Raad van State kraakt woonmonster van D66-minister Boekholt: bouw van 100.000 huizen per jaar dreigt "uit het zicht" te verdwijnen

Het getuigt van een ongekende politieke schaamteloosheid in een land waar steeds meer twintigers en dertigers noodgedwongen op hun oude zolderkamer bij hun ouders bivakkeren omdat er geen betaalbare woning te vinden is. In plaats van het mes te zetten in de verlammende stikstofregels, de eindeloze bezwaarprocedures en het voorrangscircus dat onze schaarse sociale huurwoningen blokkeert, heeft het ministerie van Boekholt-O'Sullivan weer een gloednieuwe papiermolen bedacht. En die papiermolen kreeg maandag bij de publicatie van het vernietigende oordeel van de Raad van State (W04.26.00214/I) een ongenadige afstraffing.

De Afdeling advisering deelt aan het ontwerpbesluit versterking regie volkshuisvesting namelijk het op één na zwaarste oordeel uit dat zij in huis heeft: zij adviseert de regering "dit besluit niet te nemen, tenzij het is aangepast". Natuurlijk betekent zo'n advies niet dat de rechter de woningbouw heeft verboden of dat er nu al een exact uitgerekend aantal huizen is geschrapt. Maar als je eigen hoogste adviesorgaan vlak voor de invoering waarschuwt dat jouw zogenaamde versnellingswet in de praktijk juist zand in de bouwmachines strooit, dan sta je als minister van Volkshuisvesting compleet voor schut.

Het kabinet roept al maanden in koor dat er jaarlijks 100.000 nieuwe woningen uit de grond moeten worden gestampt. Dat klinkt prachtig op een verkiezingsposter of tijdens een ronkende persconferentie in Nieuwspoort, maar met een getal op papier heeft nog geen enkele starter een voordeur of een hypotheek gekregen. Om daadwerkelijk te kunnen bouwen moeten projecten financieel rond te rekenen zijn en moeten bouwers aan de slag kunnen zonder eerst drie jaar lang te verdwalen in een ambtelijk doolhof.

En precies daar slaat de planbureaucratie van D66-minister Boekholt-O'Sullivan volledig op hol. De Raad van State onderschrijft het doel om het woningtekort te verkleinen en snapt dat de overheid een actievere rol pakt, maar fileert de krankzinnige manier waarop het ontwerpbesluit dat op papier probeert af te dwingen. Wie dacht dat Den Haag de woningmarkt eindelijk zou bevrijden van overbodige regeldruk, krijgt van Boekholt-O'Sullivan juist een extra laag bestuurlijk drijfzand over zich heen gestort.

Hoe werkt het bureaucratische monster dat Boekholt op de Nederlandse bouwsector wil loslaten? Sinds 1 juli dit jaar geldt de Wet versterking regie volkshuisvesting al, en met deze nieuwe maatregel van bestuur probeert de D66-bewindsvrouw tot op de millimeter vast te timmeren hoe er in het land gebouwd mag worden. Zo dicteert Den Haag dat het bouwprogramma in elke regio verplicht moet bestaan uit "twee derde betaalbare woningen", inclusief een vast blok van 30 procent voor de sociale huursector.

Op zichzelf zal geen enkele normale Nederlander bezwaar hebben tegen het bouwen van betaalbare huizen voor mensen met een gewone beurs. Maar een centrale planeconomie waarin ambtenaren vanuit een Haagse kantoortoren met de liniaal opleggen wie waar welk percentage moet bouwen, loopt in de echte wereld altijd vast op de werkelijkheid. Omdat niet elke gemeente dezelfde grond, dezelfde ruimte of dezelfde financiële buffers heeft, heeft het ministerie een onnavolgbare kluwen van ontsnappingsroutes en compensatieplichten bovenop die norm gestapeld.

De Raad van State vat die ambtelijke puinhoop vernietigend samen: de voorschriften voor de betaalbaarheidseisen bevatten "meerdere hoofdregels en uitzonderingen voor meerdere bestuurslagen" die bovendien op "uiteenlopende momenten in de tijd" in beeld komen. De droge conclusie van de adviseurs luidt dan ook: "Dat komt de uitvoerbaarheid niet ten goede". In gewoon Nederlands betekent dat dat wethouders, provinciebestuurders en rijksambtenaren straks maandenlang met elkaar in conclaaf moeten om uit te vechten wie welk deel van de Haagse quotumtaart moet slikken.

Want als de ene gemeente een uitzondering krijgt om minder betaalbare woningen te bouwen, betekent dat volgens de Raad van State dat andere gemeenten in de regio "extra inspanningen moeten leveren, ook financieel". Alsof gemeenten nog niet genoeg aan hun hoofd hebben, wijst de Raad van State erop dat zij tegelijkertijd in weer andere regioverbanden moeten vergaderen over de huisvesting van urgent woningzoekenden, waardoor een kluwen van overlappende overlegtafels ontstaat die een "grote last op de medeoverheden" legt. Terwijl bouwvakkers staan te popelen om heipalen de grond in te slaan, organiseert D66 een permanent regionaal praatcircus waarin de ene gemeente op de andere zit te wachten.

