Column Paul Cliteur: “Willen dat iets waar is” tegenover “Ik leg de feiten voor”

Sid Lukkassen heeft met Links en Rechts in dialoog een geweldig boek geschreven. Samen met Lale Gül’s Ik ga leven zijn het boeken die je hoop geven voor een betere wereld. Als nu eens iedereen in de wereld zou handelen zoals zij doen. Als. Ja, dan zou het wel een stuk beter gaan.

Over het literaire talent van Gül is al veel geschreven en dat ga ik hier niet herhalen. Wat ik wil doen, is de aandacht vestigen op iets dat we geneigd zijn over het hoofd te zien, namelijk de waarde en betekenis van rationaliteit.

Ik heb de eer gehad een keer te zijn geïnterviewd door Gül voor Café Weltschmerz. Ook toen viel mij al op: deze dame denkt volkomen rationeel. Zij fileert een standpunt van begin tot eind op een consistent rationele manier. Zij trekt een witte jas aan, als een laborante, en zo legt ze een religie op de snijtafel. Of elk ander willekeurig geheel van opvattingen.

Lukkassen doet in wezen hetzelfde in Links en rechts in dialoog. Lukkassen is een Socraticus die brieven schrijft aan mensen die aan de andere kant staan in de culture wars. Op volkomen rationele wijze wordt dan hun wereldbeschouwing geanalyseerd. Dat levert conflictueuze gesprekken op met een domme deugneus (Chris van de Ven). Maar ook gesprekken met slimme, getalenteerde mensen (bijvoorbeeld Sujet Shams), en waarbij je blij wordt dat die mensen ook bestaan.

Als de gesprekspartner eerlijk en netjes antwoorden teruggeeft, blijft Lukkassen ook eerlijk en netjes. Als ze liegen en draaien is Lukkassen ook niet langer mild.

Tijdens het lezen van Links en rechts in dialoog realiseerde ik mij hoe zeldzaam die manier van werken tegenwoordig geworden is. Eigenlijk zou de socratische traditie die hier wordt opgepakt “gewoon” moeten zijn. In het bijzonder aan onze universiteiten. Maar dat is niet zo. Wanneer Lukkassen een aanstelling zou krijgen aan een Nederlandse filosofiefaculteit dan zou het niveau daarvan onmiddellijk omhoog schieten. Hele ingeslapen afdelingen met docenten zouden wellicht geprikkeld worden toch nog iets van hun leven te gaan maken. Maar ook voor studenten zou dat belangrijk zijn.

Wat is nu uiteindelijk de kern van die socratische traditie? Op p. 175 formuleert Lukkassen het als volgt:

Socrates ging uit van overreding: ik leg de feiten voor, daarna kunt u niet anders dan uw overtuiging verruilen voor wat ik bewijs – ik heb u overtuigd; dit is een proces van de rede, van logos. U wisselt een veronderstelling in voor een sterkere. Augustinus echter voegt de component van de wil toe: willen dat iets waar is. Zelfs tegen beten weten in.

Onze tijd is een tijd waarin “willen dat iets waar is” voor velen een belangrijker perspectief is dan “ik leg de feiten voor”.

Abonneer je gratis en voor niets op het Telegram-kanaal van De Dagelijkse Standaard, en like onze spiksplinternieuwe Facebook-pagina!
In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

18 reacties

  1. Emile Takma

    “Onze tijd is een tijd waarin “willen dat iets waar is” voor velen een belangrijker perspectief is dan “ik leg de feiten voor”.

    Mogelijk kan Cliteur dat eens uitleggen aan zijn politieke vriend Baudet.

    1. Flengan

      Aldus de forummongool.

  2. Rieks

    Zoiets te lezen maakt mij nederig: dat wij 2500 jaar later zijn vergeten wat onze voorvaderen (ook Plato trouwens) al hadden bedacht. En ook trots te weten wat dit oude continent de wereld heeft gegeven. Lees toevallig net “De gedachteloze generatie” van Allan Bloom die ook op zijn wijze de erfenis van eminente denkers voor de huidige cultuur beschrijft. Uit 1988 maar nog steeds zeer de moeite waard.

  3. Rieks

    Willen dat iets waar is. Ofwel: een wens.

