Vol stroomnet jaagt onze industrie-investeringen de grens over: Wienerberger in Pannerden kijkt over de rivier naar Duitsland

De NOS schrijft vandaag over een rapport van Cluster6, een samenwerkingsverband van regionale energie-intensieve bedrijven in onder meer de maakindustrie en afvalverwerking. Denk aan bedrijven die glas, karton en steen maken. De boodschap is keihard. Veel van deze bedrijven moeten de komende jaren hun grote machines vervangen en willen overstappen op elektrisch. Maar er is te weinig plek op het stroomnet.

Wienerberger maakt met zijn steenfabrieken jaarlijks zo'n 70 miljoen bakstenen en straatstenen, nu nog veelal met gasovens. Een van de fabrieken staat op de wachtlijst voor een zwaardere aansluiting. En die wachtlijst is niet in het voordeel van de industrie. Omdat de wachtlijst per regio werkt, kan het ene bedrijf meteen terecht en moet het andere jaren wachten. En sinds toezichthouder ACM twee jaar geleden maatregelen nam, krijgen scholen en ziekenhuizen voorrang, net als zon- en windparken en bedrijven met grote batterijen. "Helemaal onderaan de wachtlijst komen de industriebedrijven", schrijft de NOS.

Lees dat nog eens. Zonneparken en batterijen mogen voor, omdat ze de netcongestie zouden verminderen. De fabriek die banen en bakstenen levert, moet achteraan aansluiten. De eigen industrie staat achteraan in de rij, en Den Haag kijkt toe terwijl de investeringen weglekken.

Barbara Verwayen van Cluster6 schetst het voorbeeld van een glasfabriek die in 2030 wil verduurzamen, maar van de netbeheerder hoort dat er pas in 2034 plek is. Dat gat moet de fabriek zelf maar overbruggen. Haar tussenoplossing? Lokaal stroom opwekken, liefst met zon, wind en batterijen. En als dat niet duurzaam kan, "zullen we met gasturbines tijdelijk extra elektriciteit moeten opwekken". Van de gasoven af, aan de gasturbine. Je kunt het niet verzinnen.

En dan de zin die elke Haagse bestuurder zou moeten wakker houden. "Door onzekerheid over een stroomaansluiting lekken investeringen weg naar het buitenland", zegt Vos. "Je kijkt hier zo over de rivier naar Duitsland. Soortgelijke bedrijven in buurlanden hebben wel toegang tot elektriciteit. Als we die zekerheid en ruimte niet krijgen staat het voortbestaan van dit soort bedrijven in Nederland op het spel."

Het voortbestaan. Niet de winst, niet een bonus. Het voortbestaan van fabrieken waar Nederlanders werken. Wie een fabriek die wil verduurzamen geen stroom geeft, sluit haar niet direct, maar wel langzaam.

Netcongestie valt niet uit de lucht. Volgens de NOS komt het doordat bedrijven en huishoudens de laatste jaren veel zijn overgestapt op elektriciteit, terwijl de kabels daar niet op berekend zijn. Eerst iedereen de elektrische kant op, dan pas nadenken over kabels.

De netbeheerders moeten nu zo'n honderd hoogspanningsstations en andere stroominfrastructuur bouwen. Maar beschermde flora en fauna of een nabij Natura 2000-gebied kunnen een station onmogelijk maken, schrijft de NOS, en omwonenden willen vaak geen station in hun achtertuin. Hetzelfde natuurregime dat de boeren klemzet, remt nu ook de stroomuitbreiding voor de industrie.

Dit is het resultaat van een klimaatbeleid dat de ambitie altijd voor de uitvoering zette. Grote doelen, en kabels die te laat komen. De rekening ligt bij de werknemers in Pannerden, die zien hoe hun directeur over de grens kijkt.

Den Haag moet kiezen. Geef de industrie voorrang op het net, versoepel de natuurregels die stations blokkeren, en stop met eisen die je zelf niet kunt waarmaken. Anders staat over tien jaar de laatste Nederlandse steenfabriek gewoon in Duitsland.