Rotterdam laat straattuig jarenlang regeren en sluit daarna ’s nachts een complete wijk af

En wat deed de overheid?

Praten. Observeren. Waarschuwen. Betonblokken neerzetten. Nog een rondje overleggen. En vervolgens vaststellen dat de overlast “hardnekkig” was.

Nu, jaren later, komt burgemeester Carola Schouten met de ultieme bekentenis van bestuurlijk onvermogen: een deel van De Esch wordt iedere nacht verboden gebied. Tussen 23.00 en 05.00 uur mag niemand er zonder geldige reden verblijven.

De staat was kennelijk niet in staat de daders aan te pakken. Daarom moet nu iedereen zijn aanwezigheid kunnen verklaren.

Welkom in de omgekeerde wereld van bestuurlijk Nederland.

De overlast in De Esch bestaat niet uit een enkele luidruchtige auto op zaterdagavond. Bewoners spreken over straatraces, openlijk gebruik van drugs en lachgas, prostitutie en groepen mensen die de rust en veiligheid in de wijk structureel verstoren.

Dat betekent dat gewone, fatsoenlijke mensen in hun eigen huis de ramen gesloten hielden. Dat moeders twijfelden of hun dochters nog veilig naar buiten konden. Dat gezinnen in bed lagen terwijl buiten motoren brulden en de muziek door de muren dreunde.

De overheid hoort zulke mensen te beschermen.

Niet over drie jaar. Niet na het volgende onderzoek. Meteen.

Volgens de gemeente Rotterdam geldt het verbod voorlopig drie maanden. Bewoners, bezoekers van bewoners, werknemers, hulpdiensten en mensen met een aantoonbare bestemming zijn uitgezonderd.

Maar aanwezigen kunnen wel worden gecontroleerd en moeten uitleggen waarom zij in het gebied zijn.

Straatracen is verboden. Drugs dealen is verboden. Intimidatie en bedreiging zijn verboden. Openbare prostitutie en extreme geluidsoverlast kunnen worden aangepakt. Auto’s kunnen in beslag worden genomen. Rijbewijzen kunnen worden afgepakt. Individuele gebiedsverboden kunnen worden opgelegd.

Waarom moest het dan zover komen?

Waarom konden dezelfde groepen avond na avond terugkeren? Waarom zijn kentekens niet massaal geregistreerd? Waarom zijn voertuigen niet sneller in beslag genomen? Waarom werd de handhaving niet structureel opgeschaald?

Het antwoord is vermoedelijk hetzelfde als altijd: te weinig capaciteit, te veel procedures, te veel bestuurlijke angst en te weinig bereidheid om consequent door te pakken.

Politici zijn dol op preventie zolang die bestaat uit subsidies, jongerenwerkers en gesprekken. Maar zodra daders echt hard moeten worden geraakt – financieel, strafrechtelijk en in hun bewegingsvrijheid – wordt het stil.

Het officiële aanwijzingsbesluit maakt van De Esch drie maanden lang een gebied waar aanwezigheid ’s nachts niet langer vanzelfsprekend is.

Dat betekent een principiële verschuiving. Normaal mag een burger zich vrij in de openbare ruimte bewegen zolang hij geen wet overtreedt. Nu kan de politie hem controleren zonder dat hij op dat moment een concreet strafbaar feit pleegt. Hij moet aannemelijk maken dat hij een geldige reden heeft om daar te zijn.

Dit is wat er gebeurt wanneer de staat de orde niet bewaakt.

Niet de straatracer moet voortdurend bewijzen dat hij zich gedraagt. Niet de dealer wordt permanent uit de wijk gehouden. Nee, de vreedzame burger moet straks uitleggen waarom hij na elf uur nog bij de Maas loopt.

De daders veroorzaken de ellende. De hele samenleving krijgt de beperking.

Sommige libertariërs zullen roepen dat ieder gebiedsverbod per definitie onaanvaardbaar is. Dat is te gemakkelijk. De bewoners van De Esch hebben eveneens recht op vrijheid: de vrijheid om te slapen, hun huis te verlaten en hun kinderen zonder angst buiten te laten lopen.

Hun vrijheid is jarenlang vertrapt.

Het probleem is daarom niet dat Schouten nu eindelijk ingrijpt. Het probleem is dat zij en haar voorgangers pas na jaren van ellende naar een algemeen verbod grijpen.

Een krachtige overheid had vanaf het begin gericht opgetreden tegen de concrete veroorzakers. Kentekens registreren, voertuigen afpakken, boetes direct innen, verdachten vervolgen en individuele gebiedsverboden uitdelen.

Dan hoefde een brave wandelaar nu niet te bewijzen waarom hij ’s nachts op straat loopt.

Rotterdam moet na afloop volledige openheid geven. Hoeveel mensen zijn gecontroleerd? Hoeveel waren daadwerkelijk overlastgevers? Hoeveel wapens, drugs of illegale voertuigen zijn aangetroffen? Hoeveel boetes zijn opgelegd? En is de overlast werkelijk verdwenen of slechts verplaatst?

Het gebiedsverbod mag geen doekje voor het bloeden worden waarmee de gemeente drie rustige maanden koopt, waarna alles opnieuw begint.

Bewoners verdienen structurele veiligheid. De rest van Nederland verdient bescherming tegen een overheid die collectieve beperkingen normaliseert omdat gerichte handhaving te moeilijk is geworden.

De les van De Esch is vernietigend: de staat laat de wetsovertreder jarenlang zijn gang gaan en behandelt uiteindelijk iedereen als verdachte.

Dat is geen sterke overheid. Dat is een falende overheid die haar macht vooral durft te gebruiken tegen burgers die zich wél aan de regels houden.