Jetten en 3.000 bestuurders vieren 'We doen het samen' in de Achterhoek, terwijl de boeren met omgekeerde vlaggen langs de N18 staan

De timing was geen toeval. De boeren kozen precies het moment waarop half bestuurlijk Nederland langs hun land reed. In twee weilanden langs de weg stonden ze klaar, zodat niemand van de congresgangers er omheen kon kijken.

Het programma spreekt boekdelen. 's Ochtends koffie en een plenaire sessie met de koningin, de premier, VNG-voorzitter Sharon Dijksma en oud-tennisster Esther Vergeer. Daarna een lunch om te netwerken. 's Middags stappen de bestuurders in 52 bussen voor werkbezoeken in de regio, onder meer naar wijnboerderijen en over de grens naar Duitsland. 's Avonds is er een ontvangst in Winterswijk, een diner met streekgerechten, karaoke en vanaf negen uur livemuziek. Het diner zat al vol. Woensdag volgt de ledenvergadering, over gemeentefinanciën, weerbaarheid, asiel, migratie, onderwijs en zorg. Landbouw en platteland staan niet in dat rijtje.

De gastgemeenten Oost Gelre en Winterswijk betalen er volgens de Streekgids elk circa 175.000 euro aan mee. De hoofdsponsors zijn onder meer adviesbureaus, die op hun beurt weer volop verdienen aan opdrachten van diezelfde gemeenten.

Naoberschap, noemt de organisatie het. Samen de schouders eronder, zoals dat in de Achterhoek gaat. Maar de Achterhoekers met de meeste reden om mee te praten, stonden buiten.

De Achterhoek is boerenland. En juist die boeren krijgen de rekening van het stikstofbeleid van het kabinet-Jetten. Landbouwminister Jaimi van Essen (D66) wil dat boeren in 2035 42 tot 46 procent minder ammoniak uitstoten dan in 2019, met uitstootplafonds per bedrijf. Pas daarna gaat hij in Brussel om wisselgeld vragen. Zelfs het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwde dat het verdienvermogen van gezinsbedrijven onder druk komt, en dat de opgave grenst aan wat in tien jaar uitvoerbaar is. Zes boerenorganisaties noemden het plan in juni al het verwijderen van boeren.

De omgekeerde vlag is inmiddels het symbool van dat verzet. Die vlag verdween een tijd uit het straatbeeld, maar keerde deze zomer terug. Het is het teken van een land dat vindt dat het niet meer gehoord wordt. En dinsdag hing hij pal langs de route van de premier.

Formeel niet. Maar dat is precies het probleem. De bestuurders die daar zitten, zijn de mensen die de gevolgen in hun dorpen moeten opvangen. Een boerenbedrijf dat stopt, is niet alleen een boer minder. Het is een gezin minder op de basisschool, een klant minder bij de loonwerker, een lid minder bij de voetbalclub. Leefbaarheid op het platteland is juist wél gemeentewerk.

Wie twee dagen in de Achterhoek naoberschap viert, kan niet doen alsof de boeren langs de N18 niet bestaan. Uitstappen en luisteren kost een premier een kwartier.

Jetten stapt uit de congresbubbel en gaat met de boeren in gesprek, niet met een woordvoerder, maar zelf. Van Essen komt met een plan waarin boeren eerst hun oude stal mogen vervangen door een schonere, voordat er ook maar één uitstootplafond wordt opgelegd. En de VNG neemt haar plattelandsgemeenten serieus: zij spreekt zich in Den Haag uit tegen beleid dat de boer van het erf jaagt.

Dinsdagavond wordt er in Winterswijk gezongen en gegeten. Maar zolang de vlag langs de N18 ondersteboven hangt, valt er voor Den Haag niets te vieren.