VVD-minister Heinen veegt aangenomen motie van tafel: de Kamer mag niet zien wat jouw AOW kost als de wet wordt gevolgd

"Hoewel ik de overwegingen achter de motie begrijp, acht ik het niet wenselijk om vanuit het kabinet een alternatieve raming te presenteren", schrijft Heinen in zijn brief aan de Kamer. Begrip, en dan nee. De motie van Grinwis (ChristenUnie) en Flach (SGP) werd in mei aangenomen met 147 van de 150 stemmen. Daar zat zijn eigen VVD bij. Ook D66 en CDA stemden voor. De drie SGP'ers lieten een dag later aantekenen dat ook zij vóór wilden tellen. De coalitie vroeg het dus zelf, en haar eigen minister haalt zijn schouders op.

De vraag was niet ingewikkeld. Het Centraal Planbureau rekent voor 2060 met een AOW die meegroeit met de totale loonontwikkeling. Dat is geen wet. In de motie staat het zwart op wit: er is alleen een raming "op basis van een niet in de wet verankerde koppeling". De Kamer wilde daarom ook de andere som zien: wat zijn de AOW-uitgaven en de staatsschuld in 2060 als de AOW uitsluitend stijgt zoals de wet het voorschrijft?

Lees de motie, en je ziet hoe de Kamer van het kastje naar de muur is gestuurd. Het Centraal Planbureau gaf op die feitelijke vraag geen antwoord, staat erin. Het ministerie van Financiën verwees op dezelfde vraag terug naar het Centraal Planbureau. En nu de Kamer de opdracht officieel bij de regering heeft neergelegd, wijst de minister weer naar datzelfde planbureau. Heinen speelt verstoppertje met de rekening van jouw oude dag.

Waarom dat ertoe doet? Omdat elk gesprek over jouw AOW op dit soort sommen rust. Dit kabinet wilde de AOW-leeftijd sneller laten stijgen, totdat het daar volgens een motie van BBB'er Vermeer van afzag, en precies die stap werd meteen een "aanzienlijke structurele tegenvaller" op de begroting genoemd. Wie dat debat wil voeren, moet weten waar de getallen vandaan komen. Volgens de motie is dat inzicht "noodzakelijk" voor een zorgvuldige afweging. Volgens Heinen is het niet wenselijk.

Kijk nu naar de smoesjes. Een raming op basis van alleen de contractlonen is volgens Heinen "fundamenteel onzeker", want de overige loongroei "laat zich niet betrouwbaar ramen". Mooi. Maar diezelfde minister heeft er geen moeite mee dat het hele AOW-debat draait om projecties die 34 jaar vooruit kijken. Niemand weet wat de lonen in 2060 doen, wat de rente doet of hoeveel mensen hier dan wonen. Onzekerheid is voor Heinen dus alleen een bezwaar als de uitkomst hem niet uitkomt.

Dan het tweede excuus, om van achterover te slaan. "Het kabinet beschikt niet over instrumentarium om tweede-orde-effecten door te rekenen", schrijft de minister. Het ministerie van Financiën, dat wel weet hoe het tot op de euro jouw loon, spaargeld en kraanwater moet belasten, kan opeens niet rekenen. Niemand vroeg om een wetenschappelijk meesterwerk. De motie vroeg om een raming en om te laten zien hoe die zich verhoudt tot het Centraal Planbureau, met alle slagen om de arm die Heinen maar wil.

En dan schermt hij met de onafhankelijkheid van dat planbureau, die hij "een groot goed" noemt. Dat is pure rookgordijnpolitiek. Niemand tast die onafhankelijkheid aan als het ministerie er een eigen som naast legt. Een minister die een opdracht van het parlement krijgt, hoort die uit te voeren en niet achter een ander instituut te gaan staan.

Heinen heeft nog één troef. Medewerkers van het planbureau rekenden uit dat de AOW in 2026 "circa acht procent lager" was geweest als hij sinds 1998 alleen de contractlonen had gevolgd. De AOW doet het dus beter dan de wet strikt eist, en dat vindt hij een reden om de vraag niet te beantwoorden. Het is precies andersom. Wie weet dat zijn AOW zonder die gewoonte zo'n acht procent lager zou zijn, wil weten waar hij aan toe is.

Want nu komt de passage die elke AOW'er moet lezen. De dynamiek rond de wettelijke koppeling is volgens de minister "breder" dan een indexering op basis van het contractloon. Daarin zijn ook "de rol en bijsturingsbevoegdheid van de regering verankerd", schrijft Heinen. Het raamwerk bevat "meer ruimte dan enkel de mutatie van de contractlonen". Ruimte voor wie? Voor de regering.

Laat dat even landen. Jij denkt dat je AOW vastligt. De minister van Financiën vertelt de Kamer intussen dat het kabinet ruimte heeft om bij te sturen, en weigert tegelijk te laten zien wat de wet zelf oplevert. Een minister die weigert te rekenen en intussen de knoppen aanwijst, verdient geen vertrouwen. Zeker niet in een week waarin zijn kabinet met een Belastingplan zonder meerderheid door Den Haag strompelt.

Maar het is toch verstandig om voorzichtig te zijn met zulke sommen? Dan schrijf je er een waarschuwing bij. Dat doet elke rekenmeester. Wat je niet doet, is een opdracht van de hele Tweede Kamer in de prullenbak gooien en daar een paar alinea's vakjargon overheen strooien.

Het past wel in het patroon. Spaarders, werkenden en ouderen krijgen deze maanden de ene rekening na de andere, en als de Kamer vraagt hoe die sommen in elkaar zitten, wordt het stil op het ministerie. De nieuwe box 3 kost de staat de komende jaren volgens Trouw zo'n 18 miljard euro, terwijl de lasten voor werkenden met zo'n 8 miljard stijgen. Dezelfde minister vraagt nu opnieuw om vertrouwen, nu over je AOW.

De Kamer moet dit niet pikken. Een aangenomen motie is geen vriendelijk verzoek dat je met wat beleefdheden kunt afdoen. VVD, D66 en CDA hebben vóór gestemd: laat ze dan nu ook eisen dat de raming er alsnog komt, en wel dit jaar nog.

En als het kabinet zo overtuigd is dat de AOW gewoon meegroeit met de lonen, dan is er een simpele oplossing: zet dat in de wet. Geen aanname van een planbureau, geen "bijsturingsbevoegdheid", maar een harde garantie. Dan weet jij wat je krijgt, en dan blijft de AOW-leeftijd waar hij hoort: niet nog verder omhoog.

Jij hebt je leven lang betaald voor iets dat Den Haag nu een aanname noemt. Heinen rekent liever niet, en jij mag blind vertrouwen op een partij die al zo vaak heeft gebroken wat ze beloofde. Dat vertrouwen is op. Reken het uit, minister, en blijf met je handen van de AOW af.