Onterfde dochter eist €22.500 na verkoop van moeders huis voor €624.000, maar de rechter kent haar €5.075 toe

Het extra geld kwam uit twee andere posten. De erfgenamen hadden €15.000 van de berekening afgetrokken als vergoeding voor hun werk in het huishouden van de ouders, en dat mocht niet. Daarnaast hadden ze €30.000 aan giften buiten de berekening gelaten, en die telden wel mee. Het vonnis staat sinds 30 september op rechtspraak.nl.

Het vonnis is uitvoerbaar bij voorraad. Gaat een van beide partijen in hoger beroep, dan schorst dat de betaling niet, schrijft de kantonrechter. Of er hoger beroep is ingesteld, blijkt niet uit de uitspraak.

De moeder overleed in 2024. De vader was al op 15 november 2022 overleden. Samen hadden ze vijf kinderen, en in testamenten uit 2007 en 2015 benoemden ze er drie tot erfgenaam. Een van die drie werd ook executeur. De dochter die naar de rechter stapte, kreeg geen erfdeel. Zij kon alleen haar legitieme portie opeisen: het minimum dat een kind volgens de wet altijd toekomt.

Tot de nalatenschap hoorde de woning van de moeder. Die werd op 25 oktober 2024 verkocht voor €624.000. De dochter eiste begin november 2024 via de notaris haar legitieme portie op. De erfgenamen stuurden op 5 februari 2025 een berekening en betaalden haar portie op 31 maart 2025 uit.

De dochter vond die berekening te laag. Volgens haar had de grondslag €225.000 hoger moeten zijn. Met vijf kinderen kwam zij uit op een tiende deel daarvan: €22.500.

De dochter stelde dat het huis €800.000 waard was. De kantonrechter ging daar niet in mee. Voor de verkoop had een makelaar op 7 oktober 2024 gemaild dat €625.000 realistisch was. Een taxatiebureau waardeerde de woning per 22 oktober 2024 op €630.000. Een latere taxatie kwam uit op €590.000 per 15 november 2022 en €575.000 per 21 maart 2025.

De dochter had haar bedrag berekend met de prijs per vierkante meter grond plus bouwkosten. Dat is te kort door de bocht, vond de rechter. Taxateurs kijken ook naar onderhoud, afwerking, ouderdom en indeling, en zij hadden referentieverkopen gebruikt. Aan de berekening van de dochter hechtte de kantonrechter daarom weinig waarde. Verkoopt een executeur een huis wel echt onder de waarde, dan kan dat tot schadevergoeding leiden, maar daarvan was hier geen sprake.

De erfgenamen hadden aanspraak gemaakt op een som ineens. Die regeling geeft een kind dat als volwassene in het huishouden of bedrijf van een ouder heeft gewerkt zonder passende beloning, recht op een billijke vergoeding uit de nalatenschap. Uit coulance hadden ze die vergoeding beperkt tot €15.000, en dat bedrag haalden ze van de grondslag voor de legitieme portie af.

De kantonrechter schrapte die aftrek. Er was niet of onvoldoende gebleken dat de erfgenamen verdiencapaciteit hadden verloren. De dochter betwistte dat haar zussen inkomen waren misgelopen door het werk in het huishouden, en de executeur had dat daarna niet verder onderbouwd. De €15.000 ging dus terug in de berekening. Of de erfgenamen hun aanspraak op tijd hadden gedaan, liet de rechter in het midden.

De moeder had de drie erfgenamen elk twee keer €5.000 geschonken, samen €30.000. Volgens de executeur waren dat gebruikelijke giften die niet bovenmatig waren, en die tellen niet mee. De kantonrechter zag dat anders: deze schenkingen waren niet gebruikelijk, wel bovenmatig, en ze benadeelden de kinderen die alleen een legitieme portie kregen. De rechter woog ook mee dat de erfgenamen de giften in hun eigen berekening van februari 2025 eerst zelf hadden meegeteld. Dat schenkingen een legitieme portie kunnen uithollen, speelde ook in een zaak waarin de rechter giften terugdraaide.

Zo kwam de grondslag €45.000 hoger uit. Een tiende daarvan is €4.500. De wettelijke rente loopt vanaf 3 mei 2025, omdat de dochter pas met een brief van haar advocaat van 18 april 2025 om het meerdere had gevraagd. Haar eis dat de executeur ook persoonlijk aansprakelijk was, wees de rechter af: niet vastgesteld was dat de nalatenschap al was verdeeld. Beide partijen dragen hun eigen proceskosten.

Ben je als kind onterfd, dan houd je toch recht op een deel van de waarde van de nalatenschap. Volgens artikel 4:64 BW is dat de helft van de grondslag, gedeeld door het aantal kinderen en de partner die zonder testament zouden erven. In deze zaak was er geen partner meer en waren er vijf kinderen: de helft van een vijfde is een tiende.

Stel: een weduwe laat drie kinderen na en onterft er één. Na aftrek van de schulden en met de giften die meetellen, is de grondslag €300.000. Zonder testament zou elk kind €100.000 erven. De legitieme portie van het onterfde kind is de helft daarvan: €50.000.

De grondslag is de waarde van de bezittingen, plus bepaalde giften, min bepaalde schulden. Welke giften meetellen, staat in artikel 4:67 BW. Het gaat onder meer om giften die kennelijk zijn gedaan om legitimarissen te benadelen, giften aan een kind dat zelf legitimaris is, ook als die lang geleden zijn gedaan, en andere giften uit de laatste vijf jaar voor het overlijden. Gebruikelijke giften die niet bovenmatig waren, blijven buiten de berekening.

Ook een verkoop binnen de familie kan een gift verbergen, zoals bleek bij een onterfde dochter die na een huisverkoop aan haar broer €316.295 kreeg.

Als legitimaris die geen erfgenaam is, krijg je geen deel van de spullen of het huis, maar een vordering in geld op de erfgenamen samen. Om die te kunnen narekenen, kun je op grond van artikel 4:78 BW inzage en een afschrift vragen van alle stukken die voor de berekening van belang zijn, bij de erfgenamen en bij de executeur die de nalatenschap beheert. Zij moeten je op verzoek de nodige inlichtingen geven. Denk aan de verkoopakte, taxatierapporten en een overzicht van schenkingen.

Let wel op de termijn. Je moet uiterlijk vijf jaar na het overlijden laten weten dat je je legitieme portie wilt hebben, staat in artikel 4:85 BW. Stelt een erfgenaam of een andere belanghebbende je een redelijke termijn, dan moet het binnen die termijn. Voor een som ineens geldt een kortere grens: die vervalt uiterlijk negen maanden na het overlijden.

Vind je dat jouw portie te laag is berekend, vraag dan eerst de berekening en de stukken waarop die rust. Een taxatie bestrijd je met een eigen taxatie, niet met een rekensom per vierkante meter. Kijk of schenkingen en aftrekposten zijn meegenomen en of ze kloppen. Vraag het meerdere ook schriftelijk, want in deze zaak liep de wettelijke rente pas vanaf kort na de brief waarin daarom werd gevraagd.