Dochter ziet €50.000 uit testament verdwijnen nadat moeder onder bewind is gesteld

De beslissing van de Kamer voor het notariaat Arnhem-Leeuwarden dateert van 15 april 2026 en is op 6 november gepubliceerd. Moeder had drie kinderen. Op 24 oktober 2023 stelde de kantonrechter haar goederen onder bewind. Op 3 januari 2024 tekende ze haar nieuwe testament. Haar andere dochter en haar zoon wees ze daarin aan als erfgenamen en executeurs. Op 27 november van dat jaar overleed ze.

Voor de dochter was het bewind reden om vragen te stellen over het testament. De beslissing om een legaat te schrappen volgde immers kort nadat de kantonrechter had ingegrepen. Maar in diezelfde bewindbeschikking stond een observatie die voor de tuchtzaak gewicht kreeg. Moeder kon met anderen over haar geldzaken praten en meedenken over het beheer ervan.

Bij beschermingsbewind neemt een bewindvoerder het beheer van goederen op zich. Iemand kan hulp nodig hebben met de rekeningen en toch goed kunnen uitleggen wie na het overlijden wat moet krijgen. Wanneer een notaris de wilsbekwaamheid voor een testament beoordeelt, onderzoekt hij of de betrokkene die beslissing begrijpt, de gevolgen ervan overziet en zelf kan zeggen wat hij of zij wil. Heeft de notaris daar gerede twijfel over, dan is nader onderzoek nodig. Daarbij kan een onafhankelijke arts worden ingeschakeld.

Volgens de notaris sprak hij moeder op 12 december 2023 onder vier ogen. Het ontwerp van het testament ging op 18 december per post naar haar alleen. Ook bij de afspraak van 3 januari sprak hij haar afzonderlijk. Hij verklaarde dat zij haar keuzes kon toelichten. Bij het voorlezen van de volledige akte waren getuigen aanwezig.

De dochter vermoedde onder meer dat haar broer invloed had uitgeoefend. De kamer vond dat zij onvoldoende had onderbouwd waarom de aanpak van de notaris tekort zou zijn geschoten. De vraag voor de kamer was of de notaris onder die omstandigheden reden had moeten zien om aan moeders wilsbekwaamheid te twijfelen. De kamer stelde achteraf niet vast of moeder op het moment van tekenen daadwerkelijk wilsbekwaam was. Ook deed zij geen uitspraak over de civielrechtelijke geldigheid van het testament.

Een geldlegaat geeft degene die in het testament wordt genoemd een aanspraak op het omschreven bedrag. Bij de legitieme portie werkt het anders. Een kind kan aanspraak maken op een geldbedrag dat is afgeleid van zijn wettelijke erfdeel. Voor de berekening tellen onder meer de waarde van de nalatenschap, bepaalde schulden en bepaalde schenkingen mee. De wettelijke breuk is de helft van het aandeel dat het kind bij vererving volgens de wet zou hebben.

Dat verschil is hier van belang. De €50.000 hoorde bij een specifieke bepaling uit het oude testament. Wie wil weten wat de dochter uiteindelijk in geld kan krijgen, heeft ook gegevens over de nalatenschap nodig. Dat bedrag volgt niet uit de tuchtuitspraak. Een kind kan op grond van de legitieme portie evenmin verlangen dat een specifiek bezit uit de nalatenschap aan hem of haar wordt afgegeven.

Een onterfd kind dat zijn legitieme portie wil ontvangen, moet daar zelf aanspraak op maken. Dat kan bij de erfgenamen of, als er een executeur is, bij de executeur. De algemene uiterste termijn is vijf jaar na het overlijden. Een belanghebbende, zoals een erfgenaam, kan het kind al eerder een redelijke termijn stellen. Dan moet het kind binnen die termijn verklaren dat het de legitieme portie wil ontvangen.

Ontvang je zo’n brief terwijl je nog twijfelt over het testament, laat die termijn dan meteen beoordelen. Met een klacht over het werk van de notaris vraag je de tuchtrechter om zijn handelen te toetsen. Je hebt daarmee nog geen aanspraak gemaakt op je legitieme portie. Wie een vergoeding voor schade verlangt, moet daarvoor een andere procedure volgen. Voor deze dochter bleef de uitkomst van de tuchtzaak beperkt tot de vraag die de kamer kon beslissen. De notaris kreeg geen maatregel.