Terwijl VVD-minister Vincent Karremans nieuwe wegen in de ijskast zet, verbrandt de overheid miljarden aan aanbestedingstafels

Het gesprek met Lieve Declercq, CEO van infrastructuurbouwer Strukton, in het WNL-radioprogramma Sven op 1 leest als een genadeloze aanklacht tegen tientallen jaren Haags wanbestuur. Dat onze bruggen, viaducten en sluizen op instorten staan, komt voor de sector allerminst als een verrassing. "Dat we een probleem hebben in Nederland, was al veel langer bekend", verklaarde Declercq. "Wij roepen al meer dan 10 jaar dat als je structureel te weinig onderhoud pleegt, op een gegeven moment de levensduur van wegen, bruggen en sluizen echt wel op het einde van zijn Latijn komt. Dat is niet nieuw."

En wat doet VVD-minister Karremans nu het water aan de lippen staat? Hij trekt 18 miljard euro uit voor onderhoud en vernieuwing, volgens Declercq zo ongeveer het minste wat Den Haag kon doen, en wil tegelijk dat er 2,4 miljard euro wordt bespaard door efficiënter te werken. Wat de Strukton-topvrouw vervolgens op tafel legt over de huidige werkwijze van Rijkswaterstaat, ProRail en de ministeries, doet je als belastingbetaler naar adem snakken.

Hoe slaagt de Nederlandse overheid erin om miljarden euro's aan wegen- en spoorgeld te verbranden zonder dat er één meter asfalt of spoorstaaf wordt gelegd? Door georganiseerd wantrouwen en dubbele bureaucratie. Bij grote infrastructuurprojecten zet de overheid een compleet eigen projectteam van ambtenaren en externe adviseurs op, en moet het bouwbedrijf daarnaast nog eens een exact hetzelfde projectteam optuigen.

"Die worden soms jarenlang voorbereid aan tafels bij overheden", legt Declercq uit. "Aan die voorbereidingstafels wordt heel veel geld verspild. Ik noem maar een voorbeeld: waarom zou je voor complexe projecten nog steeds twee projectteams moeten hebben? Als je vanuit vertrouwen met elkaar samenwerkt; we hebben allemaal hetzelfde doel."

Om te laten zien hoe absurd die geldverspilling in de praktijk is, noemt de Strukton-topvrouw een concreet voorbeeld dat op dit eigenste moment speelt bij spoorbeheerder ProRail: "Bij ons zijn op dit moment zes mensen voltijds bezig met een aanbesteding die volgend jaar ergens in maart of april gaat lopen. Wat een verspilling van tijd is dat! We voeren met ProRail gesprekken over de inhoud van dit nog te gunnen contract, dat doen ook andere bouwbedrijven."

En wat kost die papieren voorbereiding voordat de aanbesteding volgend voorjaar überhaupt begint? "Iedereen is daarmee bezig en alleen al de voorbereiding kost meer dan één miljoen euro. Ga dat nou op een andere manier doen." Meerdere bouwbedrijven én ProRail laten dus maandenlang dure specialisten vergaderen over een contract dat nog niet eens loopt, voor meer dan een miljoen euro aan voorbereidingskosten voor één aanbesteding. Voor er ook maar één schep de grond in gaat, zijn er al miljoenen van jouw belastinggeld verdampt aan praattafels.

Maar het blijft niet bij dubbele projectteams en miljoenenverslindende aanbestedingen. Nederland maakt het zichzelf nog vele malen duurder door bovenop de Europese regels een gigantische berg eigen ambtelijke eisen en veiligheidsnormen te stapelen. Precies zoals we bij het stikstofbeleid en bij het vastgelopen stroomnet van TenneT (waar topvrouw Manon van Beek al klaagde over 'tien jaar praten en twee jaar bouwen') zien, verstikt Den Haag elk bouwproject in papier.

"Het is heel bekend dat in Nederland de interpretatie van de aanbestedingsregels in vergelijking met andere Europese landen helemaal doorgeslagen is", haalt Declercq uit. Ze wijst specifiek op de Nederlandse eisen voor tunnels: "In het normenkader wordt terecht de tunnelstandaard genoemd, maar daar heeft Nederland ook zijn eigen hoge standaarden van gemaakt die vele malen hoger zijn dan daadwerkelijk nodig zijn. We hebben het over risico's die niet meer één duizendste zijn of één tienduizendste, maar één miljoenste."

Lees dat nog eens goed. Terwijl een bestaande brug als de Calandbrug om de haverklap in storing staat en automobilisten dagelijks in de file staan omdat regulier onderhoud jarenlang is verwaarloosd, dwingen Haagse ambtenaren bouwers om bakken met geld extra uit te geven aan theoretische papieren risico's van één op een miljoen. En opvallend detail uit het interview: Declercq sprak veelvuldig over de plannen en de productiviteit van de bouw met Rijkswaterstaat-topman Martin Wijnen, maar "Niet met de minister en staatssecretaris". Terwijl de sector smacht naar minder regels, dreigt het kabinet ondertussen de automobilist op 1 januari wel op te zadelen met ruim 20 cent extra belasting per liter benzine als het Belastingplan klapt, en krijgen werkgevers vanaf 1 januari een 12 procent strafheffing op benzine- en dieselauto's van de zaak. Door deze zelfbedachte Haagse regenterreur krijgen we minder wegen en bruggen voor steeds meer belastinggeld.

Natuurlijk erkent Declercq dat de verkrampte werkwijze met gescheiden projectteams in het verleden is ontstaan door wantrouwen na fraudezaken in de bouw, en prijst zij het dat minister Karremans nu tenminste de deur opent om naar het normenkader en de risicoverdeling te kijken in plaats van alleen maar te roepen dat de sector minder mag verdienen. "Dat ligt al wel heel lang achter ons. Hoe lang blijven we nou in het verleden hangen?", vraagt zij terecht.

Hoe snel het kan gaan als je de aanbestedingsbureaucratie bij het grofvuil zet, bewijst haar ervaring bij haar vorige werkgever, installatiebedrijf SPIE. Toen netbeheerder TenneT daar overstapte op langetermijncontracten zodat het geld niet meer werd verspild aan aanbestedingen maar direct in de techniek ging, verdrievoudigde de omzet in één jaar van 60 naar 180 miljoen euro, terwijl de veiligheid erop vooruitging. Volgens Declercq is er dan ook "misschien wel" nog meer te besparen dan de 2,4 miljard euro waar Karremans nu op mikt.

Waar wacht VVD-minister Vincent Karremans nog op? Als je met het schrappen van dubbele projectteams, het afschaffen van de Nederlandse 'één miljoenste'-koppen op Europese regels en het invoeren van langetermijncontracten nog meer dan die 2,4 miljard euro kunt vrijspelen, hoef je ook geen nieuwe wegenprojecten in de ijskast te zetten waar de regio al jaren op wacht. Kappen met die dubbele projectteams en verscheur de doorgeslagen Haagse aanbestedingsregels vandaag nog! Hun vergadercircus, jouw kapotte bruggen en files.