UWV is te laat voor een boete na drugshandel, maar WAO'er moet wel €12.077,15 bruto terugbetalen

UWV kreeg er pas in juni 2020 lucht van, maar te laat was dat niet. De vijf jaar om terug te vorderen gingen pas lopen toen UWV ervan wist. Voor een boete vond UWV het wel te lang geleden.

Met drugshandel hebben de meeste mensen met een uitkering niets te maken. De vragen uit deze zaak spelen wel bij iedereen die naast een UWV-uitkering iets bijverdient.

De man krijgt sinds 2 januari 2001 een WAO-uitkering, berekend naar een arbeidsongeschiktheid van 80 tot 100 procent. In april 2017 kreeg hij drie jaar gevangenisstraf, onder meer voor overtredingen van de Opiumwet en witwassen. In september 2018 stelde de rechtbank het wederrechtelijk verkregen voordeel vast op €18.374.

In juni 2020 kreeg UWV daarover een melding van een Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC), met onder meer het politierapport en het ontnemingsvonnis. UWV raadpleegde Suwinet en andere systemen, vroeg informatie op bij de Belastingdienst en sprak twee keer met de man.

Op 21 juli 2022 merkte UWV de €18.374 aan als inkomsten uit arbeid over 1 januari 2014 tot 5 april 2016. Daardoor ging UWV uit van een lagere klasse, 65 tot 80 procent arbeidsongeschikt, en vorderde het €12.077,15 bruto terug. Dat is volgens een berekening van DDS gemiddeld zo'n €445 per maand. Hoe UWV op dat bedrag kwam, staat niet in de uitspraak.

De man vond dat wat hij deed geen economisch waardeerbare arbeid was. De rechtbank volgde dat niet, en de hoogste rechter onderschreef die redenering. Op grond van artikel 44 van de WAO gaat alleen inkomen uit verrichte arbeid van de uitkering af. Volgens vaste rechtspraak moet het dan gaan om "arbeid van economische betekenis", en daaronder vallen ook "inkomsten uit criminele activiteiten, zoals witwassen en drugshandel".

Het politierapport noemde werk in een drugslab en vervoer van laboranten naar dat lab. Dat hij slechts een "pakezel" was zonder feitelijke werkzaamheden, vond in de gegevens geen steun.

Voor de verjaring sluit de rechtspraak aan bij het Burgerlijk Wetboek. Een vordering uit onverschuldigde betaling verjaart vijf jaar na de dag waarop de schuldeiser weet van de vordering en van de ontvanger. De termijn begint dus niet bij de betaling, maar de dag nadat UWV weet dat er teruggevorderd moet worden.

De man vond dat UWV het al in 2016 wist, omdat het toen bekend was met zijn detentie. De rechter zag dat anders: weten dat iemand vastzit, betekent niet dat UWV op de hoogte is van een mogelijke vordering, en UWV had toen geen aanleiding om uit te zoeken waarom hij vastzat. De klok liep dus vanaf juni 2020. Het besluit van 21 juli 2022 stuitte de verjaring op tijd.

UWV had in juli 2022 ook besloten geen boete op te leggen, omdat de overtreding langer dan vijf jaar geleden was. Dat maakte de vordering niet ook verjaard, oordeelde de rechtbank: voor de boete gold een andere maatstaf. De bevoegdheid voor een boete die hoger kan zijn dan €340, vervalt vijf jaar nadat de overtreding plaatsvond, dus niet gerekend vanaf de ontdekking.

UWV kan van terugvordering afzien als daar dringende redenen voor zijn. Sinds een uitspraak van 18 april 2024 is dat een open norm, waarbij UWV niet alleen naar de gevolgen kijkt, maar ook naar de oorzaak.

De oorzaak was volgens de rechter geheel aan de man te wijten: hij had inkomsten uit criminele werkzaamheden en kreeg daardoor te veel uitkering. Voor de gevolgen wees hij op zijn slechte financiële situatie en gezondheidsklachten. UWV had daar volgens de rechter voldoende rekening mee gehouden: wegens een gebrek aan aflossingscapaciteit is UWV nog niet tot invordering overgegaan. Het bedrag blijft dus staan, ook al int UWV het voorlopig niet.

Ook het lagere bedrag van €8.000 hielp niet. Dat stelde het gerechtshof vast als betalingsverplichting aan de Staat, en het stond in een vaststellingsovereenkomst met de Belastingdienst. De redenen daarvoor bleken volgens de rechtbank niet uit de stukken.

De Centrale Raad van Beroep is de hoogste bestuursrechter in socialezekerheidszaken: een volgend hoger beroep is er niet.

Heb je een WIA-, WAO-, WAZ-, Wajong- of Ziektewet-uitkering, dan geef je onder meer deze inkomsten door aan UWV:

Bij WIA, WAO, WAZ en Wajong doe je dat binnen 1 week, bij de Ziektewet een wijziging binnen 2 dagen. Spaargeld, een erfenis en giften hoef je niet door te geven. Met een WW-uitkering vul je elke maand de Inkomstenopgave in.

Contant betaald werk staat niet apart op die lijst, maar betaald werk blijft betaald werk. Bij de WAO moet je uit jezelf alle feiten en omstandigheden melden waarvan het je redelijkerwijs duidelijk is dat ze invloed kunnen hebben op je uitkering.

UWV vergelijkt regelmatig je gegevens met die van onder meer de Belastingdienst, de SVB en gemeenten.

UWV krijgt ook signalen van burgers, medewerkers en andere overheidsdiensten, zoals de Belastingdienst en de politie.

Blijkt dat je te veel kreeg, dan moet je dat terugbetalen. Over een vorig jaar betaal je altijd het brutobedrag; de loonheffing kun je later via je aangifte inkomstenbelasting terugvragen. UWV verrekent het bedrag vaak met je uitkering. Kun je niet in één keer betalen, bel UWV dan voor een betalingsregeling.

Ook kun je een boete krijgen. Gaf je een wijziging te laat door, maar voordat UWV het merkte, dan kan de boete lager zijn of blijft het bij een waarschuwing. Stel: je kreeg €1.200 te veel. Dan is de eerste boete nooit hoger dan die €1.200. Krijg je binnen 5 jaar opnieuw een boete en kreeg je weer €1.200 te veel, dan kan die oplopen tot 150 procent: €1.800. Heb je expres informatie niet doorgegeven, dan kan UWV besluiten aangifte te doen bij het Openbaar Ministerie.

Voor de verjaring geldt nu de regel uit deze uitspraak: vijf jaar vanaf het moment dat UWV het weet, en in ieder geval twintig jaar nadat de vordering is ontstaan. De Wet handhaving sociale zekerheid, die de Eerste Kamer op 27 oktober 2026 aannam, beperkt dat: een terugvordering gaat dan ten hoogste over de vijf jaar vóór het besluit. Twintig jaar blijft mogelijk, onder meer bij structureel inkomen dat je niet meldde, bij vervalste stukken en bij opzet of grove schuld. Het kabinet mikt op 1 januari 2027; de precieze datum volgt nog bij koninklijk besluit. Voor eerdere besluiten blijft het oude recht gelden.

Verdien je iets naast je uitkering, geef het dan op tijd door en bewaar het bewijs van je melding, ook als je contant bent betaald. Weet je niet zeker of iets meetelt, neem dan eerst contact op met UWV. Ben je het niet eens met een terugvordering, dan moet je bezwaar meestal binnen 6 weken na de datum van de brief bij UWV binnen zijn.