Consumenten kregen €626 miljoen statiegeld terug, €129 miljoen bleef liggen

Dat niet-opgeëiste bedrag is groot genoeg om opnieuw discussie op te roepen over het functioneren van het systeem. Consumenten betalen het geld bij aankoop, maar krijgen het alleen terug wanneer de verpakking op de juiste manier wordt ingeleverd.

Ondanks extra automaten en inzamelpunten wordt de wettelijke doelstelling nog steeds niet gehaald.

Van de verkochte blikjes werd in 2025 ongeveer 86 procent ingeleverd. Een jaar eerder was dat 83 procent.

Bij plastic flessen ging het aandeel van 77 naar 78 procent. De cijfers bewegen dus in de goede richting, maar blijven onder de wettelijke inzameldoelstelling van 90 procent.

Dat verschil lijkt op papier klein. Bij miljarden verkochte verpakkingen gaat het echter om enorme aantallen blikjes en flessen die niet correct worden geregistreerd.

Sommige verpakkingen belanden in de gewone afvalbak of op straat. Andere worden wel apart verzameld, maar bij een route verwerkt waarbij het statiegeld niet aan de consument wordt terugbetaald.

Het beeld dat de volledige €129 miljoen als gewone winst bij supermarkten of producenten terechtkomt, is te eenvoudig.

Verpact gebruikt niet-opgeëist statiegeld voor de uitvoering en uitbreiding van het systeem. Denk aan automaten, logistiek, inzamelpunten, verwerking en communicatie.

Volgens de nieuwe cijfers van Verpact werd ongeveer €220 miljoen in het statiegeldsysteem geïnvesteerd. Producenten betaalden daarnaast €33 miljoen aan bijdragen.

Toch blijft het geld oorspronkelijk afkomstig van consumenten. Wie een blikje koopt, schiet vijftien cent voor. Bij een grote fles bedraagt het statiegeld 25 cent.

Een belangrijke oorzaak van frustratie is dat consumenten verpakkingen niet overal gemakkelijk kunnen terugbrengen.

Supermarktmachines weigeren blikjes wanneer de barcode beschadigd is of de verpakking te sterk is ingedeukt. Ook storingen, volle opslagruimten en lange rijen komen voor.

Een consument die onderweg een blikje koopt, moet het lege exemplaar bewaren tot een geschikt inleverpunt wordt gevonden. Dat is lastig wanneer er vloeistof achterblijft of de verpakking plakkerig wordt.

Bij kleine bedragen besluiten veel mensen dat de moeite niet opweegt tegen de opbrengst. Vijftien cent lijkt nauwelijks de omweg waard. Opgeteld over miljoenen consumenten ontstaat echter het bedrag van €129 miljoen.

In de eerste helft van 2026 kwamen er ongeveer 2.500 betalende inzamelpunten bij. In totaal zijn er inmiddels circa 9.900 locaties waar consumenten hun statiegeld terugkrijgen.

Daarnaast staan er 179 bulkmachines. Daar kunnen grote hoeveelheden blikjes en flessen tegelijk worden ingeleverd, zonder ieder exemplaar afzonderlijk in een gewone automaat te steken.

Zulke apparaten zijn vooral handig voor sportclubs, horeca, evenementen en huishoudens die veel verpakkingen verzamelen.

Niet ieder inzamelpunt betaalt rechtstreeks geld uit. Op sommige plekken kan het bedrag worden gedoneerd aan een goed doel. Dat helpt bij de inzameling, maar telt voor de consument niet hetzelfde als een terugbetaling.

Sinds de invoering van statiegeld op blikjes worden vuilnisbakken vaker doorzocht door mensen die lege verpakkingen verzamelen.

Voor sommige mensen vormt statiegeld een aanvulling op een zeer laag inkomen. Tegelijkertijd ontstaan problemen wanneer afvalzakken worden opengescheurd of vuilnis op straat achterblijft.

Verschillende gemeenten experimenteren daarom met houders rond openbare afvalbakken. Mensen kunnen hun fles of blikje daarin achterlaten, waarna een verzamelaar het kan meenemen zonder de afvalbak open te maken.

Dat is een praktische reactie op een systeem waarin zelfs een weggegooide verpakking nog geld vertegenwoordigt.

De wettelijke norm draait niet alleen om het terugbetalen van geld. Het doel is dat zo veel mogelijk materiaal afzonderlijk wordt ingezameld en opnieuw wordt gebruikt.

Blikjes en petflessen kunnen relatief goed worden gerecycled wanneer zij schoon en gescheiden binnenkomen. Verpakkingen uit gemengd afval zijn moeilijker en duurder te verwerken.

Verpact wil daarom meer gemak bieden en tegelijkertijd voorkomen dat het systeem nog duurder wordt. De overheid en toezichthouders zullen vooral kijken naar het uiteindelijke resultaat: wordt 90 procent werkelijk ingezameld?

De stijging bij blikjes naar 86 procent is aanzienlijk. Bij plastic flessen blijft 78 procent echter nog ver van de doelstelling verwijderd.

Voor consumenten blijft de eenvoudigste rekensom overeind. Statiegeld is geen kleine milieubelasting die bij de aankoop definitief wordt afgeschreven. Het is geld dat alleen wordt teruggegeven wanneer de lege verpakking daadwerkelijk bij een geschikt punt belandt. In 2025 gebeurde dat voor €129 miljoen aan blikjes en flessen niet.