Sterk kijkt weg: tientallen miljoenen jeugdzorggeld gingen naar 'kindermarteling' in Spanje, en de minister weet niet eens welke gemeenten er kinderen plaatsten

Dat blijkt uit maandenlang onderzoek van Nieuwsuur naar Huize Soria, een gezinshuis van een Nederlands stel bij het Spaanse Aspe. Nederlandse gemeenten, jeugdhulpaanbieders en jeugdbeschermers plaatsten er jarenlang jongeren met gedragsproblemen. Deskundigen spreken over "structurele mishandeling en kindermarteling".

Zestien oud-cliënten deden voor het eerst hun verhaal, en wat ze vertellen is gruwelijk. Over opsluiting achter stroomdraad. Over dagenlang staan of zitten in de brandende zon, tot er brandblaren kwamen. Over slaap en wc-bezoek die als straf werden afgepakt. En over een jongen die met paardenmest werd overgoten. Huize Soria zelf wijst de verhalen "categorisch van de hand".

De methode stond gewoon op papier. Het huis schreef zelf over "fysieke begrenzing", en over zo min mogelijk contact met ouders en familie. Soms mochten kinderen maandenlang niet met hun ouders beeldbellen, hun mails werden meegelezen en ze werden voortdurend gefilmd. Of een kind naar school mocht, bepaalden de gezinsouders.

Kinderrechter en onderzoeker Bart Tromp van de Rijksuniversiteit Groningen zegt het tegen Nieuwsuur zonder omwegen: "Als lastige jongere heb je recht op dezelfde bescherming als een makkelijke jongere." Wie dit leest en niet misselijk wordt, heeft geen hart.

Het ergste is dat het geen geheim was. Signalen waren er genoeg. Sinds 2016 kwamen er bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd meldingen over Huize Soria binnen, en in 2019 stapte een jongen naar de politie met een aangifte van mishandeling. Er kwam een onderzoek van de Kinderombudsman van Amsterdam. En toch bleven de plaatsingen doorgaan, tot de Spaanse inspectie het huis eind september dichtgooide, nadat Nieuwsuur erover had bericht: het huis had zijn vergunningen niet eens op orde.

Over de grens kan onze eigen inspectie naar eigen zeggen niets. En minister Mirjam Sterk (CDA) van Jeugd? Die schreef de Kamer op 16 oktober dat het haar "niet bekend" is welke gemeenten, jeugdhulpaanbieders en jeugdbeschermers kinderen bij Huize Soria hebben geplaatst, op SAVE Jeugdbescherming na.

In andere antwoorden van diezelfde dag is ze nog duidelijker. "De Rijksoverheid controleert niet of kinderen passende jeugdhulp ontvangen en veilig zijn," schrijft ze. Daar moeten volgens haar de gemeenten, die de zorg inkopen, en de jeugdhulpaanbieders zelf op letten. Sterk wijst naar de gemeenten, de gemeenten wijzen naar de jeugdzorg, en het kind betaalt.

Hoeveel Nederlandse jongeren er nu voor jeugdhulp in het buitenland zitten, weet niemand. Er is geen uniforme registratie, erkent Sterk. Volgens Nieuwsuur dateert de laatste telling van de inspectie uit 2007. Toen ging het om 330 jongeren. Dit jaar kwamen er bij de Centrale autoriteit, via wie zulke plaatsingen verplicht moeten lopen, tot nu toe welgeteld zeven verzoeken binnen. Dat de verplichte procedure "niet altijd gevolgd wordt", vindt de minister "laakbaar".

Laakbaar. Voor een stelsel waarin kinderen kunnen verdwijnen naar een buitenlands huis waar niemand toezicht op houdt. Ondertussen betaalde de belastingbetaler gewoon door. Nieuwsuur komt over twintig jaar uit op tientallen miljoenen euro's. Het kabinet betaalde voor de vernedering van kinderen, en weigert nu te tellen hoeveel.

Kamerlid Moinat (Groep Markuszower) stelde dinsdag nieuwe Kamervragen. Moinat wil weten wie wanneer van de signalen wist, waarom er geen onafhankelijk onderzoek komt en of de minister het totale bedrag aan publiek geld laat uitzoeken. Ook gaan de vragen over berichten dat SAVE Jeugdbescherming jongeren bleef plaatsen en gemeenten niet altijd inlichtte. Goede vragen. Dat een Kamerlid ze moet stellen, zegt genoeg over deze minister.

Sterk werkt naar eigen zeggen aan regels waardoor jeugdzorg in Nederland plaatsvindt "en alleen nog maar bij hoge uitzondering in het buitenland". Dat had er twintig jaar geleden al moeten zijn. Nu komt het pas, acht maanden nadat de Kamer er unaniem om vroeg en na maanden van onthullingen door Nieuwsuur. En zelfs nu is het er niet: "Uitwerken van regelgeving vergt tijd", schrijft Sterk.

Maar het ging toch om heel moeilijke jongeren? Zorgorganisatie Driestroom, waar Huize Soria onder viel, benadrukt dat het om jongeren met complexe hulpvragen ging. Dat maakt het niet beter, maar erger. Juist de kwetsbaarste kinderen, die nergens anders terechtkonden, werden naar het buitenland gestuurd, waar niemand meekeek. Precies voor hen hoort de overheid extra scherp te zijn.

Er moet een volledig onafhankelijk onderzoek komen naar elke gemeente, elke jeugdbeschermer en elke zorgaanbieder die kinderen naar Huize Soria stuurde. Sterk moet tot op de euro uitzoeken hoeveel publiek geld er naartoe ging, en waar mogelijk terughalen. En plaatsingen in buitenlandse instellingen buiten de verplichte procedure van de Centrale autoriteit om moeten per direct stoppen, niet pas als haar nieuwe regels ooit klaar zijn. Wie signalen negeerde, hoort daar ook op te worden aangesproken.

Daarbij hoort ook dat de oud-cliënten hulp, erkenning en zo nodig schadevergoeding krijgen. Ze zijn door de Nederlandse overheid in een buitenlands huis gestopt. Dan is diezelfde overheid hun nu ook iets verschuldigd.

Een minister die zegt dat de Rijksoverheid niet controleert of kinderen veilig zijn, heeft haar eigen taak niet begrepen. Kinderen die de staat aan anderen toevertrouwt, zijn de verantwoordelijkheid van de staat.