Het COA lapt de afspraken met Harderwijk, Epe en Maassluis aan zijn laars, en CDA-minister Van den Brink zet alleen gemeenten onder toezicht

En CDA-minister Bart van den Brink, onder wie het COA valt? Die maakt maandag bekend welke gemeenten onder toezicht komen omdat ze te weinig asielzoekers opvangen. Best, Dantumadiel, Neder-Betuwe, West Betuwe en Roerdalen staan er al op, meldden die gemeenten zelf. Gemeenten die nee zeggen, krijgen Den Haag op hun dak. Het COA dat de afspraak breekt, krijgt niets.

Het azc aan de Graaf Ottolaan in Harderwijk opende in juni 2016 als tijdelijke opvang, voor tien jaar. Op de plek moeten woningen komen. De vergunning liep op 1 juni af, en Harderwijk gaf het COA daarna nog drie maanden om de zo'n 800 bewoners elders onder te brengen. Dat gebeurde niet.

Per 1 november, vandaag dus, legt de gemeente het COA een dwangsom op van 91.000 euro per dag, tot maximaal 8,19 miljoen euro. Afgelopen donderdag stonden gemeente en COA tegenover elkaar bij de rechter. Het COA vindt de dwangsom buitenproportioneel en wijst op het landelijke tekort aan opvangplekken. De gemeente hield voet bij stuk: "We houden ons aan 'afspraak is afspraak'." De rechter doet later uitspraak.

Tien jaar tijdelijk, dat was de belofte. Het COA rekt het gewoon op, alsof een belofte aan een gemeente niets waard is. En wordt die dwangsom ooit betaald, dan komt het geld uit dezelfde pot als de opvang zelf: de schatkist. Jij betaalt dus twee keer. Eerst voor de opvang, daarna voor de boete omdat de afspraak werd gebroken.

In Epe begon de noodopvang in het Fletcher Hotel op 21 maart 2024, voor zes maanden. Na verlenging had die op 20 maart van dit jaar moeten stoppen. Op 15 april gelastte het college het COA om binnen een week te stoppen met de noodopvang van 276 asielzoekers in het hotel, op straffe van een dwangsom van 63.480 euro per dag. Die kon oplopen tot ruim 11 miljoen euro.

Het COA stapte naar de rechter. In juni schortte de voorzieningenrechter de dwangsom op, maar niet omdat het COA gelijk had. Het college had de belangen van de kinderen in het hotel niet meegewogen. Over het COA zelf was de rechter hard: "Dat sprake is van een tekort aan opvanglocaties is algemeen bekend en het COA had hier tijdig op in moeten spelen. Het is geen bijzondere omstandigheid om van handhavend optreden af te zien."

Het COA zag het dus aankomen, en deed niets. Nu weigert het opnieuw te vertrekken en stapt het weer naar de rechter, meldt NieuwRechts op basis van De Stentor. Wie de regels breekt en dan de rechter inschakelt om de boete te ontlopen, heet in elke andere zaak een overtreder. Bij het COA heet het opvangbeleid.

In Maassluis wonen 140 asielzoekers op twee boten, de Lady Anne en de Patria. Volgens de afspraken zou de Lady Anne in december vertrekken en de Patria in april. Het college biedt voor de volgende ronde van de Spreidingswet nul plekken aan, zoals afgesproken in het coalitieakkoord. Precies wat de inwoners willen.

Het COA zegt dat de boten niet weg kunnen, door het acute tekort aan opvangplekken. Wethouder Gary Bouwer (Leefbaar Maessluys) is teleurgesteld: "Het is nu aan de raad om daar het debat over te voeren." Maassluis hield zich keurig aan zijn deel van de afspraak. Het COA scheurt het zijne gewoon door.

Hier zit het asielbeleid van dit kabinet in één beeld. Gemeenten die weigeren, worden onder toezicht gezet, zoals Van den Brink eerder al tientallen gemeenten aanpakte. Zijn eigen COA laat vergunningen verlopen, breekt afspraken en vecht dwangsommen aan. Onder toezicht hoort volgens Van den Brink de gemeente, niet het COA. Van den Brink speelt de strenge schoolmeester voor gemeenten en de toegeeflijke vader voor zijn eigen COA.

Het COA is het betalen van boetes inmiddels gewend. Al in mei had het volgens het ANP ruim 10 miljoen euro aan dwangsommen moeten overmaken, het grootste deel aan Westerwolde vanwege Ter Apel. Belastinggeld dat van de ene overheidskas naar de andere schuift, terwijl de asielzoekers gewoon blijven zitten. Een boete die niemand pijn doet, is geen straf maar een tarief.

Maar er is toch een tekort aan opvangplekken? Ja. En dat tekort houdt Den Haag zelf in stand, door de instroom niet te stoppen. De rechter in Epe zei het al: dat tekort is algemeen bekend, en het COA had er tijdig op moeten inspelen. Een tekort dat je jaar na jaar ziet aankomen, noemt alleen het COA overmacht. Ieder ander noemt het falen.

Harderwijk, Epe en Maassluis laten zien hoe het wel moet. Ze laten zich niet wegzetten als lastpak, maar houden het COA aan zijn woord. Den Haag noemt dat dwarsliggen. Wij noemen het opkomen voor je eigen inwoners.

Het COA moet vertrekken uit Harderwijk, Epe en Maassluis, zoals afgesproken. Van den Brink moet stoppen met het onder toezicht zetten van gemeenten zolang zijn eigen COA de regels breekt. En de Spreidingswet moet van tafel: geen dorp of stad hoort asielzoekers opgedrongen te krijgen die de inwoners niet willen.

Een overheid die gemeenten de les leest over regels en zelf haar afspraken breekt, heeft het recht verspeeld om nog iets van hen te eisen. Harderwijk zei het het best: afspraak is afspraak. Ook voor het COA.