Van den Brink kijkt weg: lhbti-vluchtelingen leven in angst in Ter Apel, en het kabinet weet niet hoe vaak asielzoekers hen belagen

De vragen kwamen van PRO-Kamerlid Lisa Westerveld, naar aanleiding van een stuk in de Volkskrant van 16 september. De kop daarvan liet weinig te raden over: lhbti-vluchtelingen in de asielopvang in Ter Apel leven in angst. Westerveld wilde weten wat de minister doet om hen te beschermen.

Op 16 oktober kwamen de antwoorden. Ze laten vooral zien hoe weinig er in de praktijk te beschermen valt in een systeem dat uit zijn voegen barst.

Het COA heeft speciale units voor lhbti-asielzoekers, schrijft de minister: in Ter Apel en Budel, en op een aantal gewone locaties. Daar zouden ze veilig moeten kunnen wonen, apart van medebewoners die hen bedreigen. Maar dan volgt de zin die alles zegt: "Door de hoge bezettingsgraad van de COA-locaties is het niet altijd mogelijkheid om aan deze behoeften te voldoen."

Met andere woorden: de azc's zitten zo vol dat de homo die bescherming nodig heeft, soms gewoon tussen de mensen belandt voor wie hij op de vlucht was. En de minister weet ook waarom het daar zo gespannen is. "Wanneer de capaciteitsdruk oploopt, nemen spanningen in de regel ook toe," schrijft hij. De minister gebruikt de drukte die zijn eigen beleid veroorzaakt als excuus.

Het COA streeft naar minstens één lhbti-contactpersoon per locatie; er zijn er nu zo'n 275. Op noodopvanglocaties lukt zelfs dat lastig, erkent de minister. Verder zijn er trainingen voor medewerkers, een e-learning en doorverwijzingen naar het COC en andere organisaties. Een cursus en een telefoonnummer, voor wie 's nachts in een slaapzaal ligt met de mensen die hem bedreigen.

Tegen bewoners die discrimineren, intimideren of geweld gebruiken, worden maatregelen genomen, belooft de minister, en het COA moedigt slachtoffers aan om aangifte te doen. Maar wie aangifte doet tegen een medebewoner, kan de nacht erna gewoon weer onder hetzelfde dak slapen.

Hoe vaak gaat het mis? Dat weet het kabinet niet goed. De minister schrijft dat zijn ministerie heeft verkend hoe beter kan worden bijgehouden "hoe vaak sprake is van strafbare feiten met een discriminatoir oogmerk door asielzoekers". De jaarlijkse monitor van incidenten en misdrijven moet daarvoor worden uitgebreid met gegevens van politie en OM, onder meer over discriminatie op seksuele gerichtheid en godsdienst. Die cijfers verschijnen naar verwachting pas vóór het zomerreces van 2027.

Bovendien is onderzoek naar incidenten lastig als medewerkers er geen getuige van zijn, schrijft de minister, en negatief gedrag tegen kwetsbare groepen kan ook heel subtiel zijn. Dat is vast waar. Maar het betekent ook dat het probleem voorlopig onzichtbaar blijft in de cijfers waarop Den Haag zijn beleid bouwt. Een kabinet dat niet telt, hoeft ook niets op te lossen.

Westerveld vroeg ook wat er is gedaan sinds het overlijden van een minderjarige asielzoeker in april 2025, waarna de voorganger van Van den Brink beterschap beloofde. Een concreet antwoord kwam er niet: de minister verwijst terug naar zijn algemene opsomming van maatregelen.

Wat in al die antwoorden ontbreekt, is de vraag waar de dreiging vandaan komt. Homo's en transgenders lopen in Nederland gewoon over straat. In de asielopvang leven ze in angst. Het verschil zit niet in de muren van het azc, maar in de opvattingen die een deel van de bewoners uit hun herkomstland meeneemt.

Dat is geen vermoeden. Het kabinet zoekt zelf naar cijfers over discriminerende misdrijven door asielzoekers, en het COA heeft niet voor niets aparte units nodig om lhbti'ers te beschermen tegen medebewoners. Wie dat ziet, moet ook de conclusie durven trekken: met de massale instroom komen ook de vooroordelen binnen waartegen Nederland decennialang heeft gestreden.

Juist links sluit daar de ogen voor. Westerveld stelt de goede vragen, maar haar partij wil tegelijk ruimere opvang en stemt tegen strengere asielwetten. Dat gaat niet samen: hoe voller de azc's, hoe minder plek er is om kwetsbare bewoners te beschermen, zegt de minister zelf. Links wil de deuren open en de homo's veilig, en krijgt geen van beide.

Er is wel een middel. Bij ernstige incidenten kan het COA een bewoner overplaatsen naar de handhavings- en toezichtlocatie in Hoogeveen, waar een vrijheidsbeperkende maatregel geldt. Maar een overplaatsing is geen straf, en ook geen vertrek. Wie in Nederland asiel vraagt en hier mensen bedreigt om hun geaardheid of geloof, heeft zijn recht op bescherming verspeeld.

Van den Brink schrijft dat het kabinet de instroom wil verlagen. Dat is het enige echte antwoord op de drukte die hij zelf aanwijst. Maar dan moet hij het ook doen, in plaats van het te noemen als voetnoot onder een lijst trainingen.

Tot die tijd betalen de zwaksten in de opvang de prijs van een systeem dat niemand in de hand heeft. Wie in een azc homo's of andere kwetsbare medebewoners belaagt, hoort niet in de opvang, maar op het vliegtuig terug.