Broers die voor hun broer met dementie zorgden, staan niet in zijn testament, vijf goede doelen wel

In juli 2022 werd de man met de diagnose frontotemporale dementie aangemeld bij een zorggroep. Twee van zijn broers namen dat jaar de zorg voor hem op zich, samen met een casemanager. Op 10 november 2022 maakte hij zijn testament bij de notaris. In augustus 2024 kwam hij onder bewind en mentorschap, en twee maanden later werd het testament ontdekt.

Vijf klagers, onder wie de twee broers, vonden dat de notaris te weinig rekening had gehouden met zijn toestand, en dat er een geriatrisch arts had moeten meekijken. De Kamer voor het notariaat Amsterdam ziet dat anders. Zij bekeek het dossier, hoorde de toelichting van de notaris en vond dat hij zorgvuldig had gewerkt. De beslissing is van 6 oktober en staat sinds 12 november op Tuchtrecht.nl.

Belangrijk is ook dat de man nog leeft. Er is dus nog geen erfenis verdeeld: de zaak ging alleen over de vraag of de notaris zijn werk goed had gedaan.

Dat een familie bij zo'n testament vragen heeft, is goed te begrijpen. Wie iemand van dichtbij ziet achteruitgaan, kan zich moeilijk voorstellen dat diezelfde persoon bij de notaris nog zelf grote keuzes maakt.

Toch beslist de diagnose niet alles. Dementie maakt iemand niet meteen wilsonbekwaam, legt de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie uit. Het gaat erom of iemand begrijpt wat hij beslist en de gevolgen kan overzien.

Dat kan per beslissing verschillen, want een eenvoudige keuze in het dagelijks leven vraagt iets anders dan een regeling voor een hele nalatenschap. Wie hulp nodig heeft bij zijn geldzaken, kan dus nog steeds begrijpen wat er in zijn testament staat.

Voor de familie telt vooral het moment waarop het testament werd gemaakt. Hoe iemand er later aan toe was, zegt niet zonder meer hoe het op die dag met hem ging.

Een notaris mag niet alleen afgaan op een handtekening. Hij moet nagaan of de persoon tegenover hem begrijpt wat hij wil regelen, bijvoorbeeld door hem in eigen woorden te laten vertellen wat hij wil en waarom.

Twijfelt de notaris, dan kan hij met toestemming van de cliënt een onafhankelijke, gespecialiseerde arts inschakelen. Dat is een hulpmiddel, en het betekent niet dat bij elke diagnose dementie een arts moet meekijken.

De keuzes moeten ook echt van de maker zelf komen. Daarom spreekt de notaris ook alleen met zijn cliënt, staat in de uitleg over het opstellen van een testament. Een familielid mag iemand naar de afspraak brengen, maar zit niet bij elk deel van het gesprek.

Zo kunnen ook mensen die voor vervoer of verzorging van anderen afhankelijk zijn, vrij zeggen wat zij met hun nalatenschap willen.

Bij een tuchtklacht gaat het alleen om de vraag of de notaris zich aan de regels heeft gehouden. Is dat niet zo, dan kan de Kamer voor het notariaat een maatregel opleggen, maar een schadevergoeding kan zij niet toekennen. Ook een gegronde klacht geeft de familie dus niet vanzelf een erfdeel.

De Amsterdamse beslissing zegt alleen iets over de zorgvuldigheid van deze notaris. Of het testament zelf geldig is, is een andere vraag, en daarover beslist de burgerlijke rechter.

Heb je zorgen over het testament van een kwetsbare naaste, schrijf dan op waar die zorgen vandaan komen: welke beslissingen iemand nog begreep, welke problemen je zag en wanneer dat speelde. Alleen zeggen dat de uitkomst onverwacht of pijnlijk is, laat nog niet zien wat de notaris fout zou hebben gedaan.

Bedenk ook wat je wilt bereiken: uitleg over de werkwijze, een oordeel over de notaris of een geschil over het testament zelf. Die vragen horen niet vanzelf in dezelfde procedure thuis.

Maak je zelf een testament en heb je last van je geheugen, vertel dat dan aan de notaris. Hij kan dan zorgvuldig nagaan of je wensen goed vast te leggen zijn, en dat kan later vragen in de familie helpen voorkomen.