D66-prominent Thom de Graaf wil de kiezer buitenspel zetten als het kabinet-Jetten valt: "Wat levert dat op?"

"Het is volstrekt onverantwoord als dit kabinet demissionair wordt", zegt Dijksma tegen Nieuwsuur. De burgemeester van Utrecht spreekt als voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Volgens haar kosten nieuwe verkiezingen gemeenten veel geld en energie. De Graaf, oud-vicepresident van de Raad van State, wil een procesbegeleider die de boel lijmt. Iemand zonder partijpolitieke agenda, zegt hij. Een D66-coryfee die een neutrale lijmer vraagt om een D66-premier overeind te houden: dat is Den Haag ten voeten uit.

De Graaf is wel eerlijk over zijn plan B. Gaan D66, VVD en CDA toch uit elkaar, dan moeten verkiezingen worden voorkomen. "Wat levert dat op? Een lange demissionaire periode, een lange formatieperiode en uiteindelijk kom je weer met een minderheidskabinet", zei hij. Liever ziet hij dat Jetten met de Kamer een nieuwe coalitie zoekt, op basis van de huidige zetels.

Wat het oplevert? Een kans voor jou om te zeggen wat je van deze chaos vindt. Daar zit precies de angst. In de Peilingwijzer van eind oktober stond de coalitie rond de 45 zetels, meldde de NOS. In de Kamer hebben D66, VVD en CDA er nu 66. Bijna één op de drie coalitie-Kamerleden zou zijn stoel kwijt zijn. Geen wonder dat ze de stembus liever op slot doen.

Nieuw is het niet. In juni, vlak voor zijn afscheid bij de Raad van State, pleitte De Graaf in Buitenhof al voor het einde van verkiezingen na een kabinetsval, meldde de NOS. Zijn reden zei alles. Je moet je afvragen of het verstandig is, zei hij, "als kiezers heel makkelijk van voorkeur wisselen".

Lees dat nog een keer. De kiezer wisselt te makkelijk van voorkeur. Dat is geen probleem van de democratie. Dat ís de democratie. Een kiezer die zich bekocht voelt, stemt de volgende keer anders. Zo hoort het te werken. Voor De Graaf is de kiezer geen opdrachtgever, maar een storing in het systeem.

In juni was het nog een discussiepunt bij een afscheid. Nu het kabinet van zijn partijgenoot Jetten wankelt, is het ineens een dringende oproep.

"We hebben zo veel behoefte aan stabiliteit", zegt De Graaf. Stabiliteit voor wie? Voor de bestuurders die blijven zitten, ja. Niet voor de gewone Nederlander. Die kreeg een kabinet waarin D66 en CDA achter de rug van hun eigen coalitiepartner een belastingdeal sloten met PRO en Volt. Die ziet een premier die sinds vrijdag crisisberaad voert. En die mag daar straks niets van vinden.

Dijksma wijst op de kosten voor gemeenten. Alsof een stembus een luxe is die je wegbezuinigt als het slecht uitkomt. Een verkiezing kost geld, net als een rechtbank of een politiebureau. Dat is de prijs van een land waarin het volk de baas is. Wie de kiezer te duur vindt, vindt de democratie te duur.

De Graaf heeft nog een mooie. In een minderheidskabinet moet iedereen volgens hem naar het grote belang kijken: "stabiliteit in het landsbestuur zonder overwinninkjes voor individuele partijen". Vertaald: wat jij in het stemhokje kiest, is een overwinninkje dat het bestuur in de weg zit.

Er is maar één eerlijk antwoord op deze crisis. Komen D66, VVD en CDA er op De Zwaluwenberg niet uit, dan gaat Nederland naar de stembus. Geen procesbegeleider. Geen doorstart in de achterkamer met dezelfde partijen die net de boel opbliezen. Geen nieuwe coalitie op basis van zetels die de kiezer allang heeft ingetrokken.

Jetten, Yeşilgöz en Bontenbal hebben dit kabinet zelf in de vernieling geholpen. Dan mag de kiezer ook zelf beslissen wie het daarna overneemt. Wie bang is voor de kiezer, hoort niet te regeren. Die hoort plaats te maken.