Boete van €5.533,33 voor AOW'er geschrapt: SVB zei bij huisbezoek niet dat hij mocht zwijgen

Dat betekent niet dat de man gelijk kreeg over zijn woonsituatie. De boete is weg omdat de procedure niet deugde. Aan zijn andere argumenten tegen de boete kwam de rechtbank niet meer toe. Tegen de terugvordering ging hij niet in beroep, dus die blijft staan. De SVB moet hem wel €54 griffierecht vergoeden.

Hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep staat open, binnen zes weken nadat de uitspraak is verstuurd.

De man kreeg sinds 28 november 2017 AOW voor alleenstaanden. De SVB ging twijfelen toen een vrouw zich in de Basisregistratie Personen (BRP) op zijn adres liet inschrijven. Op 12 november 2024 kwam de SVB op huisbezoek en stelde vragen aan de hand van een checklist gezamenlijke huishouding.

In de ondertekende checklist verklaarde hij onder meer dat de vrouw sinds maart 2019 bij hem woonde, dat zij lange tijd schoonmaakte, kookte en de tuin deed en dat hij alle kosten van de huishouding betaalde. De SVB herzag zijn AOW vanaf januari 2020 en beperkte dat tot maximaal vijf jaar. Zijn beroep daartegen was op 23 december 2025 ongegrond.

Op 21 juli 2025 volgde het besluit: €27.800 aan te veel ontvangen pensioen terug, plus €5.533,33 boete, omdat hij niet had gemeld dat zijn woonsituatie sinds maart 2019 was veranderd. Of die €27.800 bruto of netto is, zegt de uitspraak niet.

Hij maakte alleen bezwaar tegen de boete. Volgens hem gaf hij de vrouw onderdak uit medemenselijkheid en liefdadigheid.

Wil een instantie je een boete geven, dan hoef je geen verklaring over de overtreding af te leggen. Daarom moet de SVB je vóór een verhoor zeggen dat je niet verplicht bent te antwoorden. Die waarschuwing heet de cautie en staat in artikel 5:10a van de Algemene wet bestuursrecht.

De SVB erkende dat die waarschuwing vóór en tijdens het gesprek van 12 november 2024 niet was gegeven. De uitleg van de SVB: toen werd alleen onderzocht of de AOW klopte en was er nog geen redelijk vermoeden dat een boete kon volgen. De waarschuwing kwam pas bij een apart boetegesprek op 5 maart 2025.

De rechtbank ging daar niet in mee. In het algemeen wordt eerst de manier van samenleven onderzocht en daarna beslist over herziening, terugvordering of boete. Bij het begin was dus niet uit te sluiten dat de antwoorden ook voor een boete zouden dienen. Ook toen er meer informatie kwam over een mogelijke gezamenlijke huishouding, bleef de waarschuwing uit. En de boete rustte op dat gesprek, niet op het latere boetegesprek.

Een ontbrekende waarschuwing schrapt niet automatisch elke boete. De rechtbank keek onder meer of de boete op die antwoorden steunde en of ze ook zonder dat gesprek overeind kon blijven. Dat laatste was hier niet zo.

Een inschrijving alleen is niet genoeg, en die is ook niet nodig. De SVB kijkt naar hoe mensen echt samenleven. Er is een gezamenlijke huishouding als twee volwassenen hun hoofdverblijf in dezelfde woning hebben en allebei regelmatig bijdragen aan het huishouden, met enige omvang. Dat kan door te betalen voor huur, eten of andere kosten, of door schoon te maken, te koken, boodschappen te doen of te helpen bij ziekte. De een mag betalen terwijl de ander het huishouden doet.

Waarom iemand bij je woont, telt niet mee: de rechtbank schreef in december 2025 dat motieven en de aard van de onderlinge relatie niet van belang zijn. De SVB moet de zorg voor elkaar wel goed onderzoeken. Omdat dat onvoldoende gebeurde, hield een andere man zijn alleenstaanden-AOW.

Woon je alleen met je eigen kinderen, vader of moeder, dan krijg je de AOW voor alleenstaanden.

De SVB wil binnen 4 weken weten dat je gaat samenwonen, of dat iemand een kamer bij je huurt of kostganger is. Woon je buiten Nederland, dan heb je 6 weken.

De AOW zelf zegt "onverwijld": je meldt uit eigen beweging alles waarvan je redelijkerwijs moet begrijpen dat het je AOW kan raken. In deze zaak stond de vrouw in de BRP op zijn adres, en toch verweet de SVB hem dat hij zijn woonsituatie niet had gemeld.

Vanaf 1 juli 2026 is de volledige AOW voor alleenstaanden €1.662,16 bruto per maand, €1.581,55 netto met loonheffingskorting. Voor getrouwden en samenwonenden is dat €1.139,39 bruto per persoon, €1.084,13 netto. Het verschil is €522,77 bruto en €497,42 netto per maand.

Stel: je krijgt door een gezamenlijke huishouding die je niet hebt gemeld twaalf maanden lang dat verschil te veel. Dan gaat het volgens een berekening van DDS om €6.273,24 bruto, zonder vakantiegeld. De standaardboete is de helft: €3.136,62.

Die standaardboete is lager als je een goede reden hebt en hoger als je al eerder te laat meldde. Bij minder dan €150 te veel, of een spontane melding binnen 60 dagen na de termijn van 4 weken, krijg je een waarschuwing, tenzij je die de afgelopen 2 jaar al kreeg.

Het Boetebesluit rekent met 100 procent bij opzet, 75 bij grove schuld, 50 als geen van beide speelt en 25 bij verminderde verwijtbaarheid. Bij 50 en 25 procent geldt een plafond, gekoppeld aan boetes uit het strafrecht. Daardoor kwam de SVB hier lager uit dan 50 procent: op €5.533,33.

De Eerste Kamer nam op 27 oktober 2026 de Wet handhaving sociale zekerheid aan, die de boetebedragen verlaagt. De ingangsdatum wordt nog bij koninklijk besluit vastgelegd.

Op huisbezoek komt de SVB soms onaangekondigd, altijd met zijn tweeën en nooit 's avonds of in het weekend. De medewerkers laten een legitimatiebewijs zien, noemen de reden en leggen uit wat de gevolgen zijn als je weigert. Ze vragen toestemming om binnen te komen en nemen met je een vragenlijst door. Je mag een familielid, vriend of kennis bij het gesprek vragen.

Je bent niet verplicht mee te werken aan een huisbezoek. Het onderzoek stopt dan niet: de SVB kan je uitnodigen op kantoor. Bij een verhoor wegens mogelijke fraude mag je een advocaat meenemen.

Zwijgen is ook niet zonder gevolgen. De SVB mag informatie opvragen en je moet daaraan meewerken om vast te stellen of je terecht AOW krijgt. Reageer je niet of te laat, dan kun je een maatregel krijgen van eenmalig minimaal €25. De rechtbank maakt hetzelfde onderscheid: voor je recht op uitkering mogen verklaringen worden afgedwongen, maar voor een boete moet je recht om jezelf niet te belasten beschermd zijn.

Geef een nieuwe huisgenoot op tijd door en bewaar het bewijs. Vraag bij een gesprek met de SVB of je antwoorden ook voor een boete kunnen worden gebruikt, en lees goed wat er is ingevuld voordat je tekent. Krijg je een besluit met een terugvordering en een boete, dan kun je binnen 6 weken bezwaar maken. Noem daarin alles waar je het niet mee eens bent. Hier ging de procedure alleen over de boete, dus de €27.800 bleef buiten de uitspraak.