Nieuwe wet geeft inlichtingendiensten veel meer ruimte

DEN HAAG (ANP) - Een wetsvoorstel van het kabinet geeft de inlichtingendiensten AIVD en MIVD veel meer ruimte om te opereren. Nieuwe dreigingen en technologische ontwikkelingen maken dit volgens het kabinet noodzakelijk. "Met deze wet wordt ons mes scherper", aldus minister Dilan Yeşilgöz (Defensie, VVD).

De diensten kunnen door de wet sneller en wendbaarder handelen. Verder hoeven ze minder vaak toestemming te vragen tijdens operaties. Ook wordt meer samenwerking met medeoverheden, bedrijven en organisaties mogelijk. Onlineplatforms en banken moeten aan de diensten gegevens gaan verstrekken.

Om in "buitengewone omstandigheden" goed te kunnen blijven functioneren wordt ook staatsnoodrecht in de wet opgenomen. Dat kunnen ministers toepassen als Nederland betrokken wordt bij een "grootschalig conflict". Het parlement moet de inzet wel goedkeuren.

Volgens het kabinet verandert er niets aan de waarborgen. De drempel voor inzet van bevoegdheden blijft hoog, aldus minister Yeşilgöz. "Daar verandert niks aan." Er komt een nieuw onafhankelijk orgaan (het College van Toetsing en Toezicht) om de diensten te controleren.

De voorstellen zijn "dermate omvangrijk en ingrijpend" dat een nieuwe wet nodig is, aldus Yeşilgöz en minister Pieter Heerma (Binnenlandse Zaken, CDA), respectievelijk verantwoordelijk voor de MIVD en AIVD. Het voorstel gaat nu in consultatie, zodat belanghebbenden op de plannen kunnen reageren.

De dreiging van landen als Rusland, China en Iran is de afgelopen jaren toegenomen. Daarbij komt dat die dreiging veel complexer is geworden en gericht is op de hele samenleving. De dreiging is "fundamenteel anders" dan toen de vorige wet voor de inlichtingendiensten (Wiv) in 2017 werd opgesteld, aldus de bewindslieden.

Een tijdelijke wet uit 2024 maakte al mogelijk dat de AIVD en MIVD sneller konden optreden tegen landen met een offensief cyberprogramma. Die bevoegdheid wordt met het voorstel uitgebreid naar alle landen en organisaties die gericht zijn tegen Nederland of de Nederlandse belangen. Het gaat ook om groepen die op de EU-terreurlijst staan.

Door de nieuwe wet vermindert de toetsing vooraf en vindt meer controle plaats tijdens de inzet van diensten. Ook kunnen bepaalde bevoegdheden langer zonder afzonderlijke toetsing worden ingezet. Dat geldt niet voor grote onderscheppingen van data, DNA-afname en het binnentreden van woningen.

De samenwerking tussen de MIVD en de krijgsmacht wordt geïntensiveerd. Zo kan de militaire inlichtingendienst ruwe data doorspelen aan de landmacht. De oorlog in Oekraïne heeft duidelijk gemaakt dat het snel delen van informatie een cruciale rol speelt in een conflict.