Heerma (CDA) en Van Weel (VVD) laten Nederland wachten tot 2028: de politie rukt bijna 170.000 keer per jaar uit voor verwarde mensen, en rechters zeggen 'wij kunnen het niet oplossen'

De cijfers zijn niet meer normaal. In 2015 moest de politie ruim 66.000 keer in actie komen voor mensen met verward gedrag, meldt de NOS. Vorig jaar was dat bijna 170.000 keer. Dit jaar stond de teller tot september al op 149.519.

Dat is ruim tweeënhalf keer zoveel als tien jaar eerder. Elke dag gemiddeld ruim 460 keer dat een agent naar een verwarde man of vrouw moet, in plaats van naar een inbraak of een vechtpartij.

Nu slaan de rechters zelf alarm. "Wij kunnen het niet oplossen", zegt strafrechter Joyce de Ruiter van de rechtbank Overijssel. "Bestuurders denken: zet ze maar vast, dan zijn ze van de straat. Maar daarna komen ze terug op straat, onbehandeld en zonder zorg."

Haar collega Elmy Elderman beschrijft hoe de hele keten vastloopt: politie, justitie, reclassering en de gevangenissen. "En we zien deze mensen vaak weer terug." De Raad voor de rechtspraak onderschrijft het.

Het gaat om een kleine groep mensen met ernstige psychiatrische problemen, vaak met een verslaving erbij. Ze stelen in de winkel, lopen naakt over straat, slopen de deur van de nachtopvang. Ze komen in de cel, gaan eruit, en worden weer dakloos. Het kabinet heeft voor verward gedrag alleen een draaideur.

Psychiater Josephine Lenssen van ggz-aanbieder Dimence vertelt dat haar mensen "dagen bezig" zijn "om stad en land af te bellen voor geschikte woonplekken". De wet biedt de mogelijkheid om beschermd wonen op te leggen. Alleen is er vaak geen plek.

Den Haag reageert met papier. Op 5 oktober stuurden maar liefst vijf ministers een brief naar de Kamer: Heerma (CDA) van Binnenlandse Zaken, Van Weel (VVD) van Justitie, Hermans (VVD) van Volksgezondheid, Sterk (CDA) van Langdurige Zorg en Boekholt-O'Sullivan (D66) van Volkshuisvesting. Een Kamerlid had om een "eerlijke brief" gevraagd.

Die kwam er. "Het is erg dat in ons welvarende land zoveel mensen in nood zijn. En het is erg dat we dit niet snel kunnen oplossen", schrijven de ministers. En even verderop: "Makkelijke oplossingen liggen niet voor het oprapen." En: "Dat heeft tijd nodig."

Er komt een "Uitvoeringsagenda", een "routekaart voor de gezamenlijke aanpak", in het eerste kwartaal van 2027. Het jaar 2027 staat in het teken van "kortere termijn acties", met als streven om "vanaf 2028" langs de lijnen van een duurzame aanpak te werken. Het interdepartementale programma loopt tot in ieder geval 2029, onder regie van Heerma. Vijf ministers schrijven een eerlijke brief en hebben vervolgens niets te melden.

Hoeveel plekken er nodig zijn, weet het kabinet ook nog steeds niet precies. "Eerste onderzoeken" geven volgens de brief "een indicatief beeld" van de opgave. Wel staat er een getal in dat je moet onthouden: voor ongeveer 400 mensen die onder de zogeheten levensloopaanpak vallen, de zwaarste gevallen, "is momenteel geen passende plek beschikbaar".

SGP'er Diederik van Dijk vroeg in juli met een motie om landelijk in kaart te brengen hoeveel woonzorgplekken er nodig zijn, en om landelijke richtgetallen. Dat is het minste wat je mag verwachten van een overheid die al tien jaar ziet dat het aantal incidenten blijft stijgen.

Het concrete geld dat in de brief staat, is 8 miljoen euro om een bestaand programma van ZonMw, Grip op Onbegrip, door te laten lopen tot eind 2027. Verder: regionale overleggen, een lerend netwerk, een ondersteuningspakket en een verkenning met de ggz en de woningcorporaties.

Leg dat naast de cijfers. Bijna 170.000 incidenten per jaar, en het kabinet trekt geld uit voor een netwerk waarin kennis "op continue basis met elkaar wordt gedeeld". Acht miljoen euro voor een programma dat al jaren loopt: zo ziet een zoethoudertje eruit.

De ministers verschuilen zich achter ingewikkelde stelsels en loketten. Alleen zit de VVD al sinds 2010 in elk kabinet. Wie de wachtlijsten en het tekort aan plekken jarenlang heeft laten oplopen, mag zich nu niet verschuilen achter de complexiteit van zijn eigen puinhoop.

En intussen worden er arrestantencomplexen gesloten, terwijl agenten steeds meer tijd kwijt zijn aan het vervoeren van mensen met verward gedrag. Houd die complexen open voor tijdelijke opvang, dan zijn agenten sneller terug op straat. Zo simpel kan het beginnen.

Wat er nodig is, weet iedereen al. Plekken waar deze mensen onder toezicht wonen, desnoods hun hele leven, zoals 't Kastheel in Kampen. Eerder ingrijpen voordat iemand in de cel belandt. En een minister die de knoop doorhakt in plaats van een programma dat tot 2029 overlegt.

Heerma en Van Weel moeten nu met een aantal komen: hoeveel beschermde woonplekken er volgend jaar bij komen, waar en wanneer. Niet in een routekaart, maar in een lijst met adressen. Het commissiedebat in december is daarvoor de laatste kans.

Een kabinet dat de straat niet veilig krijgt, moet ophouden met vergaderen en gaan bouwen. Jij hebt recht op een straat waar de politie niet elke week voor dezelfde man moet komen.