En wie betaalt uiteindelijk de prijs voor deze bestuurlijke gekte? Juist ja: de woningzoekende die op een huis wacht, want volgens de Raad van State zet deze ingewikkelde opzet "de financiële haalbaarheid" van woningbouw "onder druk". De Raad zegt er droog bij: "Als woningbouwprojecten financieel niet haalbaar zijn, zal er minder gebouwd worden." Wanneer een bouwplan op papier zo vol wordt gehangen met Haagse dwangnormen en regionale herverdelingseisen dat de rekensom onder de streep rood kleurt, wordt er helemaal niets gebouwd: geen dure woning, geen middenhuur én geen sociale huurwoning.

Alsof het regionale vergadermoeras nog niet erg genoeg is, waarschuwt de Raad van State in hetzelfde advies voor nóg een gevaarlijke weeffout in Boekholts ontwerpbesluit. Om de bouw op papier sneller te laten lopen, bepaalt haar voorstel dat bepaalde besluiten voor bouwprojecten vanaf één enkel huis meteen in eerste en enige ronde bij de bestuursrechter van de Raad van State belanden, en in de toelichting lonkt het kabinet er zelfs naar om die snelle beroepsroute straks voor nog veel meer ruimtelijke plannen open te gooien. Volgens de adviseurs dreigt de rechtspraak daardoor juist vast te lopen wanneer talloze projecten allemaal tegelijk het stempel van zwaarwegend belang opgeplakt krijgen.

Kijk eens naar het grotere plaatje van wat dit kabinet op de woningmarkt aanricht. Eerder lieten we op DDS al zien hoe de nieuwbouwverkoop onder Jetten en Boekholt al vier kwartalen op rij keldert, terwijl een gemiddelde nieuwbouwwoning inmiddels 514.000 euro kost en qua woonoppervlak krimpt naar een schamele 98 vierkante meter. Tegelijkertijd blijft de bevolkingsgroei door de niet-aflatende migratie de vraag naar woningen elk jaar verder opjagen, terwijl Nederlandse starters met steeds hogere maximale leennormen dieper in de schulden worden gelokt.

In plaats van de echte oorzaken van de bouwstop aan te pakken, vlucht Boekholt-O'Sullivan in de klassieke reflex van elke linkse regent die merkt dat haar beleid faalt: nóg meer centrale dwang, nóg meer formulieren en nóg meer toezicht van bovenaf. Het kabinet beweert met de mond dat het wet- en regelgeving wil vereenvoudigen, maar zodra D66 een algemene maatregel van bestuur mag uitschrijven, rolt er een regelmonster uit de printer waar zelfs doorgewinterde juristen van de Raad van State hoofdpijn van krijgen. Daarom roept de Raad het kabinet op om het hele ontwerpbesluit te heroverwegen en te kiezen voor "een eenvoudiger stelsel ten behoeve van een slagvaardige uitvoering".

Die waarschuwing laat geen enkele ruimte voor de gebruikelijke Haagse arrogantie waarmee ministers lastige adviezen normaal gesproken met een paar cosmetische zinnetjes in de prullenbak mikken. Als Boekholt-O'Sullivan dit ontwerpbesluit ongewijzigd doorzet en gemeenten dwingt om al per 1 januari 2027 hun regionale afspraken door deze bureaucratische gehaktmolen te draaien, tekent zij bewust voor nog meer vertraging op de bouwplaats. Een jong stel dat hunkert naar een eigen gezinshuis heeft geen boodschap aan bestuurlijke borstklopperij over "regie"; zij hebben een overheid nodig die uit de weg gaat zodat bouwers eindelijk kunnen bouwen.

Het is hoog tijd dat de Tweede Kamer D66-minister Boekholt-O'Sullivan op het matje roept en haar dwingt om dit bureaucratische gedrocht van tafel te halen. Laat haar eerst maar eens tot achter de komma uitleggen welke regels er voor bouwers en gemeenten daadwerkelijk verdwijnen, hoe zij voorkomt dat bouwprojecten financieel klappen door haar stapeling van eisen, en hoeveel kostbare maanden er verloren gaan aan regionaal gekibbel voordat de eerste spade de grond in gaat. Zolang een woonplan alleen maar extra werkgelegenheid voor beleidsambtenaren en vergadertijgers oplevert, hoort het niet in het Staatsblad maar in de papierversnipperaar.

Nederland heeft geen behoefte aan de zoveelste Haagse regiewet die gemeenten tegen elkaar uitspeelt en bouwprojecten onbetaalbaar maakt. Boekholt-O'Sullivan moet het vernietigende advies van de Raad van State onmiddellijk uitvoeren: schrap die verstikkende overleglagen, haal de ideologische dwangbuis van de woningbouw en zorg dat er eindelijk snel en betaalbaar gebouwd wordt voor onze eigen Nederlandse woningzoekenden!