Ze gooiden stenen en een verkeersbord op auto’s, maar hoeven niet terug de cel in: strafstaat voor brave burgers, knuffelstaat voor daders

Glas vliegt door de auto. Je schrikt, trekt aan het stuur en probeert op de weg te blijven. Eén verkeerde beweging en je gezin ligt ondersteboven in de berm – of onder een vrachtwagen.

Voor drie jonge mannen uit Landgraaf en Eygelshoven was dat kennelijk vermaak.

Maandenlang gooiden ze eieren, sinaasappels, houtblokken, stenen en zelfs een verkeersbord vanaf een viaduct op passerende auto’s. Vijf automobilisten deden aangifte. Bij één voertuig ging een steen dwars door de voorruit.

De rechtbank achtte poging tot doodslag bewezen. Maar de daders hoeven niet terug naar de gevangenis. Zij kregen vijftien maanden voorwaardelijk, een taakstraf en een schadevergoedingsverplichting.

Na ongeveer een maand voorarrest mogen zij hun leven weer oppakken.

De slachtoffers mogen iedere keer dat zij onder een viaduct rijden opnieuw voelen hoe hun maag samentrekt.

Dit was geen impulsieve actie van een paar seconden. De mannen reden tussen november 2023 en februari 2024 herhaaldelijk naar hetzelfde viaduct boven de Euregioweg.

Onderweg werd gelachen. Er werden filmpjes gemaakt. Voorwerpen werden gekocht of meegenomen. Daarna werd gewacht op nietsvermoedende automobilisten.

Het begon met eieren, maar het moest kennelijk steeds spannender. Er kwamen sinaasappels, houtblokken en stenen. Uiteindelijk werd zelfs een verkeersbord naar beneden gegooid.

Dat is geen kattenkwaad. Dat is escalatie. Dat is een groep die steeds verder gaat omdat de kick van de vorige keer niet meer voldoende is.

De NOS meldt dat de rechtbank zelf vaststelde dat de bestuurders van geluk mochten spreken dat zij ongedeerd bleven.

Puur geluk. Meer niet.

Het Openbaar Ministerie eiste vijftien maanden voorwaardelijk. De rechtbank nam die eis over. De straf wordt pas uitgevoerd wanneer de mannen tijdens hun proeftijd opnieuw strafbare feiten plegen.

Voorstanders zullen erop wijzen dat een voorwaardelijke straf als waarschuwing boven hun hoofd hangt. Zij kregen ook taakstraffen, moeten de schade betalen en hebben ongeveer een maand vastgezeten.

Maar poging tot doodslag is geen lichte misstap waarvoor een stevige waarschuwing voldoende is.

De rechtbank heeft vastgesteld dat hun gedrag dodelijke slachtoffers had kunnen veroorzaken. Dan hoort de reactie van de rechtsstaat niet te zijn: jullie hebben geluk dat niemand stierf, dus ga naar huis en zorg dat het niet opnieuw gebeurt.

Een straf drukt uit hoeveel waarde de samenleving aan het bedreigde leven hecht. Deze straf zegt vooral dat het leven van automobilisten pas werkelijk zwaar telt wanneer er daadwerkelijk een lijk valt.

Een van de mannen verklaarde na de uitspraak dat het tijd was om “dit hoofdstuk af te sluiten”.

Wat gemakkelijk.

De dader sluit het hoofdstuk af. De automobilist met de verbrijzelde voorruit niet. Die kijkt voortaan omhoog wanneer hij een viaduct nadert. Die herinnert zich de klap, het glas en het besef dat hij op enkele centimeters na ernstig gewond had kunnen raken.

Misschien zat er niemand naast hem. Misschien wel. Misschien rijdt hij sindsdien met spanning wanneer zijn kinderen in de auto zitten.

Daders praten graag over een hoofdstuk dat achter hen ligt. Voor slachtoffers kan hetzelfde moment het begin zijn van jarenlange angst.

Dat verschil lijkt in de Nederlandse strafcultuur voortdurend te worden vergeten. Alle aandacht gaat naar de ontwikkeling, toekomst en omstandigheden van de dader. Het slachtoffer krijgt een schadevergoeding en mag daarna vooral niet te wraakzuchtig klinken.

Een automobilist die enkele kilometers te hard rijdt, krijgt automatisch een boete op de mat. Een ondernemer die een formulier verkeerd invult, wordt door de overheid achtervolgd. Een burger die zijn belastingaangifte te laat doet, merkt onmiddellijk hoe efficiënt de staat kan zijn.

Maar wie maandenlang stenen en houtblokken op auto’s gooit, krijgt begrip voor zijn jeugd, zijn ontwikkeling en het feit dat hij na zijn arrestatie niet opnieuw de fout in ging.

Dit is waarom gewone Nederlanders het vertrouwen in de rechtsstaat verliezen.

Niet omdat zij iedere dader levenslang willen opsluiten. Wel omdat zij zien dat de overheid keihard is tegen mensen die zich in beginsel aan de regels houden en opvallend therapeutisch wordt zodra iemand bewust levens in gevaar brengt.

Als een bestuurder was omgekomen, waren waarschijnlijk jarenlange gevangenisstraffen gevolgd. Maar de daders gooiden dan exact dezelfde steen met exact dezelfde bedoeling en exact hetzelfde risico.

Alleen het toeval was anders.

Dat moet in de strafmaat veel zwaarder wegen. Wie bewust een steen door de voorruit van een rijdende auto probeert te gooien, speelt Russische roulette met een compleet gezin.

Een krachtige rechtsstaat wacht niet tot de lege stoel aan de eettafel er werkelijk staat. Hij straft de bewuste poging om dat risico te veroorzaken.

De mannen hadden bij iedere rit naar het viaduct opnieuw de kans om te stoppen. Ze deden het niet. Ze lachten, filmden en gingen steeds verder.

Een maand voorarrest en vijftien maanden voorwaardelijk zijn geen geloofwaardig antwoord op zoveel doelbewuste levensgevaarlijke roekeloosheid.