Testament pas jaren later gezien: vijf jaar na de dood van vader is de legitieme portie van het onterfde kind vervallen

Wie het testament pas jaren later onder ogen krijgt, kan dus te laat zijn. Het AD schreef op 5 november over René, die het testament van zijn vader pas jaren later kreeg. Alles bleek naar de dierenbescherming en de dierenambulance te gaan.

Hieronder lees je wie recht heeft op een legitieme portie en hoe de termijn werkt. Ook lees je hoe je erachter komt of er een testament is, en wat je dan doet.

Een ouder kan zijn kinderen in een testament onterven. Toch houden kinderen altijd recht op een bepaald deel van de erfenis. Dat deel heet de legitieme portie. Hoe de relatie met je ouder was, maakt daarvoor niet uit. Een onterfde echtgenoot heeft geen legitieme portie.

Het recht hebben de kinderen van de overledene. Is een kind al eerder overleden, dan komen zijn eigen kinderen op zijn plaats. Zij delen dan samen het deel van hun ouder.

De legitieme portie van een kind is de helft van de waarde van de erfenis, gedeeld door het aantal erfgenamen dat de wet aanwijst. Dat zijn de echtgenoot en de kinderen. In de basis is het dus de helft van wat je zonder testament had geërfd. Je krijgt geen deel van het huis of de spullen. Je krijgt een vordering in geld op de erfgenamen.

Je legitieme portie krijg je niet vanzelf. Je moet zelf verklaren dat je hem wilt ontvangen. Doe je dat niet op tijd, dan vervalt je recht. De uiterste grens is vijf jaar na het overlijden van je ouder.

Die termijn kan korter worden. Een belanghebbende, zoals een erfgenaam, kan je een redelijke termijn stellen. Verklaar je je niet binnen die termijn, dan is je recht ook weg. Hoe lang een redelijke termijn is, staat niet in de wet. Er staat geen aantal weken of maanden in.

De wet koppelt de vijf jaar aan de datum van overlijden. Het moment waarop je het testament ziet, telt niet. Overleed je ouder in de zomer van 2021 en heb je niets laten weten, dan is je termijn nu voorbij. Overleed je ouder in december 2021 en stelde niemand je een termijn, dan verloopt hij in december 2026.

Laat je ouder een echtgenoot of geregistreerd partner achter, dan kun je het geld volgens de Rijksoverheid pas opeisen na diens overlijden. Je verklaring moet je dan wel binnen vijf jaar na het overlijden van je ouder doen. Voor het deel dat de echtgenoot zou moeten betalen, kan zelfs een termijn van negen maanden gelden. Dat speelt als na negen maanden niet vaststaat of de echtgenoot een vruchtgebruik vraagt. Heb je de echtgenoot dan niet laten weten dat je je legitieme portie wilt, dan vervalt dat deel.

Het Centraal Testamentenregister zoekt voor je uit of de overledene een testament had, en welke notaris het bewaart. Wie de erfgenamen zijn en hoe groot de erfenis is, zegt het register niet.

Online zoeken kan bij mensen die na 30 september 1994 zijn overleden, in Nederland woonden en hier zijn overleden. Je kunt het ook gratis schriftelijk vragen. Je stuurt dan een kopie mee van het uittreksel uit het overlijdensregister. Is er een testament, dan kan een notaris het voor je opvragen.

Je laat weten dat je je legitieme portie wilt ontvangen. Dat richt je aan de erfgenamen, want zij moeten je betalen. Bij een goed doel als enige erfgenaam is dat dus het goede doel. Is er een executeur die de erfenis beheert, dan vertegenwoordigt hij de erfgenamen.

Artikel 4:85 noemt geen vaste vorm. Een brief of e-mail met datum laat later wel zien dat je op tijd was.

Om je deel uit te rekenen, heb je cijfers nodig. Ben je geen erfgenaam, dan mag je inzage vragen in alle stukken die je daarvoor nodig hebt. Dat vraag je aan de erfgenamen en de executeur. Betalen hoeven de erfgenamen niet eerder dan zes maanden na het overlijden.

Stel: een vader zonder partner overlijdt in 2026 en laat €200.000 na, zonder schulden. Hij heeft twee kinderen. In zijn testament gaat alles naar een goed doel met een ANBI-status. Zonder testament had elk kind €100.000 geërfd. De legitieme portie is de helft daarvan: €50.000 per kind, volgens een berekening van DDS. Melden beide kinderen zich, dan houdt het goede doel €100.000 over.

Een ANBI betaalt meestal geen erfbelasting over een erfenis. Het kind betaalt over zijn legitieme portie wel erfbelasting, net als over een gewoon erfdeel.

Een kind heeft in 2026 een vrijstelling van €26.230. Over de rest, €23.770, betaalt het 10 procent. Dat tarief geldt tot €158.669. Elk kind betaalt zo €2.377 erfbelasting en houdt €47.623 over. Overleed je ouder in een eerder jaar, dan gelden de bedragen van dat jaar.

Schulden en eerdere schenkingen veranderen de uitkomst. De legitieme portie wordt berekend over de erfenis min de schulden, plus bepaalde schenkingen. Had de vader nog €20.000 schuld, dan reken je met €180.000. De legitieme portie wordt dan €45.000 per kind.

Kreeg een kind eerder een schenking van zijn vader, dan gaat die van zijn eigen legitieme portie af. Ook schenkingen aan anderen kunnen meetellen. Zo telde een jubelton aan een oom mee voor de legitieme portie van een kleinzoon.

Betaalt het goede doel of de stichting niet, dan kun je naar de rechter. Onterfde kinderen van een moeder die alles aan stichtingen naliet, kregen zo een vereffenaar.

Is je vader of moeder overleden en vermoed je dat je onterfd bent, kijk dan eerst in het Centraal Testamentenregister. Zet de datum van overlijden in je agenda en tel er vijf jaar bij op. Laat de erfgenamen of de executeur weten dat je je legitieme portie wilt ontvangen, en bewaar een kopie. Krijg je zelf een brief met een termijn, reageer dan binnen die termijn.