Provincie Zuid-Holland wil megaturbines bij Gorinchem waar onderzoek waarschuwt voor 68,5 miljoen euro aan woningwaardeverlies

Precies die keiharde botsing tussen de groene tekentafel en de portemonnee van de huiseigenaar staat op het spel bij de plannen voor windlocatie S in Gorinchem-Noord, vlak langs de A27 tussen Gorinchem, Arkel en Hoogblokland. Een nieuw rekenrapport dat bij de raadsstukken van Gorinchem staat, opgesteld naar aanleiding van een kennisverzoek van de bewonerswerkgroep Arkellanden zegt Nee tegen Megawindturbines, becijfert dat de komst van drie megawindturbines met een tiphoogte van 240 meter kan leiden tot een gezamenlijke geschatte waardedaling van 68,5 miljoen euro voor woningen in de omliggende dorpen ten opzichte van een situatie zonder die turbines.

Voor de 2.668 onderzochte woningen binnen 2,5 kilometer waarvoor het model een prijseffect berekent, komt de mediane waardedaling in dat scenario uit op maar liefst 22.722 euro per woning, en het gemiddelde zelfs op 25.700 euro! Laat daarbij direct helder zijn wat deze cijfers wel en niet zijn: dit is geen vaststaande schade die morgen al bij bewoners op de deurmat ligt, maar een modelberekening op basis van de methode die ook door TNO en de economen Dröes en Koster wordt toegepast.

Maar juist als modelberekening is het een oorverdovende waarschuwing aan het adres van het provinciebestuur van Zuid-Holland en de betrokken gemeenten Gorinchem en Molenlanden: jullie groene energieambitie grijpt rechtstreeks in op het opgebouwde vermogen van duizenden gezinnen in de Alblasserwaard.

Het rapport vergelijkt twee concrete scenario's voor locatie S: enerzijds de twee al vergunde windturbines met een tiphoogte van ongeveer 180 meter op bedrijventerrein Groote Haar, en anderzijds een voorbeeldopstelling van drie nieuwe megaturbines van 240 meter hoog, hoger dan twee Domtorens op elkaar. Die kolossale tweede variant met drie turbines van 240 meter heeft in het principebesluit de uitgesproken voorkeur van de provincie Zuid-Holland, en juist in die voorkeursvariant krijgen vooral Arkel (45,8 miljoen euro berekend waardeverlies over 1.495 woningen) en Hoogblokland (14,8 miljoen euro over 506 woningen) de volle laag. Terwijl de provincie op papier spreekt over het optimaliseren van een windlocatie, verdubbelt de berekende waardedruk op de omliggende dorpen van 31,8 miljoen naar 68,5 miljoen euro.

Voor de klimaatbureaucraten in Den Haag en op het Zuid-Hollandse provinciehuis is een rijtjeshuis of een boerderij in Arkel, Hoogblokland, Hoornaar, Schelluinen of Spijk misschien een anoniem stipje op een kaart. Maar voor gewone Nederlanders is hun woning de plek waar ze hun kinderen grootbrengen, waar ze dertig jaar lang elke maand zuurverdiend netto-inkomen aan hypotheek in steken en waar bijna hun hele spaarpot en pensioenbuffer voor later in vastzit.

Als overheden plannen smeden die de waardegroei of verkoopbaarheid van dat bezit flink kunnen drukken, mogen inwoners eisen dat die financiële klap tot op de bodem wordt uitgezocht vóórdat er ook maar één handtekening wordt gezet. In de doorrekening van de twee al vergunde turbines van circa 180 meter komt het model al uit op een geschatte waardedruk van 31,8 miljoen euro (met een mediaan van 9.726 euro per woning), maar door drie turbines van 240 meter dichter op de woonkernen te zetten, schiet het aantal woningen binnen anderhalve kilometer omhoog van 139 naar 684 en explodeert het berekende effect naar 68,5 miljoen euro.

Daarbij moet je bovendien scherp in het oog houden dat deze twee onderzochte cases niet eens de enige varianten zijn in de bestuurlijke verkenning. In het provinciale principebesluit en bij de gemeente Gorinchem ligt namelijk nóg een optie op tafel: een opstelling met vier turbines, bestaande uit de twee al vergunde windmolens van 180,5 meter aangevuld met twee nog grotere exemplaren.

Die variant met vier turbines is in dit rapport voorlopig buiten beschouwing gelaten omdat die als minst waarschijnlijk wordt ingeschat, en de gemeente Gorinchem werkt de uitkomsten van de verkenning nu eerst nog uit in haar lokale omgevingsbeleid voordat een commerciële initiatiefnemer een definitieve vergunningaanvraag indient. Dat betekent dat het plan nog níét in beton is gegoten en dat gemeenteraadsleden en Statenleden zich nu niet achter voldongen feiten kunnen verschuilen: ze hebben nog alle ruimte om op de noodrem te trappen.

