Censor Aerdts (D66) regelt eerst met het mediakartel wat 'betrouwbare informatie' is, en het mkb krijgt een visie zonder nieuwe maatregelen

De Kabinetsvisie op Artificial Intelligence draagt de schitterende ondertitel 'Kiezen voor AI voor iedereen'. Aerdts schetst een land "waarin AI iedereen beter maakt", met een verpleegkundige die meer tijd krijgt en ondernemers die kunnen groeien. Prachtig. Wie daarna zoekt naar wat die ondernemer concreet in handen krijgt, grijpt in het luchtledige.

Het kabinet wil "belemmeringen wegnemen" die het mkb tegenhouden. In de volledige brief aan de Kamer komen daar een streefcijfer voor digitale technologie van 75 procent in 2030 en een opsomming van hubs en regelingen bij die er al zijn. Dat is het. Welke maatregelen daarbij horen, is nog niet concreet uitgewerkt, constateerde Accountancy Vanmorgen nog dezelfde dag. De bakker, de installateur en het kleine kantoor die morgen met AI aan de slag willen, kopen hier helemaal niets voor.

De grootste belemmering is intussen gewoon de overheid zelf. De Europese AI-verordening legt eisen op, en het kabinet biedt bedrijven en overheden hulp om die regels in de praktijk toe te passen. Brussel schrijft de regels, Den Haag helpt je gehoorzamen, en D66 noemt dat ruimte voor ondernemers.

Die ruimte is trouwens ook nog voorwaardelijk. Experimenteren met nieuwe AI-toepassingen mag, maar dan wel "onder toezicht". Wie iets nieuws wil bouwen, krijgt er meteen een ambtenaar bij die over zijn schouder meekijkt. De kleine ondernemer die de hele dag vecht tegen formulieren, weet precies hoe vrij hij zich daarbij voelt.

Dan het onderdeel dat je de rillingen moet bezorgen. Het kabinet werkt met de mediasector aan een Mediapact, "onder andere over betrouwbare informatie en het gebruik van journalistieke content door AI". Over dat laatste valt te praten: wie journalistiek werk maakt, wil niet dat chatbots het gratis opzuigen. Dat eerste is levensgevaarlijk.

Een kabinet dat met de mediasector afspraken maakt over betrouwbare informatie, is geen scheidsrechter maar medespeler. Het partijkartel en het mediakartel horen elkaar te controleren, niet samen een pact te sluiten. Wie er aan tafel zit en wat er precies wordt afgesproken, vertelt het kabinet in zijn bericht niet. Of een kritische site als deze wordt uitgenodigd, staat er ook niet bij. Ik zou er niet op wachten.

En jij? Jij mag "in 2027 en 2028" meepraten over de kansen en grenzen van AI. De mediasector zit nu al aan tafel, de gewone Nederlander krijgt een uitnodiging voor later. Eerst regelen de heren en dames het onder elkaar, daarna mag het volk een mening hebben. Zo gaat het in Den Haag al jaren, en dan zijn ze verbaasd dat niemand ze meer gelooft.

Daar blijft het niet bij. Het kabinet onderzoekt de mogelijke oprichting van een Nederlands AI-veiligheidsinstituut, dat nieuwe risico's kan helpen herkennen en aanpakken. Het bestaat dus nog niet, maar de richting is duidelijk: in hetzelfde stuk waarschuwt het kabinet voor AI die wordt misbruikt voor "desinformatie en beïnvloeding".

Tegen cyberaanvallen heeft niemand bezwaar. Maar wie bepaalt wat desinformatie is? Deze staatssecretaris riep in oktober Nederlanders op om beelden van de executie van Fort Hood-terrorist Hasan te melden, en ze wil een leeftijdscheck voor sociale media. Haar reflex is altijd dezelfde: de overheid weet het beter, en jij moet tegen jezelf beschermd worden.

Aerdts heeft een fraaie titel: staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit. Haar eigen visie zegt dat volledige onafhankelijkheid niet het doel is en dat het kabinet het "samen binnen Europa" doet. "We hoeven niet alles zelf te kunnen", aldus de staatssecretaris die over onze soevereiniteit gaat. Beter kun je het niet samenvatten: soevereiniteit is voor D66 iets wat je aan Brussel uitbesteedt.

Het kabinet zegt ook te willen voorkomen dat Nederland te afhankelijk wordt van een klein aantal buitenlandse bedrijven. Klinkt stoer, uit de mond van een staatssecretaris die een miljoen kuub drinkwater per jaar voor datacenters 'relatief beperkt' noemde. Big Government en Big Tech vormen weer eens een kongsi, en de gewone Nederlander mag toekijken.

Wat die datacenters straks gaan kosten aan stroom, water en grond, blijft ook hier in de lucht hangen. Het kabinet werkt aan "een brede aanpak" en begin 2027 komt pas een uitwerking van de benodigde infrastructuur en rekenkracht. Dat mooie verhaal staat dus al, de rekening volgt later.

D66 zal zeggen dat AI nu eenmaal regels nodig heeft en dat Nederland anders achteropraakt. Ik werk zelf met AI en heb die les niet van Den Haag nodig. De technologie is het probleem niet, de reflex van de overheid wel: zodra iets jou als burger of ondernemer meer macht geeft, moet er een pact, een instituut en toezicht overheen.

Kijk maar naar de volgorde. Met de mediasector wordt gewerkt aan een pact, een instituut wordt onderzocht, en voor het mkb staat er een voornemen. Wie de controle eerst regelt en de hulp voor later bewaart, kiest voor macht boven vrijheid.

Aerdts moet alles over 'betrouwbare informatie' uit het Mediapact schrappen. Afspraken over auteursrecht kunnen prima zonder een kabinet dat meebeslist over wat betrouwbaar is. Geen AI-veiligheidsinstituut met een taak rond desinformatie of beïnvloeding: tegen cyberaanvallen ja, tegen meningen nooit. Daarover beslist de Tweede Kamer in een open debat, niet een staatssecretaris met een visie. En het mkb krijgt vóór de uitwerking van begin 2027 concrete maatregelen op tafel, met schrapping van regels in plaats van nog meer toezicht.

Jij hoeft niet door de overheid beschermd te worden tegen informatie. Jij moet beschermd worden tegen een overheid die denkt te weten wat waar is.