Raad van State adviseert nieuwe box 3 voor spaarders en beleggers pas in 2030: Belastingdienst noemt kabinetsplan voor 2028 onuitvoerbaar

Heb je spaargeld of beleggingen in box 3, dan blijft de huidige manier van belasten misschien twee jaar langer bestaan dan het kabinet wil. De Raad van State adviseert het kabinet om pas in 2030 over te stappen op een nieuw box 3-stelsel, en niet al in 2028. De Belastingdienst vindt het plan van het kabinet in ieder geval voor 2028 onuitvoerbaar.

Dat staat in het advies over de Novelle uitbreiding vermogenswinstbelasting box 3 (kenmerk W06.26.00330/III). De Raad stelde het advies vast op 28 oktober en publiceerde het op 2 november. Het tijdelijke plan voor 2028 en 2029 vraagt volgens het advies 252 fte aan personeel en circa €31 miljoen aan extra uitvoeringskosten.

Het is een advies, geen besluit. Het kabinet heeft nog niet gereageerd en kan het advies naast zich neerleggen. Volgens de wetgevingskalender van de overheid is de novelle nog niet bij de Tweede Kamer ingediend. Daarna beslissen de Tweede en de Eerste Kamer.

Het oorspronkelijke wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 ligt bij de Eerste Kamer. Daarin betaal je vanaf 1 januari 2028 elk jaar belasting over je werkelijke rendement, ook over koerswinst die je nog niet hebt verzilverd. Dat heet een vermogensaanwasbelasting. Alleen voor vastgoed en aandelen in startende ondernemingen maakte het voorstel een uitzondering. De Eerste Kamer wil het voorstel in deze vorm niet aannemen, en het kabinet heeft gevraagd de behandeling aan te houden.

Met een novelle, een wetsvoorstel dat een ander wetsvoorstel aanpast, wil het kabinet dat veranderen. Vanaf 2028 zouden ook aandelen, beleggingsfondsen en andere financiële instrumenten onder een vermogenswinstbelasting vallen. Over koerswinst betaal je dan pas belasting als je verkoopt. Volgens de toelichting valt zo ongeveer 90 procent van de vermogensbestanddelen in box 3 onder de vermogenswinstbelasting.

Voor de rest zou tijdelijk, en in ieder geval tot 2030, de vermogensaanwasbelasting gelden. Dat zijn onder meer banktegoeden, vreemde valuta, vorderingen en schulden, verzekeringsproducten, lijfrentes en crypto die je zelf direct bezit. Voor gewoon spaargeld op een euro-rekening gaat het in beide systemen vooral om de rente.

De haast. Een stelselwijziging via een novelle, met grote spoed, doet volgens de Raad afbreuk aan een zorgvuldig wetgevingsproces. Toen het kabinet om advies vroeg, ontbrak de uitvoeringstoets van de Belastingdienst nog. Door de haast kunnen de Tweede en de Eerste Kamer het voorstel ook niet goed wegen.

Twee systemen naast elkaar. Het kabinet maakt zonder duidelijke rechtvaardiging onderscheid tussen soorten vermogen. De Raad noemt dat kwetsbaar, juist omdat box 3 al eerder tot rechtszaken en hersteloperaties leidde. Een voorbeeld uit het advies: crypto die je zelf bezit, wordt belast op aanwas, terwijl crypto via een beleggingsfonds wordt belast op de winst bij verkoop.

De uitvoering. De uitvoeringstoets van 22 oktober geeft op alle vijf getoetste punten een rode vlag. Banken kunnen in 2028 en mogelijk ook in 2029 niet de gegevens leveren die nodig zijn om de winst op een beleggingsportefeuille te berekenen. Dat deel van je aangifte kan dan niet vooraf worden ingevuld, en je moet die winst zelf uitzoeken. Voor 2029 wordt het volgens de toets iets beter, maar het risico op rechtszaken blijft groot.

De dekking. Het voorstel is volgens de Raad incompleet, onder meer omdat de definitieve dekking deels ontbreekt. Het kabinet heeft toegezegd met andere maatregelen te komen om kleine spaarders te ontzien, maar die staan nog niet in het voorstel.

De voorkeur van de Raad: trek het wetsvoorstel in de Eerste Kamer in, dien de novelle niet in en kom met een nieuw wetsvoorstel. Ga daarna per 2030 in één keer over op een nieuw box 3-stelsel.

Wil het kabinet toch doorgaan met de novelle, dan adviseert de Raad om de vermogenswinstbelasting voor alle soorten box 3-vermogen pas in 2030 in te voeren.

In beide gevallen blijft het huidige stelsel ook in 2028 en 2029 bestaan. Dat is het stelsel met een vast verondersteld rendement, waarbij je met de tegenbewijsregeling kunt aantonen dat je werkelijke rendement lager was.

Het kabinet wilde mede om budgettaire redenen al in 2028 overstappen. De Raad vraagt het kabinet daarom te onderzoeken of de tegenbewijsregeling minder kost dan eerst werd geschat. Zijn conclusie: dien de novelle niet in bij de Tweede Kamer, tenzij die is aangepast.

In de novelle staan ook voorstellen voor het huidige stelsel. Het heffingvrij vermogen zou per 1 januari 2027 dalen van €59.357 naar €30.846 per persoon. Het forfaitaire rendement op overige bezittingen, zoals beleggingen, zou met 1,5 procentpunt stijgen naar 7,87 procent. In de nieuwe box 3 zou het heffingsvrije resultaat per 2028 dalen van €1.800 naar €1.000.

Dat zijn plannen van het kabinet, niet van de Raad van State. Volgens het advies bleek bij de Algemene Financiële Beschouwingen dat er voor delen van dit pakket onvoldoende politiek draagvlak is. Het kabinet werkt aan een alternatief, maar dat staat nog niet in het voorstel.

Voor je aangifte over 2026, die je in het voorjaar van 2027 doet, verandert er door dit advies niets. Volgt het kabinet het advies, dan betaal je ook over 2028 en 2029 box 3-belasting op de huidige manier, met de mogelijkheid van tegenbewijs.

Wat er met de plannen voor 2027 gebeurt, hangt af van de andere dekking die het kabinet nog moet presenteren. Pas als het kabinet op het advies reageert, weet je welke route het kiest.

Bewaar in de tussentijd de jaaroverzichten van je bank en je broker. Die heb je nodig als je met tegenbewijs wilt aantonen dat je werkelijke rendement lager was dan het rendement waarmee de Belastingdienst rekent.