VVD-minister Van Weel geeft gevangenen in Ter Apel en twee andere bajesen meer vrijheid wegens eigen personeelstekort

Uit een persbericht van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) en verslag van RTV Noord blijkt hoe scheef het inmiddels loopt. Deze weken start in de normaal beveiligde bajesen van Ter Apel, Veenhuizen en Middelburg een eenjarige proef. In totaal doen daar 72 gedetineerden aan mee: 36 in Ter Apel, 24 in Veenhuizen en 12 in Middelburg. De afdeling krijgt de chique naam 'regieafdeling' opgeplakt.

In gewone mensentaal betekent dat simpelweg minder toezicht op de werkvloer voor criminelen. De deelnemers mogen zonder begeleiding gebruikmaken van de recreatieruimte en verdelen vaste taken voortaan onder elkaar. Daarna wil DJI zelfs gaan testen met minder bewaarders op die afdelingen. En als deze proef volgens het ministerie bevalt, volgen volgend jaar ook Rekken en Lelystad.

Dat het in Ter Apel gebeurt, steekt gewone Nederlanders natuurlijk extra diep in de maag. Overal rammelt de orde rond de opvang in het Groningse dorp, en juist daar zet men minder bewaarders neer. Toch klappen grote vakbonden als CNV en FNV enthousiast in hun handen voor deze afbraak van toezicht. "Dit is bittere noodzaak", zegt CNV-bestuurder Roel van Riezen bijna opgelucht.

De redenering van diezelfde vakbondsman klinkt als een slechte grap uit een ambtelijk sprookjesboek. Hij verwacht zelfs dat deze opzet minder problemen oplevert en helpt bij terugkeer naar buiten. Ook de FNV kijkt volgens RTV Noord "met belangstelling tegemoet" naar minder werkdruk voor bewaarders. Wie een inbraak of mishandeling pleegt, merkt nu hoe machteloos de politiek in de bajes staat.

Natuurlijk probeert DJI de burger met dikke rapporten gerust te stellen voordat het publiek boos wordt. De gevangenen worden vooraf gescreend door een intern inlichtingenbureau en krijgen eerst een intakegesprek. Ook moeten zij schriftelijk akkoord gaan met gedragsafspraken over respectvol gedrag. Alsof een crimineel die zich binnen de muren netjes inhoudt tijdens een proefweek meteen een betrouwbaar lieverdje wordt.

Bovendien zit er één knoert van een tegenstrijdigheid in de uitleg uit Den Haag. Directeur Jannine van den Berg geeft namelijk ruiterlijk toe waar dit plan echt vandaan komt. "We hebben meer plekken en medewerkers nodig, maar moeten vooral kijken hoe we het werk anders kunnen organiseren", zegt zij. De nieuwe zelfstandigheid is dus helemaal niet bedacht omdat de misdaad daalde, maar uit pure armoede.

Toch durven ambtenaren en bonden dat omgekeerde beleid met droge ogen een kans te noemen. Volgens hen geeft deze aanpak gedetineerden zogenaamd meer verantwoordelijkheid voor een goede terugkeer. Voor normale burgers klinkt dat gewoon als bezuinigen op veiligheid binnen de poort. Wie gelooft er immers dat minder toezicht plotseling braaf gedrag afdwingt?

De cijfers die RTV Noord opsomt, onthullen pas echt hoe groot de puinhoop onder VVD-minister David van Weel is. Op dit moment staan bij het gevangeniswezen landelijk 940 voltijdsbanen open die niemand vervult. Sinds 2023 kampen de Nederlandse gevangenissen bovendien onafgebroken met een tekort aan bruikbare cellen. Er staan cellen ongebruikt leeg omdat er simpelweg geen mensen zijn om ze te bemannen.

Wat het nog erger maakt, bleek al uit een eerder onderzoek van EenVandaag onder 350 gevangenismedewerkers. Daaruit kwam naar voren dat liefst vier op de tien bewaarders overwegen om te stoppen met hun vak. Bewaarders worden bespuugd, overgoten met urine of thuis bedreigd, terwijl de werkdruk onhoudbaar oploopt. Het personeel loopt gillend weg, en het departement verkoopt minder toezicht als vooruitgang.

Zelfs een beetje kritiek bij CNV en FNV toont hoe wankel deze hele constructie is. Zo vraagt de FNV zich hardop af hoe schaalbaar zulk minder toezicht eigenlijk blijkt op een volle afdeling. Van Riezen zegt zelf eerlijk: "Het doel moet natuurlijk niet zijn dat je het werk met zo weinig mogelijk mensen doet." Dat klopt precies. Toch is personeelsgebrek wel de echte reden achter deze proef.

Ondertussen zit een VVD-minister op Justitie die zich op feestjes graag voordoet als strenge misdaadbestrijder. Hetzelfde partijkartel zette dit jaar het actieplan Ruimte voor Recht in de steigers om gaten te dichten. Eerder werden sommige veroordeelden zelfs weken eerder op straat gezet omdat de cellen vol zaten. Als de staat het monopolie op straf zo laat verloederen, lacht elke boef de minister in zijn gezicht uit.

Zeker, niemand verwacht dat zware moordenaars zonder begeleiding op een binnenplaats mogen barbecueën. DJI hamert er terecht op dat het om geselecteerde gevangenen gaat met schriftelijke gedragsafspraken. Toch geeft zo'n zacht regime precies het verkeerde signaal af aan heel crimineel Nederland. Een gevangenis hoort geen zelfbedieningshotel met groepsgesprekken te zijn, ook niet op papier.

Bovendien schuift de overheid de rekening van eigen bestuurlijk onvermogen nu door naar de werkvloer. Als het straks op één zo'n open afdeling fout gaat, staat de volgende bewaarder er alsnog alleen voor. De veiligheid op straat en binnen de hekken mag nooit afhangen van de goede wil van gevangenen.

Wie zo'n proef omarmt omdat de 940 vacatures leeg blijven, draait oorzaak en gevolg helemaal om. In plaats van de teugels te laten vieren, moet Den Haag de veiligheid voor het eigen personeel eerst keihard borgen. Zet fatsoenlijke salarissen tegenover dit zware werk, gooi stoorzenders en geweldplegers direct op slot en maak van de bajes weer een plek met gezag.

Voor een VVD-bewindsman als Van Weel geldt maar één meetlat voor echte daadkracht op veiligheid. Gewone mensen werken zich te pletter om hun rekening te betalen en verwachten dat criminelen netjes binnen blijven. Als dat zelfs achter muren niet lukt zonder proefjes met minder controle, faalt de kern van de rechtsstaat.

Vul die 940 lege banen bij de gevangenissen op met echte mensen en degelijke middelen, in plaats van toezicht weg te bezuinigen! Zet bewaarders op de afdelingen en schrap elke proef die het toezicht in de cel verder afbreekt. Een straf is pas een straf als de overheid binnen de poort zelf de baas blijft!

Volg DDS op WhatsApp. Ze proberen ons op de grote techplatforms stil te krijgen, maar via WhatsApp mis je geen enkel artikel: meld je gratis aan voor het WhatsApp-kanaal van De Dagelijkse Standaard, zet het belletje voor meldingen aan en deel het kanaal met vrienden en familie.