  4. Beukman

    Het blijkt moeilijk om Cliteurs pleidooi voor ratio en argumenten, en voor het scherpzinnige en spreekwoordelijk Socratische zoeken naar de waarheid, los te zien van de op leugens gebaseerde uitgangspunten van de leider van de partij waarmee hij zich afficheert.
    Hoe gaat de innerlijke Cliteur om met deze spagaat?

  5. Branzino

    Cliteur doet alsof “willen dat iets waar is” afkeurenswaardig is. Dat allerminst zo. Rieks formuleerde het hiervoor al als een wens en daar zit veel in. In “willen dat iets waar is” zit ambitie, veranderingsenergie. Je wilt dat iets waar is en als de feiten dat tegenwerken, zorg je voor andere feiten. M.a.w. je gaat de werkelijkheid veranderen. Tenminste, als dat mogelijk is.

    Als je “willen dat iets waar is” als iets irrationeels afkeurt, zoals Cliteur lijkt te doen, kijk je achteruit, in ieder geval niet vooruit. Je kunt niet op grond van dezelfde feiten tot een andere waarheid komen. Je kunt wel degelijk tot een andere waarheid komen als je vooruit kijkt en probeert andere feiten te realiseren. Dat heet ontwikkeling. Ik denk, dat dit de kern van progressiviteit is, werken aan verandering, aan andere feiten. Conservatisme is het tegenovergestelde, dan bepalen de feiten de werkelijkheid nu. En morgen bewijzen diezelfde feiten diezelfde werkelijkheid.

    Er wordt hier verwezen naar Baudet, die m.i. inderdaad de feiten laat wijzen naar een werkelijkheid die hij graag zou willen zien, vandaag dus. Dat is zeker niet progressief, maar ook niet conservatief. Dat is gewoon naast de feiten staan, die negerend.

    1. Harry Haller2

      De kwakzalvende charlatan en gebakkenluchtverkoper Branzino heeft -na een flinke dosis paddenstoelen en Fritjof Capra- zijn mesjogge zondagmiddagpreek weer gehouden.

      Nu lekker naar bed Zeebaars met een kommetje warme melk – dan ben je in de loop van de avond weer het mannetje (als het meezit).

      1. ElGuapo

        Dat doet hij graag met zijn medemusketiers Beukmannetje en schlemieltje.

      2. Branzino

        @Harry Hakker
        Heb jij nu nooit een hekel aan jezelf? Als je even niet in staat bent een gedachtegang te volgen, gewoon even achter uit de keel wat de wereld in slingeren, dat is blijkbaar wat je voortdurend overkomt. Je maakt het wel steeds moeilijker om je serieus te nemen, hoewel ik dat wel altijd graag probeer, zelfs nu. Maar te vaak is het gewoon wat prietpraat wat je uitkraamt, zonder ook maar enige inhoud, gewoon om iets te doen. De reden kan ik alleen maar raden en die is nu niet zo positief en hou ik daarom voor mezelf. Jij zou die gewoon opschrijven, want hoe beledigender hoe ….. ja, hoe wat eigenlijk? Ik weet het ook niet, jij wel?

        Ga buiten wandelen met de hond, voer je konijn of ga je hamster aaien, maar doe in ieder geval iets nuttigers dan hier de boel te verstjeren.

        Overigens heb ik inderdaad met heel veel interesse veel van Frtijof Capra gelezen, maar dat is wel heel lang geleden. Voor mij was het de overgang van een zeer technische oriëntatie naar een meer metafysische. Die lijn doortrekkend bracht me bij moderne denkers als Otto Scharmer, Joe Jaworski, Beck en Cowan e.a., die een meer op toepassing gerichte benadering propageren.

        Mijn gedachten, waarvan jij, ik heb dat heel snel begrepen 😉 , niet zo blij werd, zijn ook aan die benadering ontleend. Al het menselijk handelen wordt bepaald door feiten waarnemen en die interpreteren, onze verlangens en blokkades. Het begint met de kunst van het onderscheiden van feiten en interpretaties, een kunstje dat hier op DDS maar door een enkeling wordt beheerst. Ook Cliteur heeft daar moeite mee.

        1. ElGuapo

          Een zo lang mogelijk verhaal tikken waar mensen in slaap van vallen om een puntje te maken werkt niet Brandpino.

        2. ElGuapo

          Lang verhaal….nog steeds dom gel*l.

          1. Flengan

            Iets minder dom dan van het forummongooltje.

