terugkeer, behalve de minister die erover gaat.

Eén partij hoefde niet te wachten op een spoedregeling om te weten wat er met Syrië moet gebeuren. FVD zei in juni al: "Syriërs die naar Nederland zijn gekomen vanwege Assad hebben geen reden meer om hier te blijven." Kamerlid Tom Russcher diende op 7 oktober een motie in om direct te beginnen met herbeoordeling, "met het oog op intrekking van hun verblijfsvergunning en terugkeer naar Syrië".

Ook die motie ontraadde Van den Brink. Ze haalde 70 stemmen, tegen 80. Een tweede motie van Russcher, die de regering vroeg op te schrijven wat gedwongen terugkeer nog in de weg staat, ging eveneens van tafel: dat moest diplomatiek "met de deur dicht", vond de minister volgens hetzelfde ongecorrigeerde verslag. Met de deur dicht. Terwijl de vliegtuigdeur in Damascus drie keer per week openstaat.

Wie nu zegt dat de fraude in Syrië is afgenomen sinds de val van Assad, moet het ambtsbericht van Buitenlandse Zaken van maart eens lezen. Daarin staat dat valse, vervalste en frauduleus verkregen documenten in omloop waren en dat daar na de val van het regime "nog steeds sprake van" was, ook al melden bronnen dat het minder vaak gebeurt. Minder is niet nul. Het eigen ministerie van Van den Brink trekt nu precies die conclusie, alleen drie maanden te laat.

Van den Brink moet drie dingen doen, en wel nu. Ten eerste: maak openbaar hoeveel passagiers van de Damascus-vlucht sinds 2 juli zonder geldige papieren aankwamen of asiel aanvroegen. De Kamer en de belastingbetaler hebben recht op die cijfers, zeker nu hij er zelf een spoedregeling op baseert.

Ten tweede: voer de motie-Russcher alsnog uit en begin met de herbeoordeling van de 70.840 tijdelijke vergunningen. Een vergunning voor bepaalde tijd die nooit meer wordt bekeken, is in de praktijk een vergunning voor altijd. En ten derde: maak van die drie vluchten per week ook drie terugvluchten per week, voor wie hier geen recht meer heeft om te blijven.

Blijft Van den Brink weigeren, dan gaat hij de boeken in als de minister van het wegkijken. De route naar Damascus ligt er al. Russcher wees de weg. Nu moet de minister hem eindelijk durven nemen.