Oma met dementie maakte kleinzoon enig erfgenaam, maar de notaris wist niet dat ze op een gesloten afdeling woonde: testament nietig

Heb je een moeder of oma met dementie, en duikt na haar overlijden opeens een nieuw testament op? Dan is dat niet altijd het laatste woord. Een dochter die door het laatste testament van haar moeder was onterfd, is door de rechter weer erfgenaam gemaakt. Haar moeder woonde al maanden op een gesloten afdeling van een woonzorgcentrum toen ze bij de notaris haar kleinzoon tot enig erfgenaam benoemde. Dat blijkt uit een vonnis van de Rechtbank Midden-Nederland van 30 september, dat op 26 oktober is gepubliceerd.

De rechtbank verklaart dat testament nietig. De erfenis moet nu worden afgewikkeld volgens het testament dat oma bijna twee jaar eerder had gemaakt. Daarin waren de dochter en haar zoon samen erfgenaam en executeur.

De zaak draait om een familie waarin moeder en zoon tegenover elkaar staan. Oma kwam in november 2020 in een woonzorgcentrum terecht na een val waarbij ze haar enkel brak. Vanaf maart 2021 verbleef ze op een gesloten afdeling. Op 19 november 2021 tekende ze een nieuw testament. Daarin werd haar kleinzoon enig erfgenaam en executeur. Haar dochter en haar zoon, de moeder en de oom van de kleinzoon, kregen niets. Oma overleed in 2022.

In het eerdere testament van 20 december 2019 stonden de dochter en de kleinzoon nog samen als erfgenaam en executeur. De dochter stapte naar de rechter en stelde dat haar moeder door dementie niet meer kon overzien wat ze in november 2021 tekende.

Al in een tussenvonnis van juli 2025 stelde de rechtbank vast dat oma in november 2021 dement was. Dat bleek uit een indicatie en een besluit van het CIZ, de instantie die bepaalt wie langdurige zorg krijgt, en uit een verklaring van een specialist ouderengeneeskunde.

De rechtbank stelde ook vast dat de notaris niet wist van de dementie en de gesloten afdeling. Daardoor volgde hij het stappenplan niet dat notarissen gebruiken om te toetsen of iemand wilsbekwaam is, en vroeg hij geen arts om advies. Hij sprak oma maar één keer: bij het bespreken van het testament, waarna de akte direct werd getekend. Het telefoongesprek daarvoor voerde hij alleen met haar man. Uit zijn verklaring blijkt niet dat hij oma gerichte vragen stelde om te controleren of ze begreep wat ze tekende. Dat de notaris de akte liet tekenen, bewijst volgens de rechtbank daarom niet dat ze op dat moment helder was.

Belangrijk voor iedereen in zo'n situatie: dementie maakt een testament niet vanzelf ongeldig. De dochter moest bewijzen dat haar moeder op die dag door de dementie niet in staat was om de belangen redelijk af te wegen. Dat lukte.

Ze legde een rapport over van een arts die gespecialiseerd is in het beoordelen van wilsbekwaamheid. Hij las het medisch dossier van het woonzorgcentrum, 235 bladzijden. Zijn conclusie: oma was in november 2021 gevorderd dement en naar zijn stellige overtuiging wilsonbekwaam voor haar nieuwe testament. Al vanaf 2020 was het volgens hem niet voor te stellen dat ze haar financiële en persoonlijke zaken nog helemaal zelf kon regelen. De kleinzoon liet geen eigen deskundige onderzoek doen.

Ook de getuigen hielpen de kleinzoon niet echt. Hij verklaarde zelf dat oma heldere momenten had, maar dat de gesprekken dan gingen over hoe haar dag was geweest. Een gesprek over het onterven van je eigen dochter is van een heel ander niveau, oordeelt de rechtbank. De dochter verklaarde dat haar moeder haar niet meer herkende. De vrouw die bij oma schoonmaakte, zei dat oma haar op het laatst soms ook niet herkende. Volgens de rechtbank was dat juist de periode waarin het testament werd gewijzigd.

De kleinzoon wees er nog op dat oma haar kinderen in een testament uit 2018 ook al had onterfd. Volgens de rechtbank blijft een onterving altijd ingrijpend, zeker hier: de dochter had ruzie met haar vader, niet met haar moeder, en bezocht haar in het woonzorgcentrum geregeld.

De dochter is weer erfgenaam en executeur, samen met haar zoon. Ze eiste ook de hele erfenis op, maar die krijgt ze niet: volgens het testament uit 2019 erft ze samen met hem. Ze moeten de erfenis dus samen verdelen. De rechtbank hoopt dat ze daar met hun advocaten uitkomen.

De kleinzoon moet zijn moeder binnen dertig dagen na betekening van het vonnis de aangifte en aanslag erfbelasting geven, plus de bankafschriften met het saldo op de dag van oma's overlijden. Zijn poging om ook het testament van 2019 nietig te laten verklaren, waardoor dat van 2018 met hem als enig erfgenaam zou herleven, kwam te laat: de rechtbank laat die eis buiten beschouwing.

De beslagen die de dochter had laten leggen op twee woningen uit de erfenis worden wel opgeheven, onder meer omdat ze geen eis tot verdeling had ingesteld. Iedere partij betaalt de eigen proceskosten.

Wil je vaker zulke uitleg over je geld in je tijdlijn? Like en volg DDS op Facebook.