Alsof een berekende waardedruk van tientallen miljoenen euro's nog niet stuitend genoeg is, laat het rapport ook haarscherp zien hoe de overheid zichzelf juridisch heeft ingedekt tegen schadeclaims van haar eigen burgers. Wie namelijk denkt dat de provincie of de gemeente het wel netjes vergoedt als jouw huis minder waard wordt door een overheidsbesluit voor megawindturbines, komt onder artikel 15.7 van de nieuwe Omgevingswet van een koude kermis thuis.

Bij zogeheten nadeelcompensatie voor indirecte waardedaling van een woning geldt onder de Omgevingswet in beginsel een wettelijk eigen risico van maar liefst 4 procent van de woningwaarde, onder de cynische noemer van het 'normaal maatschappelijk risico'. Pas de schade die bóven die 4 procent uitkomt, kan eventueel voor vergoeding in aanmerking komen, en zelfs dat hangt helemaal af van een losse, individuele beoordeling achteraf.

De opstellers van het rapport hebben uitgerekend wat die 4-procentdrempel betekent in het scenario met drie turbines van 240 meter. Van de 68,5 miljoen euro aan geschatte totale waardedaling valt ongeveer 36,9 miljoen euro (54 procent van de berekende schade) volledig binnen dat eigen risico van 4 procent en blijft dus sowieso voor rekening van de huiseigenaren zelf.

Slechts de overige 31,7 miljoen euro (bij de 2.037 woningen waar de berekende daling boven de 4 procent uitkomt) ligt boven die drempel, en ook dat bedrag is volgens het rapport louter een theoretische bovengrens zonder enige garantie op uitbetaling. Probeer die bestuurlijke arrogantie maar eens aan een huiseigenaar in Arkel of Hoogblokland uit te leggen: de overheid plant drie industriële reuzen van 240 meter vlak bij jouw dorp, en de eerste vier procent waardedaling van je eigen huis wordt door Den Haag doodleuk afgedaan als jouw normale maatschappelijke risico! Dat is geen natuurwet, dat is gelegaliseerde afwenteling waarmee de staat de kosten van zijn groene obsessie in de schoenen van de burger schuift.

Tegelijkertijd is feitelijke eerlijkheid geboden over de grenzen van dit soort rekenmodellen, precies zoals het rapport zelf keurig aangeeft. De berekening werkt niet met individuele taxaties achter de voordeur, maar met de gemiddelde WOZ-waarde per CBS-vierkant van honderd bij honderd meter (geïndexeerd naar 2025) en met een voorbeeldopstelling uit het Optimalisatieplan waarvan de exacte turbineposities nog niet vastliggen.

Bovendien gaat het in het model van Dröes en Koster om een relatieve waardedaling: "Dit is een geschat gemiddeld effect en betekent niet automatisch dat de nominale woningprijs daalt." In een stijgende woningmarkt kan een huis in euro's dus nog steeds duurder worden, maar blijft de waardeontwikkeling duizenden tot tienduizenden euro's achter bij vergelijkbare huizen waar géén megaturbines van 240 meter voor de neus zijn gezet.

Ook tekenen de opstellers zelf aan dat bij 645 huizen in de 240-metervariant het berekende waardeverlies boven de 9 procent uitkomt, wat hoger is dan de zwaarste waardedruk die in de gebruikte wetenschappelijke literatuur bij lagere windmolens is gemeten; voor die zwaarst getroffen dorpsbewoners zit er dus een extra onzekerheidsmarge in de cijfers, terwijl aan de andere kant de stadswijken van Gorinchem zelf en toekomstige nieuwbouwwoningen nog niet eens in het totaalbedrag van 68,5 miljoen euro zijn meegenomen.

Maar juist die onzekerheden maken de plicht van de provincie Zuid-Holland en de gemeente Gorinchem alleen maar groter. In plaats van dat bewoners zelf het geld en de rekenkracht bij elkaar moeten zoeken om de gevolgen voor hun dorpen in kaart te brengen, moet de overheid stoppen met wegkijken en alle varianten, inclusief de optie met vier turbines én de gevolgen voor Gorinchem zelf, onafhankelijk laten doorrekenen. Zolang Zuid-Holland en de betrokken gemeenten geen sluitend antwoord hebben op de vraag wie voor die 68,5 miljoen euro aan mogelijke waardedruk en het onrechtvaardige eigen risico van 36,9 miljoen euro opdraait, horen deze plannen voor megaturbines van 240 meter per direct in de prullenbak te verdwijnen.