        3. Harry Haller2

          Branzino, ik ben bang dat je zelf niet meer in de gaten hebt dat je volslagen quatsch en onzin uitkraamt. Theoretisch en hypothetisch gezwets dat niets van doen heeft met de realiteit.

          Je zegt o.a.: “In “willen dat iets waar is” zit ambitie, veranderingsenergie. Je wilt dat iets waar is en als de feiten dat tegenwerken, zorg je voor andere feiten”. Maar het is gelül van de bovenste plank. Trump zorgde ook voor ‘alternatieve feiten’ wat hem wereldwijd op hoon kwam te staan. Als een man zijn vrouw vermoordt die hij haat, zit dat ook vol veranderingsenergie. Het scheppen van andere feiten en daarmee een andere werkelijkheid, is dus niet meer de werkelijkheid waarover in het begin gedebatteerd werd. Je verandert gewoon van onderwerp en noemt dat ‘veranderingsenergie’.

          Nog eentje: “Je kunt wel degelijk tot een andere waarheid komen als je vooruit kijkt en probeert andere feiten te realiseren. Dat heet ontwikkeling. Ik denk, dat dit de kern van progressiviteit is, werken aan verandering, aan andere feiten.” Daarmee zeg je dat je door andere feiten te scheppen, je een andere waarheid creeert. Ja, dank je de donder: dat is nogal wiedes – andere feiten scheppen een andere realiteit, maar wat heeft dat te maken met het oorspronkelijke uitgangspunt?

          Het is allemaal geraaskal van een dronken tuinkabouter. Als je echt eens wat wilt opsteken van moderne denkers, begin dan met Eckhart Tolle: daar kun je wat van leren – degene die je echt bent.

          1. Branzino

            @Harry Hakker
            Dank voor je toch min of meer serieuze reactie. In ieder geval goedbedoeld, meen ik te zien. Een paar opmerkingen mijnerzijds:

            * Die alternatieve feiten van Trump zijn de grootste onzin of hij heeft een heel eigen definitie van feiten. Als je over een feit van mening verschilt is het blijkbaar (nog) geen feit. Feiten zijn feiten omdat ze onomstotelijk vaststaan. Als iemand meent de werkelijkheid anders te zien, is het blijkbaar (ngg) geen feit. Trumps alternatieve feiten begonnen met de mensenmassa bij zijn inauguratie: gigantisch of heel beperkt? De duidelijke foto’s overtuigden niet iedereen, maar onomstotelijke bewijzen van het tegendeel waren er ook niet, als je tenminste de duizenden getuigen negeert.

            * Misschien was ik, a.g.v. de beperkte ruimte die je hier op DDS kunt nemen zonder de aandacht te verliezen, niet helemaal duidelijk over dat zorgen voor andere feiten. Maar als je wilt dat iets anders waar is dan de feiten nu laten zien, vraag je eigenlijk om andere feiten. Maar die feiten van vandaag zijn zoals ze zijn. Dan is de enige oplossing te zorgen voor andere feiten. Dat kan niet meteen, want voor verandering is tijd nodig. En als je iets anders wilt, neem je die tijd. Dat bedoel in met veranderingsambitie of veranderingsenergie.
            Dit is ook de kern van mijn dagelijks werk: het vrijmaken en inzetten van deze energie. Dat is dus onvergelijkbaar met die alternatieve feiten van Trump, want die kunnen per definitie niet bestaan. Ik kan wel werken aan andere toekomstige feiten, die dan niet vandaag maar misschien wel morgen of later als nieuwe feiten erkend worden.

            * En die veranderde feiten scheppen inderdaad een andere waarheid of werkelijkheid. En dat zou de werkelijkheid kunnen zijn waar iemand met de uitspraak “ik zou willen dat dit of dat waar is” precies op doelt. Als die verandering is gemanaged op dit criterium, is in ieder geval één persoon gelukkig gemaakt. Dit is de kern van verandering: in bedrijven, politiek, maar ook in persoonlijke levens. Het is de kern van mijn ontwikkelingsaanpak.

            Zie je dat het cruciale kenmerk van feiten nog steeds overeind blijft, namelijk niet voor verschillende waarnemingen vatbaar? Feiten zijn feiten, omdat ze onbetwist zijn. Wordt er wel over getwist, dat zijn het kennelijk (nog) geen algemeen aanvaarde feiten.

