Van Essen eist van boeren tot 46 procent minder ammoniak, en gaat pas daarna in Brussel om wisselgeld vragen

Van Essen sprak na een overleg van Europese landbouwministers. Hij praat achter de schermen met eurocommissarissen Christophe Hansen (Landbouw) en Jessika Roswall (Milieu) over zijn stikstofplan. Wat hij precies vraagt, wil hij niet zeggen. "Dat zijn lopende werkzaamheden." En: "Ik doe daar verder geen mededelingen over."

Wat Nederland levert, weten we wel. Het kabinet-Jetten wil dat boeren in 2035 42 tot 46 procent minder ammoniak uitstoten dan in 2019. Er komen uitstootplafonds per boerenbedrijf, en vanaf 2035 wordt daar voor het eerst op gehandhaafd. Rond Natura 2000-gebieden zijn zones met extra strenge regels in beeld.

Het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwde al dat dit een inspanning vraagt die grenst aan wat in tien jaar uitvoerbaar is, en dat het verdienvermogen van gezinsbedrijven onder druk komt. Zes boerenorganisaties, van Agractie tot Farmers Defence Force, noemden het plan in juni geen ruimte vóór boeren, maar het verwijderen van boeren. Zelfs LTO sprak van maatregelen die uitzonderlijk ingrijpend en pijnlijk zijn.

Het wrange is dat Van Essen zelf precies weet waar het knelt. In Brussel zei hij dat het moeilijk uit te leggen is "dat je een stal of installatie niet kunt vervangen, terwijl die gewoon aantoonbaar duurzaamheidswinst met zich meedraagt".

Stel je dat even voor bij een boer in de Gelderse Vallei of in Friesland. Hij wil een oude stal vervangen door een schonere. Beter voor de natuur, beter voor zijn bedrijf. En dat mag niet, omdat de regels zo in elkaar zitten dat zelfs verbetering in de weg zit.

Dat is geen detail. Dat is het hele probleem. Boeren willen best vernieuwen, maar de regels houden ze tegen. En in plaats van eerst die regels te veranderen, gaat de minister eerst de boer aan banden leggen. Pas daarna hoopt hij in Brussel iets los te krijgen.

Dat is het vaste antwoord. Maar Nederland is geen braaf schooljongetje dat eerst zijn huiswerk inlevert en dan vraagt of hij naar buiten mag. Nederland is een van de grootste nettobetalers van de Europese Unie. Wie zoveel betaalt, onderhandelt eerst en levert daarna.

Toch gedraagt Den Haag zich alsof het al blij mag zijn met een aai over de bol. Dat zie je ook in Friesland, waar gedeputeerde Abel Kooistra het pakket van Van Essen volkomen onwerkbaar noemde, terwijl de provincie al een eigen plan heeft om de uitstoot met 30 procent te verlagen. Een provincie die zelf aan de slag is, krijgt van Den Haag geen ruimte, maar een extra laag regels erbovenop.

De volgorde moet om. Van Essen gaat naar Brussel met een eis, niet met een cadeau: boeren moeten een oude stal kunnen vervangen door een schonere, zonder juridisch gedoe. Zolang dat niet geregeld is, komen er geen uitstootplafonds per bedrijf. En de Tweede Kamer eist dat de minister openbaar maakt wat hij in Brussel precies vraagt, en wat hij daarvoor al heeft weggegeven.

De Nederlandse boer is geen wisselgeld. Hij is de man die ons land voedt, en hij verdient een minister die eerst voor hem vecht in plaats van eerst voor Brussel te buigen.