FVD krijgt drie kinderopvangnotities boven tafel, Aartsen lakt het Brusselse antwoord weg

Van Houwelingen vroeg op 7 oktober tijdens het Tweeminutendebat Kinderopvang iets volstrekt logisch. Het kabinet wil de financiering van de kinderopvang in 2029 radicaal omgooien door de vergoeding voortaan rechtstreeks als subsidie aan opvangaanbieders uit te keren. Achter de schermen sprak het ministerie met ambtenaren van de Europese Commissie over het risico op staatssteun. De FVD’er wilde op tafel hebben wat Den Haag daar heeft ingebracht én wat Brussel heeft teruggezegd.

Zijn motie om de relevante correspondentie en gespreksverslagen met de Kamer te delen kreeg 57 stemmen voor. VVD en CDA stemden tegen. Van Houwelingen liet het er niet bij zitten en stelde op 19 oktober schriftelijke vragen.

Bij de antwoorden die de Kamer op 9 november van Aartsen ontving, zitten drie voorbereidende notities. De eerste is uit oktober 2024 en was bedoeld voor een gesprek op 20 november van dat jaar. De tweede dateert van 23 juni 2025, de derde van 30 juni 2026. Tussen dat eerste gesprek en het overleg waarvoor de laatste notitie werd geschreven, zat dus ruim anderhalf jaar.

Wie een hele miljardensector op zijn kop zet, doet er uiteraard verstandig aan om vooraf uit te zoeken hoe de Europese staatssteunregels uitpakken. Maar zodra de regering die Brusselse contacten gebruikt om haar eigen politieke koers te rechtvaardigen, heeft het Nederlandse parlement het volste recht om te controleren wat er aan die vergadertafel daadwerkelijk is gezegd.

Precies op dat punt onthult de vrijgegeven notitie van juni 2026 hoe de vork in de steel zit. Volgens de eigen Haagse inschatting is aan vier van de vijf voorwaarden voor staatssteun voldaan. Het ministerie acht de kans aanzienlijk dat ook aan de vijfde voorwaarde, selectiviteit, wordt voldaan. Die draait hier om de vraag of bepaalde ondernemingen door de subsidie een voordeel krijgen ten opzichte van andere bedrijven of vormen van opvang.

Let goed op dat ene cruciale detail: het is een Nederlandse ambtelijke inschatting. Organisaties die volgens het ministerie samen ongeveer veertig procent van de kinderopvangsector vertegenwoordigen, kijken daar heel anders tegenaan. Zij betogen dat de opvangorganisaties slechts het doorgeefluik zijn voor een vergoeding die bij werkende ouders terechtkomt. Alle geregistreerde aanbieders mogen bovendien onder gelijke voorwaarden meedoen. Het kabinet werpt daartegenin dat lagere kosten voor ouders de vraag naar opvang aanjagen. Daarmee stijgt de omzet en mogelijk ook de winst van aanbieders die zelf hun tarieven bepalen.

Dat zijn twee serieuze inhoudelijke standpunten. En dus wil je als Kamerlid weten hoe de ambtenaren van het directoraat-generaal Mededinging daarop reageerden. Gaven zij de sector een punt? Zagen ze een zwakke plek in de Haagse redenering? Of wezen ze op een heel ander obstakel?

Wie de notitie van 23 juni 2025 openslaat, kijkt op de eerste pagina tegen een groot grijs vlak aan. Aartsen bevestigt zelf wat daar is weggehaald: een standpunt van de ambtenaren van de Europese Commissie. Vervolgens houdt hij vol dat hij met het opsturen van deze gekortwiekte stukken aan het informatieverzoek van Van Houwelingen tegemoetkomt. In het Haagse woordenboek van het kabinet-Jetten betekent ‘tegemoetkomen’ blijkbaar dat je de vraag laat staan en het antwoord wegstreept.

Toch heeft Pepijn van Houwelingen met zijn vasthoudende Kamervragen een politieke voltreffer geboekt die Aartsen niet meer onder zijn lakstift kan verstoppen. Op zijn derde vraag erkent de minister dat er over het staatssteunrisico van dit Nederlandse stelsel en de mogelijke aanwijzing van de kinderopvang als dienst van algemeen economisch belang (DAEB) geen formele communicatie met de Europese Commissie is geweest.

