VVD-minister Aartsen laat jou jaarlijks miljarden extra betalen voor kinderopvang, en de Raad van State ziet de doelen van het kinderopvangbeleid er niet in terug

Het gaat om de Wet financiering kinderopvang. De Raad van State stelde zijn advies op 4 november vast en publiceerde het op 9 november. De huidige kinderopvangtoeslag verdwijnt. In plaats daarvan komt een hoge vergoeding die niet afhangt van het inkomen en rechtstreeks naar de kinderopvangorganisaties gaat.

Die vergoeding is 95,6 procent van de uurprijs, tot de maximumuurprijs. Voor veel ouders wordt kinderopvang daardoor goedkoper. Dat klinkt prachtig. Alleen betaalt iemand het verschil.

Dat is jij. De meerkosten van het voorstel zijn volgens de Raad van State ongeveer 3,7 miljard euro per jaar. De totale overheidsuitgaven aan kinderopvang komen daarmee op bijna 9 miljard per jaar.

De Raad van State erkent één winst: terugvorderingen bij ouders behoren tot het verleden. Maar het plan is volgens de Raad niet gericht op de bredere doelen van het kinderopvangbeleid, namelijk meer arbeidsparticipatie en een betere ontwikkeling van jonge kinderen.

De vraag naar kinderopvang stijgt volgens de verwachting met 23 procent. De regering erkent zelf in de toelichting dat het risico reëel is dat de vraag harder stijgt dan het aanbod. Personeelstekorten en huisvesting spelen daarbij een belangrijke rol. Dat leidt naar verwachting tot prijsstijgingen.

De huidige maximumuurprijzen liggen volgens recent onderzoek bovendien onder de kostprijs. Dat vergroot de kans op hogere prijzen en een hogere eigen bijdrage voor ouders. Kinderopvang wordt dus goedkoper, behalve als de prijs stijgt.

Ook de ouders met de laagste inkomens komen er volgens de Raad niet vanzelf beter van af. Het voorstel brengt risico's mee voor de toegankelijkheid en beschikbaarheid van kinderopvang voor kwetsbare groepen. De subsidieregeling geeft de overheid bovendien geen mogelijkheid om het aanbod gericht te stimuleren.

De arbeidseis houdt in dat een ouder betaald werk doet of zich richt op meer arbeidsparticipatie, bijvoorbeeld met een opleiding of een inburgeringscursus. In het plan van Aartsen blijft die eis bestaan.

Uit de toelichting blijkt dat er vanuit de praktijk een sterke wens bestaat om de eis te laten vervallen. De redenen: ouders worden ervan afgeschrikt, het staat de ontwikkeling van kinderen in de weg en het maakt de uitvoering ingewikkelder. Afschaffing kost volgens de toelichting 0,5 miljard euro extra.

Dan komt de Raad van State met een zin die je twee keer moet lezen. "De Afdeling begrijpt de wens om de arbeidseis te laten vervallen." En een paar regels verder: de Afdeling acht "heroverweging van de arbeidseis op zijn plaats".

Het is niet de eerste keer dat DDS hier de alarmbel luidt. In maart schreef DDS over een "bizar links experiment" waarin de werkende Nederlander de kinderopvang van mensen zonder baan betaalt. De Raad van State zet nu zelf de deur op een kier.

Let op wat dat betekent. Valt de arbeidseis, dan betaalt de werkende ook voor wie niet werkt. Dat kost volgens de toelichting 0,5 miljard euro extra.

De Raad zegt zelf dat de eis zonder ureneis "nauwelijks nog een onderscheidend vermogen" heeft. Dan is de oplossing niet schrappen. De oplossing is er een echte eis van maken.

Er is ook Europees gedoe. Volgens de regering is "de kans aanzienlijk dat sprake is van staatssteun". Het kabinet wil dat risico beperken met Europese vrijstellingsregels. Op die manier hoeft de steun volgens de toelichting niet bij de Europese Commissie te worden aangemeld ter goedkeuring.

De Raad van State vindt dat vragen kunnen worden gesteld bij een plan van bijna 9 miljard per jaar dat zwaar leunt op die vrijstellingen. Hij adviseert om met de Europese Commissie in overleg te treden.

Uit een Kamerbrief van 21 september blijkt hoe het nu zit. Ambtelijk en informeel is gesproken met diensten van de Commissie. Formele besprekingen over wat is toegestaan zijn niet gevoerd. Bijna 9 miljard per jaar, en Den Haag heeft er nog niet formeel met Brussel over gesproken.

Het oorspronkelijke wetsvoorstel kwam van VVD-staatssecretaris Jurgen Nobel in het kabinet-Schoof, schrijft Trouw. Zijn partijgenoot Aartsen voert het nu uit. De VVD doet het zelf, en jij betaalt het.

Ja, goedkopere kinderopvang is prettig voor wie nu veel betaalt. Dat betwist niemand. Maar het gaat om wat het kost, wie het betaalt en wat het oplevert. Een plan dat de doelen van het kinderopvangbeleid mist, hoeft niet met miljarden te worden doorgedrukt.

De Tweede Kamer moet de arbeidseis houden en er een ureneis aan koppelen. Ze moet eisen dat Aartsen eerst formeel bij Brussel navraagt wat is toegestaan. En ze moet laten uitrekenen wat het plan de werkende Nederlander per huishouden kost. Wie elke ochtend opstaat om te werken, betaalt niet ook nog eens voor de opvang van wie dat niet doet.