Consumentenbond waarschuwt voor vezelclaims op ruim 100 producten: deze reep bevat 12 keer zoveel suiker

Sommige producten leveren per gebruikelijke portie maar een klein beetje vezels. Andere bevatten wel voldoende vezels om aan de wettelijke grens te voldoen, maar bestaan tegelijkertijd uit grote hoeveelheden suiker of vet.

De organisatie onderzocht verpakkingen in Nederlandse supermarkten en concludeert dat fabrikanten de claims regelmatig gebruiken om hun producten gezonder te laten ogen dan ze in werkelijkheid zijn. De Consumentenbond spreekt van ruim honderd misleidende of te rooskleurige voorbeelden.

Voor vezelclaims bestaan Europese regels. De tekst “bron van vezels” mag worden gebruikt wanneer een product per 100 gram minimaal 3 gram vezels bevat, of minimaal 1,5 gram per 100 kilocalorieën.

Voor “rijk aan vezels” geldt een twee keer zo hoge drempel: ten minste 6 gram per 100 gram of 3 gram per 100 kilocalorieën.

Een fabrikant die precies aan die grens voldoet, overtreedt met de claim dus niet automatisch de wet. Het probleem zit volgens de Consumentenbond in de indruk die de totale verpakking bij de klant achterlaat.

Op een doos, fles of kuipje kan het woord “vezels” groot en opvallend worden afgedrukt, terwijl de hoeveelheid per normale portie bijzonder klein is. De wettelijke berekening per 100 gram zegt dan weinig over wat iemand werkelijk tijdens één eetmoment binnenkrijgt.

De organisatie noemt verschillende concrete voorbeelden. Een portie Becel Haver & Vezels zou ongeveer 0,3 gram vezels leveren. Bij een portie Maza Hoemoes gaat het om ongeveer 0,8 gram. Eén Bolletje Brosse Eierkoek levert volgens het onderzoek circa 0,5 gram.

Dat zijn geen nulwaarden, maar ze maken het lastig om uitsluitend via dergelijke producten aan de dagelijkse behoefte te komen. Een volwassene heeft dagelijks grofweg enkele tientallen grammen vezels nodig.

Wie denkt met één besmeerde boterham of eierkoek een flinke stap in de goede richting te zetten, kan de bijdrage daardoor gemakkelijk overschatten.

De term op de voorkant van een verpakking vertelt bovendien niets over de rest van de voedingswaarde. Een product kan formeel vezels bevatten en tegelijkertijd veel suiker, zout of verzadigd vet leveren.

Een van de opvallendste voorbeelden is een kruidkoekreep met rozijnen van Albert Heijn. Daarin zit volgens het onderzoek twaalf keer zoveel suiker als vezels. Bij Appelsientje Vezelrijk zou de verhouding ongeveer zeven delen suiker tegenover één deel vezels zijn.

Dat betekent niet dat vezels plotseling schadelijk zijn of dat ieder product met suiker moet worden vermeden. Het laat wel zien waarom één opvallende voedingsclaim onvoldoende is om een volledig product te beoordelen.

De consument ziet “vezelrijk” op de voorkant. De verhouding tussen vezels en suiker staat pas in kleine letters en cijfers op de achterkant. Juist bij haastige boodschappen kan de grote claim daardoor zwaarder wegen dan de voedingswaardetabel.

In het uitgebreidere overzicht van de Consumentenbond staan meer productvoorbeelden en wordt uitgelegd hoe verschillende claims worden gebruikt.

De kritiek heeft inmiddels tot veranderingen geleid. Albert Heijn heeft volgens de Consumentenbond toegezegd de vezelclaims van elf producten te verwijderen. Bolletje zou de eigen voorwaarden voor het gebruik van zulke claims aanscherpen.

Dat is relevant, omdat fabrikanten en supermarkten meer ruimte hebben dan alleen het strikt volgen van de wettelijke ondergrens. Een claim kan juridisch zijn toegestaan en toch een onevenwichtig beeld geven.

Een duidelijker voorkant hoeft niet te betekenen dat iedere verpakking vol waarschuwingen komt te staan. Het kan al helpen wanneer fabrikanten het woord “vezelrijk” niet gebruiken als blikvanger bij producten waarvan een gewone portie nauwelijks vezels levert.

Voor consumenten blijft de voedingswaardetabel voorlopig de bruikbaarste controle. Daar staat hoeveel suiker, vet, zout en vezels er per 100 gram in een product zitten. Soms wordt daarnaast de waarde per portie vermeld.

Ook de ingrediëntenlijst geeft informatie. Ingrediënten worden in volgorde van hoeveelheid genoemd. Staat suiker, glucosestroop of een vergelijkbaar ingrediënt vroeg in de lijst, dan vormt het een relatief groot deel van het product.

Een vezelclaim kan best terecht zijn. Volkorenbrood, peulvruchten, groente, fruit, noten en volkoren graanproducten leveren daadwerkelijk relevante hoeveelheden. Het onderzoek laat vooral zien dat de enkele aanwezigheid van het woord “vezels” geen gezondheidsgarantie is.

Bij meer dan honderd producten is volgens de Consumentenbond reden om kritischer te kijken. Dat maakt de voorkant van de verpakking niet waardeloos, maar wel tot reclame. Voor de werkelijke inhoud moet de verpakking nog altijd worden omgedraaid.