'Je hoeft nergens heen om ergens anders te zijn': Dr. Gert Jan Mulder over dromen, DMT en het oudste licht van het heelal

Opinie•04 nov , 7:15

Wilt u DDS vaker zien?

Stel DDS in als voorkeursbron op Google.

Soms opent een droom een deur waarvoor de wakende wereld geen sleutel heeft. Je lichaam ligt stil, maar jij loopt door een onbekende stad, hoort de stem van iemand die er niet meer is of staat in een landschap dat nergens op de wereldkaart voorkomt. Je vraagt niet hoe je bent aangekomen. Je bent er. Pas bij het ontwaken begint de douane van het verstand vragen te stellen.

Je hoeft nergens heen om ergens anders te zijn.

Die gedachte klinkt poëtisch, maar raakt aan een wetenschappelijk raadsel: hoe kan een brein een wereld laten ontstaan waarin wij ons volkomen aanwezig voelen? In een droom zien we niet alleen beelden. We bevinden ons ergens. Er is een omgeving, een geschiedenis, een vanzelfsprekendheid. Zelfs het onmogelijke hoeft zich niet te verantwoorden.

Recent onderzoek maakt die nachtelijke wereld iets minder ongrijpbaar. Een studie in Communications Biology uit juni 2026 vond aanwijzingen dat remslaap de verbanden tussen begrippen herschikt. Ideeën die overdag verder uit elkaar liggen, kunnen daardoor nieuwe verbindingen aangaan. Het slapende brein speelt blijkbaar niet uitsluitend oude opnamen af; het monteert ook opnieuw. Dat biedt een mogelijke ingang tot de wonderlijke combinaties van dromen, al onderzocht deze studie niet rechtstreeks hun hele belevingswereld. [1]

Nog dichter bij onze persoonlijke ervaring komt een onderzoek uit september 2026. Bij 42 deelnemers beïnvloedde het vóór het slapen ophalen van emotionele autobiografische herinneringen de emoties in hun dromen. Wat ons overdag bezighoudt, kan ’s nachts dus een andere gedaante aannemen. De herinnering wordt een ontmoeting, het gevoel krijgt een landschap. Dat laatste is mijn beeldspraak; de invloed van herinneringen op droomemoties werd daadwerkelijk onderzocht. [2]

Misschien reist de dromer daarom niet naar een andere ruimte. Misschien vormt zich een ruimte rond zijn ervaring. Een kamer hoeft niet eerst gebouwd te worden voordat hij haar kan betreden.

Lees ook

Daar bestaat ook een wakende variant van: de ingrijpende bewustzijnsverandering die mensen beschrijven na ayahuasca, het psychedelische plantenbrouwsel uit het Amazonegebied, traditioneel gebruikt in ceremonies onder begeleiding van een sjamaan. Een van de belangrijkste werkzame stoffen is DMT. Mensen vertellen over overweldigende beelden, een vervagende grens tussen zichzelf en hun omgeving, en ontmoetingen die als diep betekenisvol worden ervaren. Het woord ‘verdoving’ past daar slecht bij. Voor de betrokkene kan het juist voelen alsof er méér wereld opengaat. [7,8]

Ook hier begint de wetenschap beter te luisteren én te meten. Onderzoek uit 2026 beschrijft hoe proefpersonen onder DMT steeds dieper in een beleefde omgeving kunnen opgaan, soms met het gevoel dat daar andere aanwezigheden zijn. Een afzonderlijke, placebogecontroleerde studie uit september 2026 bij 25 deelnemers vond onder een combinatie van DMT en harmine snellere overgangen en meer verscheidenheid in kortdurende patronen van hersenactiviteit. Dat is geen meting van een ‘hoger bewustzijn’, maar wel een aanwijzing dat een veranderde belevingswereld samengaat met meetbaar andere hersendynamiek. [8,9]

Het raakt bovendien aan de mogelijkheid van heling. Een kleine gerandomiseerde studie met ayahuasca liet eerder een afname van depressieve klachten zien tegenover placebo. In februari 2026 rapporteerde Nature Medicine eveneens bemoedigende resultaten bij 34 mensen met een depressie die DMT of placebo kregen, met psychologische begeleiding: na twee weken waren de klachten in de DMT-groep sterker afgenomen. Dat onderzoek betrof medisch toegediende DMT, geen sjamanistische ceremonie. De uitkomsten maken therapeutisch onderzoek gerechtvaardigd; ze maken niet iedere ceremonie tot een bewezen behandeling. Intensieve ervaringen kunnen ook ontregelen, en medische screening en deskundige begeleiding blijven wezenlijk. [7,10]

Misschien ligt een deel van die ervaren heling in het ogenblik waarop het vertrouwde verhaal over jezelf zijn alleenrecht verliest. Een herinnering die jarenlang slechts pijn betekende, kan anders worden beleefd. Iemand ervaart ruimte waar eerst alles vastzat. Dat is een mogelijke psychologische duiding, geen afgeronde verklaring van de werking.

Juist hier raken droom en psychedelische ervaring elkaar: beide kunnen ons onderdompelen in een werkelijkheid die zich van binnenuit onmiskenbaar aandient. Hoe werkelijk die voelt, vertelt ons nog niet of zij buiten ons bestaat. Maar haar betekenis hoeft daar niet op te wachten. Een ervaring kan je leven veranderen zonder dat zij een toegangspoort tot een ander heelal is.

