Nederland heeft geen ‘baarbrief’ nodig maar een beschaving die huwelijk, moederschap en vaderschap weer eert

Die afwijzing is begrijpelijk. De overheid heeft zich al diep genoeg in het persoonlijke leven van burgers genesteld. Een brief uit Den Haag waarin een anonieme instantie mensen aan hun vruchtbaarheid herinnert, kan gemakkelijk kil, bemoeizuchtig of pijnlijk overkomen.

Tegelijkertijd zou het een enorme fout zijn om het onderliggende probleem weg te wuiven. Nederland krijgt veel te weinig kinderen. Het gemiddelde ligt rond de 1,4 per vrouw, terwijl dat in 2010 nog ongeveer 1,8 was. Dat heeft grote gevolgen voor gezinnen, gemeenschappen, economie, zorg en de toekomst van de Nederlandse cultuur.

In de moderne cultuur wordt jongeren vaak verteld dat alles later nog kan. Eerst studeren, reizen, carrière maken, jezelf ontdekken en financieel volledig onafhankelijk worden. Een huwelijk en kinderen kunnen daarna altijd nog wel worden geregeld.

Maar het menselijk lichaam houdt zich niet aan de planning van beleidsmakers, werkgevers of lifestylebladen. De vruchtbaarheid neemt met de leeftijd af, bij vrouwen sterker en eerder dan bij mannen. Dat is geen politiek standpunt en ook geen poging om iemand onder druk te zetten. Het is biologische werkelijkheid.

Goede en eerlijke informatie daarover is waardevol. Vooral omdat commerciële vruchtbaarheidsklinieken en optimistische mediaverhalen soms de indruk wekken dat medische technologie vrijwel iedere natuurlijke grens kan oplossen. Dat is helaas niet zo.

Toch is een generieke brief aan alle 29-jarigen een uiterst grof instrument. Sommige ontvangers proberen al jaren tevergeefs kinderen te krijgen. Anderen hebben een miskraam doorgemaakt, geen geschikte partner gevonden of bewust een andere levensweg gekozen. Een overheid die daarover communiceert, moet grote terughoudendheid en menselijkheid betrachten.

RTL beschrijft zowel de Franse aanpak als de forse Nederlandse weerstand. Aan het onderzoek deden meer dan 19.000 panelleden mee.

Veel jonge mensen stellen kinderen niet uit omdat zij een hekel aan gezinnen hebben. Zij hebben geen geschikte woning, geen stabiele relatie of onvoldoende financiële zekerheid. Wie op zijn dertigste nog bij zijn ouders woont of ieder jaar moet vrezen dat het huurcontract eindigt, begint niet gemakkelijk aan een gezin.

De overheid heeft die onzekerheid zelf verergerd. De woningmarkt zit muurvast. Belastingen zijn hoog. Energie, boodschappen en kinderopvang kosten een fortuin. Eenverdieners worden fiscaal benadeeld en ouders moeten hun gezinsleven organiseren rond twee voltijdbanen om de rekeningen te kunnen betalen.

Vervolgens stuurt diezelfde overheid misschien een brief met de mededeling dat de biologische klok tikt. Alsof jonge Nederlanders dat probleem uitsluitend met iets betere informatie kunnen oplossen.

Dat is technocratisch bestuur op zijn slechtst: eerst de omstandigheden voor gezinsvorming ondermijnen en daarna een folder sturen over het dalende geboortecijfer.

Naast de materiële problemen bestaat een culturele crisis. Decennialang is het moederschap regelmatig voorgesteld als een beperking waarvan vrouwen zich moeten bevrijden. Een vrouw met een grote carrière geldt als succesvol; een moeder die bewust veel tijd aan haar kinderen besteedt, moet zich haast verantwoorden.

Ook het vaderschap is uitgehold. Mannen krijgen vaak te horen wat er allemaal giftig of problematisch aan mannelijkheid is, maar veel minder vaak dat trouwe, verantwoordelijke vaders onmisbaar zijn.

Een gezonde samenleving eert beide. Zij erkent de unieke waardigheid van moeder en vader, zonder mensen die geen kinderen kunnen krijgen te kleineren. Zij ondersteunt huwelijken en stabiele gezinnen, omdat kinderen daar doorgaans de beste basis vinden.

Als overtuigd katholiek zeg ik het zonder omwegen: het gezin is geen willekeurig consumptieproject en een kind is geen accessoire dat in een perfect uitgewerkt levensschema moet passen. Het gezin is de natuurlijke kern van de samenleving. Daar worden liefde, verantwoordelijkheid, geloof, traditie en beschaving doorgegeven.

Een land dat dat vergeet, kan zijn bevolkingsprobleem niet met brieven of subsidies oplossen.

In beleidsstukken wordt immigratie regelmatig gepresenteerd als een manier om vergrijzing en bevolkingskrimp op te vangen. Migratie draagt inderdaad bij aan bevolkingsgroei. Maar het is geen duurzame vervanging voor een samenleving waarin de eigen jonge generaties nauwelijks nog gezinnen kunnen stichten.

Ook migranten worden ouder. Ook zij gebruiken woningen, zorg en infrastructuur. En grootschalige immigratie brengt bovendien vraagstukken rond integratie, culturele samenhang en sociale voorzieningen mee.

Een regering die het lage geboortecijfer accepteert en vervolgens vooral op immigratie rekent, kiest niet voor gezinsbeleid. Zij vervangt de bevolking boekhoudkundig, zonder de culturele en sociale gevolgen serieus te bespreken.

Nederland moet juist zorgen dat jonge Nederlanders die kinderen wíllen, die wens daadwerkelijk kunnen verwezenlijken. Bouw betaalbare woningen. Verlaag de belastingdruk op gezinnen. Behandel eenverdieners eerlijker. Maak het mogelijk dat ouders zelf kiezen hoe zij werk en zorg verdelen. Bescherm het ongeboren leven en durf positief over grote gezinnen te spreken.

Mensen kunnen niet door de staat worden bevolen om kinderen te krijgen. Dat zou immoreel en zinloos zijn. De overheid moet de persoonlijke waardigheid en vrijheid respecteren.

Maar neutraliteit betekent niet dat een samenleving moet doen alsof huwelijk, kinderen en gezinsvorming maatschappelijk onbelangrijk zijn. De staat subsidieert en stimuleert voortdurend gedrag dat zij wenselijk vindt. Waarom zou zij dan geen omstandigheden mogen creëren waarin gezinnen kunnen bloeien?

Geen onpersoonlijke “baarbrief” dus, maar een bredere ommekeer. Van antigezinsideologie naar waardering. Van woningnood naar bouwen. Van fiscale bestraffing naar ondersteuning. Van pessimisme over de toekomst naar vertrouwen dat Nederland het waard is om door te geven.

Het probleem is niet dat jonge mensen één brief te weinig ontvangen. Het probleem is dat zij jarenlang een cultuur en politiek hebben meegemaakt die alles belangrijker vonden dan huwelijk, ouderschap en nieuw leven.