Die bekentenis slaat het favoriete schaamlapje van kartelpolitici in één klap uit handen. FVD heeft gelijk dat deze minister zich met geen mogelijkheid achter een dwingend Brussels bevel voor déze inrichting van de kinderopvang kan verschuilen. Er ligt geen formeel Brussels besluit dat Nederland dit stelsel voorschrijft. Aartsen wil juist gebruikmaken van Europese vrijstellingen waaronder, als aan de voorwaarden is voldaan, vooraf geen afzonderlijke goedkeuring van de Commissie nodig is.

De Nederlandse notitie gaat uit van een DAEB-aanwijzing voor tien jaar. Voor de aanbieders die onder het Europese vrijstellingsbesluit vallen, hoort daar controle op overcompensatie bij. En nee, die veelgenoemde tien procent is geen toegestane winstmarge. Is de overcompensatie hooguit tien procent van de gemiddelde jaarlijkse vergoeding, dan mag zij onder voorwaarden met een volgende betaling worden verrekend. Boven die grens moet het hele te veel betaalde bedrag terug. Voor gastouders voorziet het kabinet in een andere vrijstellingsroute, zonder die overcompensatiecontrole.

De keuze om de sector langs deze weg in een DAEB-keurslijf te persen, komt dus uit Den Haag. Wie ondernemerschap, investeringen en keuzevrijheid in de kinderopvang aan banden legt, draagt daarvoor zelf de verantwoordelijkheid in de Tweede Kamer.

Waarom weigert Aartsen dan nog steeds te vertellen wat de Commissieambtenaren tijdens die verkennende gesprekken hebben gezegd? “Het kabinet verstrekt geen informele communicatie met de Europese Commissie”, herhaalt de VVD-minister als een kapotte grammofoonplaat. Volgens hem vergt het staatsbelang dat ambtenaren vrijuit kunnen praten zonder dat hun woorden later op straat liggen.

Natuurlijk begrijpt ieder zinnig mens dat je een ambtelijke brainstorm niet hoeft te presenteren als een in steen gebeiteld vonnis. De privénamen van EU-ambtenaren hoeven evenmin op straat. Maar het is een gotspe om onder het mom van ‘informeel overleg’ ook de zakelijke inhoud van de Brusselse reactie voor het eigen parlement achter te houden.

En kijk eens wat er uitgerekend op 9 november nog meer openbaar werd. De Raad van State adviseert het kabinet opnieuw met de Europese Commissie om tafel te gaan. De Afdeling advisering vindt de keuze voor een DAEB begrijpelijk, maar zet vraagtekens bij de uitwerking. Ze wil weten hoeveel ruimte er bestaat voor een regeling die beter bij de Nederlandse kinderopvang past. Dat is precies het soort vraag waarvoor een volksvertegenwoordiger wil weten wat er in Brussel al op tafel heeft gelegen.

Zie je hoe heerlijk comfortabel Aartsens geheimhoudingsregel uitpakt? Zodra de minister zijn wetsvoorstel verdedigt, kan hij gewichtig richting de Kamer roepen dat zijn ministerie uitgebreid met Brussel heeft overlegd. En zodra Van Houwelingen vraagt wat daar is gezegd over een vouchersysteem of trekkingsrechten voor ouders, doet Aartsen het licht uit. Die alternatieven staan keurig in de Nederlandse notitie van juni 2026. De Brusselse reactie daarop houdt hij voor zich. In het eerdere stuk uit juni 2025 is zelfs de lakstift over een ambtelijk standpunt gegaan.

Dankzij het graafwerk van Pepijn van Houwelingen liggen de drie Nederlandse gespreksnotities nu eindelijk op tafel en staat vast dat Den Haag zélf aan het stuur zit. Nu is het aan de Tweede Kamer om door te pakken. Dwing minister Aartsen om die weggelakte passage en de Brusselse reactie op de alternatieven alsnog met het parlement te delen. In een democratie controleert de volksvertegenwoordiging de regering zonder Haagse lakstift!