Je hoeft nergens heen om ergens anders te zijn. Soms betekent dat: op dezelfde plek blijven en jezelf niet meer op dezelfde manier ontmoeten.

Lees ook

Ondertussen gebeurt buiten ons iets dat minstens zo duizelingwekkend is. Wie naar de sterren kijkt, kijkt naar vroeger. Licht heeft tijd nodig om ons te bereiken. De nachthemel is geen gezamenlijk heden, maar een verzameling boodschappen die op verschillende momenten zijn vertrokken. Wij kijken omhoog en ontvangen de geschiedenis. [3]

In januari 2026 meldde NASA de bevestiging van een sterrenstelsel, MoM-z14, dat we zien zoals het ongeveer 280 miljoen jaar na de oerknal bestond. Het licht ervan heeft circa 13,5 miljard jaar gereisd. Een overzichtsstudie uit oktober 2026 beschrijft bovendien hoe Webb onverwachte eigenschappen blootlegt van zwarte gaten in het jonge heelal. Onze instrumenten worden beter, en de kosmos blijkt telkens minder vertrouwd dan onze modellen deden vermoeden. [4,5]

De overeenkomst met dromen is geen natuurkundig bewijs, maar wel een uitnodiging tot verwondering. De telescoop ontvangt licht uit een verdwenen kosmisch tijdperk. De dromer ontmoet een verdwenen ogenblik uit zijn leven. In beide gevallen kan iets wat onbereikbaar lijkt, aanwezig worden, op volkomen verschillende manieren.

En quantumverstrengeling dan? Daar wordt het verleidelijk om de verbeelding vleugels van natuurkunde te geven. Verstrengelde deeltjes vertonen bijzondere samenhangen, ook op grote afstand. Maar daarmee kunnen we geen boodschappen sneller dan het licht versturen. Er is evenmin aangetoond dat dromen ons toegang geven tot parallelle universa. De verwondering verdient een nauwkeuriger fundament dan een wetenschappelijk woord dat alles moet verklaren. [6]

Toch blijft er genoeg magie over. Want zelfs wanneer een droom geheel uit hersenactiviteit voortkomt, is daarmee nog niet uitgelegd hoe die activiteit aanvoelt als een omhelzing, een oceaan of thuiskomen. Het benoemen van het mechanisme en het begrijpen van de ervaring zijn verschillende prestaties.

Ik stel me het universum soms voor als een spiegel die, na miljarden jaren, ogen heeft gekregen. Materie vormt sterren, planeten en uiteindelijk wezens die zich afvragen waar zij naar kijken. In die wezens verschijnt een voorstelling van het geheel waartoe zij zelf behoren. Een lus van verwondering, zonder dat het heelal daarom letterlijk een lus hoeft te zijn.

En ’s nachts sluit die spiegel zijn ogen.

Dan verschijnt er opnieuw een wereld. Zonder raket, zonder vertrek, zonder kilometers. Iemand die je mist, zit tegenover je. Tijd vergeet even zijn richting.

Je hoeft nergens heen om ergens anders te zijn.

Bronnen

[1] Bieth e.a., Communications Biology, 3 juni 2026: https://www.nature.com/articles/s42003-026-10354-1
[2] Experimentally manipulating dream content by reactivating a remote emotional memory, SLEEP Advances, 4 september 2026: https://doi.org/10.1093/sleepadvances/zpag101
[3] NASA, How Does Webb See Back in Time?: https://science.nasa.gov/mission/webb/science-overview/science-explainers/how-does-webb-see-back-in-time/
[4] NASA, 28 januari 2026, MoM-z14: https://science.nasa.gov/missions/webb/nasa-webb-pushes-boundaries-of-observable-universe-closer-to-big-bang/
[5] Massive black holes in the first billion years with JWST, overzichtsartikel als preprint, 13 oktober 2026: https://arxiv.org/abs/2610.18263
[6] IBM Quantum, Scaling beyond our roadmap with networked quantum computers: https://www.ibm.com/quantum/blog/networked-quantum-computers
[7] Palhano-Fontes e.a., Rapid antidepressant effects of the psychedelic ayahuasca in treatment-resistant depression: a randomized placebo-controlled trial, Psychological Medicine (2019): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6378413/
[8] Micro-phenomenology of immersion and perceived presences under DMT, Neuroscience of Consciousness (2026): https://academic.oup.com/nc/article/2026/1/niag015/8733941
[9] Niedernhuber e.a., N,N-Dimethyltryptamine and harmine formulation alters transient EEG topography sequences near the peak of the psychedelic state, 22 september 2026: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42768932/
[10] A short-acting psychedelic intervention for major depressive disorder: a phase IIa randomized placebo-controlled trial, Nature Medicine, 16 februari 2026: https://www.nature.com/articles/s41591-025-04154-z

Wetenschappelijke bronnen geraadpleegd op 2 en 3 november 2026. Filosofische beelden in de column zijn geen claims over aangetoonde kosmische verbindingen.

Volg DDS op WhatsApp. Ze proberen ons op de grote techplatforms stil te krijgen, maar via WhatsApp mis je geen enkel artikel: meld je gratis aan voor het WhatsApp-kanaal van De Dagelijkse Standaard, zet het belletje voor meldingen aan en deel het kanaal met vrienden en familie.