Is directe democratie de panacée voor alle kwalen?

Is directe democratie de panacée voor alle kwalen?

Over het idee van directe democratie is veel te doen geweest in de politieke geschiedenis.

In 1966 is D66 opgericht om meer directe democratie te bevorderen, maar die partij is tegenwoordig druk doende om onze soevereiniteit over te hevelen naar de EU (en die daarna te democratiseren, zo belooft Alexander Pechtold). In het Europees parlement presenteren de twee grote partijen van de EFD fractie, UKIP (The People’s Army) en Grillo’s Vijfsterrenbeweging, zich als kampioenen van directe democratie. Is directe democratie de panacee voor alle kwalen?

Ik denk dat we moeten oppassen om de denkfout te maken dat alles koek en ei was met onze nationale democratie, tot de zaak werd “overgenomen” door de EU. De onvrede over de groeiende kloof tussen burger en overheid, over het graaigedrag van de elite en de alsmaar complexer wordende bureaucratie, deed zich eerst voor op het nationale vlak. Dit was een belangrijke reden voor de komeetachtige opkomst van Pim Fortuyn in de politiek, eind jaren negentig. In plaats van de koe bij de horens te pakken, is de Europese elite ertoe overgegaan dezelfde bureaucratisering nog eens dunnetjes (nou ja, wat is dunnetjes) over te doen in EU-verband.

Over een andere boeg
Het is dus de hoogste tijd om het over een andere boeg te gooien en structuren te bedenken die effectief zijn, maar voldoende ruimte overlaten voor de vrijheid en de verantwoordelijkheid van het individu. Dat is overigens makkelijker gezegd dan gedaan. Al in de jaren zeventig stelde de Oostenrijkse econoom en politiek filosoof Friedrich Hayek, dat de strijd voor meer gelijkheid een dusdanig hoog niveau van staatsinterventie vergt, dat de individuele vrijheid en het rechtssysteem hierdoor negatief beïnvloed zullen worden. Het grote dilemma van onze tijd!

Hoewel ik er van doordrongen ben dat grote veranderingen nodig zijn als we de kloof tussen burger en politiek willen overbruggen, ben ik niet geheel overtuigd van het idee van directe democratie als panacee voor alle kwalen. Mijn voorkeur gaat eerder uit naar hervormingen, zoals het kleinschaliger maken van organisaties en het meer overlaten aan burgers en bedrijven zelf. Het laten inrichten van een nieuwe wijk in Almere door de burgers zelf, is een boeiend experiment. Inspraak van burgers en bedrijven is van belang en kan effectiever georganiseerd worden met behulp van ICT.

Complexiteit
Ik vraag me af of je complexe vraagstukken zoals grote overheidsinvesteringen of politiek-bestuurlijke kwesties zoals het eventueel verlaten van de EU, per referendum moet laten beslissen. Stel, 50,1% van de Nederlanders is voor het verlaten van de EU en 49.9% daartegen, is dat dan de juiste beslissing? En als er een week later een stemming wordt gehouden en het is juist 50,1% van de bevolking die in de EU wil blijven, is dat dan ineens de juiste beslissing?

Ook op het bestuurlijke vlak zitten er haken en ogen aan meer directe democratie. Natuurlijk zouden wij een voorbeeld kunnen nemen aan landen als de Verenigde Staten of Frankrijk, waar een stem op de uitvoerende macht mogelijk is (president en burgemeester), in tegenstelling tot landen als Duitsland of Nederland, die zich meer beperken tot het stemmen op de wetgevende macht. Bij ons heeft de regeringsleider meer een primus inter pares rol. Onze regeringsleider (de minister-president)voert meestal een meerpartijen coalitie aan en beschikt over beperkte uitvoerende bevoegdheden (zeker als je deze vergelijkt met die van de Franse of Amerikaanse president) .

Overigens kan in Duitsland in steeds meer deelstaten de burgemeester direct gekozen worden en tot nu toe schijnen de ervaringen daarmee positief te zijn. In de meeste EU-landen wordt de burgemeester tegenwoordig gekozen, maar er zijn nogal wat uitzonderingen en varianten, zoals een burgemeester die door de gemeenteraad wordt gekozen (sinds 2007 in België).

Voor- en nadelen van een direct gekozen regeringsleider
Als we het hebben over de functie van regeringsleider (de minister-president) zullen zich volgens mij in ons stelsel problemen voordoen, als je deze direct laat kiezen. Want als de (gekozen) premier een andere politieke richting vertegenwoordigt dan de politieke meerderheid van dat moment, hoe goed kan hij of zij dan nog de “primus inter pares”rol vervullen? Dit zou kunnen leiden tot instabiliteit en verlamming van ons politiek-bestuurlijk systeem. De staatsinrichting zou eerst herzien moeten worden in allerlei opzichten.

Al met al kom ik tot de conclusie dat ons bestuurlijke systeem (zowel op nationaal niveau als op EU-niveau, zolang we in de EU zijn) wel degelijk hervormd moet worden. Ik vind dat burgers meer invloed moeten krijgen op zaken die hen direct aangaan. Echter, ik geloof niet in een “druk-op-de-knop”democratie, waar alle beslissingen overgelaten worden aan een volksreferendum. Hoe saai het ook klinkt, ik denk dat we een middenweg moeten zoeken tussen die twee uitersten.