            Als het je interesseert of nog steeds niet duidelijk is, kom naar mijn workshops of lees wat ik hier en daar schrijf. Als het je niet interesseert, ook goed, mij maakt het niet veel uit, al zou ik je graag een keer spreken en e.e.a. toelichten.

            Overigens staat Eckhard Tolle, “De kracht van het nu” en “Een nieuwe aarde” ook in mijn boekenkast, van A tot Z gelezen. Ze passen perfect bij de eerder door mij genoemde schrijvers.

          2. Harry Haller2

            Branzino, Paul Cliteur heeft het over de socratische benadering van vraagstukken en feiten: “Socrates ging uit van overreding: ik leg de feiten voor, daarna kunt u niet anders dan uw overtuiging verruilen voor wat ik bewijs – ik heb u overtuigd; dit is een proces van de rede, van logos. U wisselt een veronderstelling in voor een sterkere.”

            Dit gaat dus over het proces om door middel van de juiste vraagstelling te onderzoeken wat we denken en waarom. Goed luisteren en eerst vragen naar feiten in plaats van beweringen is de basis – het socratisch gesprek is erop gericht de praktijk van samenwerken en leven te verbeteren. En jij komt aan met je veranderingsenergie en veranderingsprocessen: je bent in de valkuil van je eigen professie gelopen en het is treurig dat je dat niet (meer) inziet.

            Wat ik constateer is dat je met jouw pallet van processen en therapieen meent een antwoord te kunnen geven op alle problemen en vraagstukken die zich voordoen. Dat getuigt van blindheid en kortzichtigheid: je gelooft zozeer in de wonderen binnen je eigen bubble, dat je de competentie mist om simpel te reageren wat zich aandient. En dat is tamelijk zielig.

            Overigens schrijf je Eckhart met een T en niet met een D. En blijkbaar heb je met de kennis van Tolle’s boeken niets gedaan: je hebt een opgeblazen ego van Den Haag tot Tokio.

          3. Branzino

            @Harry Hakker
            Die verschrijving van de voornaam zul je me vergeven, neem ik aan. Ik ben niet de enige die dat hier overkomt. Bovendien wordt de naam zowel met een d als met een t gebruikt en ik had de spelling niet gecheckt in mijn boekenkast. Overigens zou ik ook een vraagteken kunnen zetten bij jouw gebruik van het woord pallet i.p.v. palet, maar dat doe ik niet.

            Verder lijkt me dit een zinloze discussie. Ik heb de indruk, dat je niet wilt begrijpen, dat ik die gewilde feiten anders bedoel dan jij steeds suggereert. Ik ben het 100% met je eens, dat moet je vastgesteld hebben, maar doel op andere feiten, namelijk zoals ze in de toekomst zouden kunnen worden als we daar ons best voor doen. En dat verschil vraagt en levert energie, ambitie. Dat heeft helemaal niets met die idiote alternatieve feiten van Trump te maken. En ook het wegrekenen van corona-doden door Baudet was een heel domme actie, een miskenning van feiten, hoe knap hij ook rekende.

            Ik heb wat ervaring met de socratische gespreksvoering. Die hoef je niet te beperken tot de harde feiten van vandaag. In een socratisch gesprek kan het naast de actuele feiten ook heel goed gaan over mijn actuele beleving daarvan, net zo goed een feit. Als ik namelijk boos ben is dat een feit, al hoeft die boosheid zelf niet door anderen gedeeld te worden. En die beleving, bijvoorbeeld die boosheid, van mij kan dan bij mij leiden tot een beeld van een gewenste situatie dat energie geeft om de werkelijkheid, de feiten dus, in die richting te veranderen. En dan krijgt veranderen betekenis, tenminste voor mij. Die betekenis zelf is vaak geen feit.

            Verder kan ik het niet laten om te benadrukken dat er voor mij enige spanning bij jou lijkt te bestaan tussen de principes van Tolle en de manier waarop je oordeelt over anderen, o.m. over mij. Begrippen als ruimte geven, woede voelen als anderen je visie niet delen, de ‘Ik ben goed en jij bent fout’-mentaliteit. Overigens allemaal heel menselijke houdingen, dus zie er geen verwijt in.

          4. Harry Haller2

            Branzino: ik kom hier vanmiddag op terug; ik sta nu op punt om de deur uit te gaan.

  6. Bes Tolen

    Branzino. De begrippen progressief en conservatief zijn niet zo geladen als u zich voorstelt.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.