Kabinet-Jetten en Vijlbrief omarmen Brussels plan voor sociaal zekerheidspaspoort in de ID-Wallet dat zorgpassen vervangt door QR-kaarten

Het Brusselse voorstel (COM(2026) 980) klinkt op het eerste gezicht zoals alle Europese centralisatieplannen altijd klinken: zogenaamd puur bedoeld om "administratieve lasten te verlagen", grensoverschrijdende procedures te versnellen en papieren formulieren te digitaliseren. Maar wie in het Kamerstuk leest hoe de Europese Commissie dit nieuwe Europees Sociaal Zekerheidspaspoort (ESSPASS) technisch en juridisch wil inrichten, ziet direct waar de reis naartoe gaat: rechtstreeks naar de European Digital Identity Wallet (EDI-wallet).

In het fiche staat het onomwonden beschreven: "Allereerst wordt een uniform digitaal kader ingesteld voor de ESSPASS voor het online aanvragen, afgeven en grensoverschrijdend verifiëren van sociale zekerheidsdocumenten." Alles wat met jouw grensoverschrijdende sociale zekerheid, detacheringsbewijzen (A1-document) en Europese ziekteverzekeringskaart (EHIC) te maken heeft, moet standaard in de Europese digitale portemonnee van Ursula von der Leyen worden gestopt.

Natuurlijk haasten Brussel en het kabinet-Jetten zich om de argwanende burger gerust te stellen met het bekende zoethoudertje dat het gebruik van de digitale wallet voor burgers "vrijwillig" is en dat er ook fysieke kaarten beschikbaar blijven voor "minder digitaal vaardige EU-burgers". Maar lees dan eens verder wat er met die fysieke kaarten gaat gebeuren!

In het Kamerstuk staat dat die fysieke documenten worden uitgerust "met digitale veiligheidskenmerken (zoals QR-codes)" om online geverifieerd te worden. En wie nu nog een gewone Europese zorgpas (EHIC) in zijn portemonnee heeft zitten, raakt die straks kwijt: "Tevens moeten bestaande fysieke EHIC-kaarten uiterlijk binnen vijf jaar worden vervangen. Bestaande EHIC-kaarten die drie jaar na inwerkingtreding al in omloop zijn en dan nog niet zijn verlopen, moeten uiterlijk vijf jaar na inwerkingtreding zijn vervangen."

Volgens het Brusselse voorstel moeten bestaande fysieke zorgpassen binnen vijf jaar verplicht worden vervangen door nieuwe passen die aan het Europese verificatiesysteem hangen. Sterker nog, het kabinet-Jetten vraagt in zijn beoordeling zelf aan Brussel hoe ervoor gezorgd kan worden dat dit draait "op basis van één en hetzelfde besturingssysteem voor zowel de wallet als de fysieke kaarten". Of je nu de app op je telefoon installeert of een plastic kaartje met een QR-code bij je draagt: je zit straks hoe dan ook vast aan één en hetzelfde besturingssysteem.

En wie bepaalt er straks precies hoe dit Europese Sociale Zekerheidspaspoort werkt en welke gegevens er allemaal onder vallen? Niet de Nederlandse Tweede Kamer, maar de ongekozen ambtenaren van de Europese Commissie. In het fiche staat zwart op wit: "De Commissie wordt op basis van dit voorstel gemachtigd om via uitvoeringshandelingen de gedetailleerde functionele, operationele en technische specificaties van dit ESSPASS-kader vast te stellen."

Zelfs de vraag welke sociale zekerheidsdocumenten straks allemaal buiten of binnen dit digitale paspoort vallen, wil Brussel pas achteraf via zogeheten "gedelegeerde handelingen" invullen, terwijl diezelfde vrijdag ook nog een fiche over de uitbreiding van de Europese Arbeidsautoriteit (ELA, 2026D54591) naar de Kamer werd gestuurd en Kamerrapporteurs een verslag over Europese Business Wallets vaststelden.

En opnieuw geldt in de Raad besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid: Nederland heeft geen enkel vetorecht.

Hoe reageert het kabinet van D66, VVD en CDA op deze gigantische digitale machtsgreep vanuit Brussel? Niet met verzet, maar met laaiend enthousiasme: "Het kabinet verwelkomt het voorstel voor de Verordening inzake de digitalisering van de sociale zekerheidscoördinatie en het instellen van het ESSPASS-kader. Het kabinet omarmt de hoofddoelstellingen van het voorstel om het bewijzen en verifiëren van socialezekerheidsrechten te versnellen en te vereenvoudigen."

Het belangrijkste waar D66-minister Vijlbrief en zijn collega's een beetje over klagen, is niet de aantasting van onze nationale autonomie of het optuigen van een Europees QR- en wallet-ecosysteem, maar het feit dat de Haagse ICT-puinhoop het Brusselse tempo helemaal niet kan bijbenen. In het fiche moet het kabinet toegeven: "De implementatie van het EDI-stelsel in Nederland duurt naar verwachting langer dan de termijnen die de verordening daarvoor voorschrijft, mede doordat de eIDAS-kaders nog in ontwikkeling zijn."

De Nederlandse uitvoeringsorganisaties zoals de SVB en het UWV lopen nu al op hun tandvlees, de Belastingdienst kraakt in zijn voegen en het kabinet erkent letterlijk: "De Nederlandse uitvoering is op dit moment nog niet ingericht op alle verplichtingen die uit het voorstel kunnen voortvloeien." Maar in plaats van tegen Brussel te zeggen dat we niet meedoen aan deze digitale megalomanie, vraagt Den Haag alleen maar braaf om wat "ruimere implementatietermijnen" zodat ze het systeem iets later alsnog door onze strot kunnen duwen.

Dit is precies hoe de Europese superstaat werkt: de European Digital Identity Wallet werd ooit verkocht als een onschuldig, vrijwillig hulpmiddeltje, maar nu die digitale kluis eenmaal in de steigers staat, propt Brussel er de ene na de andere overheidstaak, zorgpas, bedrijfsportemonnee en sociale zekerheidsregistratie in. Voor je het weet kun je in Europa geen ziekenhuis meer binnenstappen, geen klus over de grens meer aannemen en geen formulier meer aanvragen zonder je Brusselse ID-Wallet of QR-code te laten scannen.

Wij hebben in Nederland geen enkele behoefte aan een "Europees Sociaal Zekerheidspaspoort" op één en hetzelfde besturingssysteem waarvan de Europese Commissie achteraf via uitvoeringshandelingen de spelregels mag bepalen. Onze sociale zekerheid en onze zorggegevens horen bij nationale, democratisch gecontroleerde instellingen thuis en nooit in een centrale Europese datakluis.

Want wie vandaag juichend een Europees Sociaal Zekerheidspaspoort in een digitale Brusselse wallet "omarmt", zet de deur wagenwijd open voor een toekomst waarin jouw rechten en bewegingsvrijheid met één druk op de knop vanuit Brussel kunnen worden beheerd.