Het Zwitserse model van veel zaken laten beslissen per referendum is indrukwekkend (zie foto van een Landgemeinde), maar of dat helemaal past bij Nederland, is de vraag. Nederlanders zijn individualistisch ingesteld en lopen niet zo snel warm om naar de stembus te gaan. Er zal dus veel moeten veranderen, wil een meer directe democratie werkzaam zijn in Nederland.

Toch zal er iets moeten gebeuren om onze bestuurlijke elite weer in het gareel te brengen. De talloze fraude affaires en het gebrek aan visie en doortastendheid spreken boekdelen. Incompetentie lijkt chronisch (zie b.v. de Fyra affaire), bestuurders leven vaak in een ivoren toren. Wie bedenkt bijvoorbeeld, om een net vrijgelaten pedoseksueel te huisvesten boven een kinderdagverblijf? Geen wonder, dat de roep om meer directe democratie ook in Nederland steeds luider klinkt.

Een oproep van de redactie: door de coronacrisis heeft DDS het, net als veel andere websites, ontzettend lastig. Wij willen alles gratis leesbaar houden voor iedereen, waardoor we voor onze inkomsten afhankelijk zijn van reclame. Maar bedrijven hebben financiële zorgen, en hebben dus niet veel te makken. Daar merken wij de gevolgen ook van. Vandaar onze oproep aan u, onze lezers: steun ons alsjeblieft! Via het betrouwbare Nederlandse BackMe-systeem kunt u maandelijks óf eenmalig doneren. Doe dat alstublieft, en help DDS in de lucht te blijven!

Plaats reactie

666

0 reacties

Laad meer reacties

Je bekijkt nu de reacties waarvoor je een notificatie hebt ontvangen, wil je alle reacties bij dit artikel zien, klik dan op onderstaande knop.

Bekijk alle reacties

Meest gelezen

LIVEBLOG: Boerenopstand! Visserij doet ook mee en de boeren melden zich op het Mediapark

Vandaag is het in de Verenigde Staten Independence Day en in Nederland voeren de boeren en vissers voor lijfsbehoud. Veel act...

Filmpjes! Gideon van Meijeren heeft gelijk: Tweede Kamerlid Derk Boswijk (CDA) is bezocht door één persoon

Gideon van Meijeren (FVD) had afgelopen donderdag in het Kamerdebat over de boerenonrust gelijk. Van Meijeren stelde dat het...

De toegang tot Big Tech-diensten wordt je ontnomen

Op een ochtend word je wakker, zet je een bak koffie en klap je je laptop open. Je probeert in te loggen op je Gmail. Op je s...

Paniek! De schappen in de supermarkt raken leeg

De boerenopstand duurt nog geen dag en de schappen raken nu al leeg. Vooral vers producten zullen opraken. Dit is precies wat...

Haatopa Bennie Jolink waarschuwt de boeren nog één keer

De rockveteraan Bennie Jolink waarschuwt zijn agrarische buren dat zij tijdens hun protestacties niet te ver moeten gaan. And...

Van Haga over stikstofbemoeienis vanuit de Europese Unie: “Brussel kan de rambam krijgen!”

Tweede Kamerlid Wybren van Haga (BVNL) heeft het helemaal gehad met de boerenhaat vanuit Brussel. Midden in de stikstofcrisis...

Kijk! Sneek: PvdA-burgemeester laat politie gewelddadig inslaan op vreedzame demonstranten

Overal in het land voeren boeren vandaag actie. In veel dorpen - en zelfs in steden - kunnen ze op steun rekenen van de lokal...

Dreigement boeren leidt tot lange wachtrijen op Schiphol

Een dreigement van de boeren is genoeg om alles in het honderd te laten lopen op Schiphol. Eigenlijk wilde de boeren Schiphol...

Snode plannen Ernst Kuipers? ”RIVM en GGD bereiden zich op advies minister voor op nieuwe vaccinatieronde”

Als het aan minister Ernst Kuipers (D66) ligt, wordt het vaccinatiepaspoort binnenkort waarschijnlijk weer uitgebreid. Kuiper...

Bloedbad op Onafhankelijkheidsdag vlakbij Chicago: Minstens vijf doden en tientallen zwaargewonden

De viering van Onafhankelijkheidsdag in Highland Park, 30 minuten rijden vanuit de Amerikaanse stad Chicago, is maandag uitge...

Lees meer

Net binnen

Kijk! Sneek: PvdA-burgemeester laat politie gewelddadig inslaan op vreedzame demonstranten

Overal in het land voeren boeren vandaag actie. In veel dorpen - en zelfs in steden - kunnen ze op steun rekenen van de lokal...

De huizenmarkt koelt na een roerige periode af: wat houdt dit in?

Het was een heftige tijd waar geen einde aan leek te komen. Na de lockdowns was er de dreiging van een derde wereldoorlog. En...

Deze kleuren hebben een positieve invloed op jouw welzijn

Think happy colors! Het is raar maar waar. De kleuren in je omgeving hebben een enorme invloed op ons welzijn. Zo kunnen lich...

Snode plannen Ernst Kuipers? ”RIVM en GGD bereiden zich op advies minister voor op nieuwe vaccinatieronde”

Als het aan minister Ernst Kuipers (D66) ligt, wordt het vaccinatiepaspoort binnenkort waarschijnlijk weer uitgebreid. Kuiper...

Bloedbad op Onafhankelijkheidsdag vlakbij Chicago: Minstens vijf doden en tientallen zwaargewonden

De viering van Onafhankelijkheidsdag in Highland Park, 30 minuten rijden vanuit de Amerikaanse stad Chicago, is maandag uitge...

Lees meer