D66-wethouder Scholtes laat Amsterdam opdraaien voor de volgende ict-ramp: ambtenaren hielden zeven maanden voor zich dat het erfpachtsysteem vastloopt

Het oude systeem heet Hermes en draait sinds 2004. Daarin staan de erfpachtrechten van Amsterdammers, en het rekent de canon uit en int die. De canon is wat je als erfpachter voor de grond betaalt. Al in 2015 kwamen de eerste signalen om het te vervangen, schrijft AT5.

In 2020 begon de stad aan een opvolger, NISE. Die moest in 2024 of 2025 klaar zijn. De oplevering is meerdere keren uitgesteld, en ook 2026 wordt niet gehaald. Omdat de gemeente op het nieuwe systeem rekende, werd er volgens AT5 te weinig in het onderhoud van Hermes gestoken.

Sinds oktober is dus een groot deel van de technische ondersteuning van Hermes weg. Updaten kan niet meer. De gemeente kan storingen minder snel oplossen, en het oude systeem moet nu langer mee dan ooit de bedoeling was.

Het nieuwe systeem kan het werk ook nog niet overnemen, meldt iBestuur op basis van extern onderzoek. Het oude systeem heeft nauwelijks ondersteuning meer. Het nieuwe kan de taak niet aan. De stad zit er letterlijk tussenin.

De ambtenaren wisten het al. Het projectteam en de directie concludeerden in maart dat de overstap niet gehaald kon worden en dat het oude systeem grote risico's liep. Ze lieten een extern onderzoek doen. De wethouder zegt dat hij daar niets van hoorde.

De uitkomsten lagen pas op 19 oktober op zijn bureau, ruim een half jaar later. De raad kreeg in maart wel een brief over vertraging, maar niets over acute problemen. Ook de halfjaarrapportage van eind augustus zweeg erover. "Dat had niet mogen gebeuren en daarvoor bied ik de raad mijn excuses aan", schreef Scholtes.

Scholtes was tot voor kort verantwoordelijk voor ICT en Digitale Stad, meldt iBestuur. Nu gaat hij onder meer over Grond en Ontwikkeling. Dat maakt het des te schrijnender dat zijn eigen ambtenaren hem zeven maanden niets lieten weten.

Toen de problemen vorige week vrijdag naar buiten kwamen, bleef de rekening geheim. Een deel van de informatie ging alleen vertrouwelijk naar de raad. De reden: een oud systeem is makkelijker te hacken, dus hield de gemeente de technische details over de beveiliging binnenskamers.

Op woensdag kwam het spoeddebat. De VVD vroeg meteen om de geheimhouding over de kosten op te heffen. Scholtes ging mee. Het oplossen van de problemen kost volgens hem 20 tot 40 miljoen euro. Waarom dat getal vrijdag nog geheim moest blijven en woensdag niet, is volgens AT5 onduidelijk.

Hij heeft er vertrouwen in dat het "met de juiste ingrepen" moet lukken. Vertrouwen heeft hij genoeg. Alleen kwam er zeven maanden lang geen informatie om dat vertrouwen op te baseren. AT5 kopte intussen: "Geen garanties dat Amsterdammers niets van ICT-crisis merken".

De Telegraaf kopte dat de blunder "zeker 30 miljoen euro" kost en dat de ambtenaren wegkomen met een "stevig gesprek". Volgens de krant heeft Scholtes "nog het volste vertrouwen in zijn medewerkers". Zeven maanden lang bleef het risico binnen het ambtelijk apparaat, en de consequentie is een gesprek.

Het is niet de eerste keer. Begin 2025 liep de invoering van het factuursysteem AFIS uit de hand. Er werden meer dan 30.000 facturen te laat betaald. Voor 21 miljoen euro werd dubbel betaald, schrijft iBestuur, en de herstelkosten liepen volgens AT5 op tot 70 miljoen euro.

Toen was er een extern onderzoek. Dat concludeerde dat kritische signalen waren genegeerd. Ook toen werd de wethouder te laat geïnformeerd door de ambtenaren. Dezelfde fout, dezelfde lijn, een ander systeem.

AFIS viel in eerste instantie niet onder de Regeling Grote Projecten. Nu vraagt een motie in de raad om alle ict-projecten die er niet onder vallen opnieuw te beoordelen. Een tweede motie vraagt te onderzoeken hoe een ict-variant van die regeling kan helpen. Het college verklaarde de erfpachtsystemen vorige week pas tot risicovol project.

Begin januari volgt een update over het oude systeem. Uiterlijk eind maart komen de scenario's voor het nieuwe. Daaronder zit de optie om helemaal opnieuw te beginnen. Na zes jaar en miljoenen kan opnieuw beginnen dus nog altijd een scenario zijn.

Het college dat dit toelaat bestaat uit PRO en D66. Datzelfde college vraagt het Rijk 18 miljoen euro extra voor de aanpak van drugsoverlast, zoals DDS eerder schreef. Een stad die haar eigen administratie niet op orde houdt, vraagt de rest van Nederland om extra geld.

Erfpachters merken volgens de wethouder nu nog niets van de problemen. Dat klopt misschien. Maar de rekening komt er wel, en die betaalt de stad. Dus de Amsterdammer.

De raad moet drie dingen eisen. Een onafhankelijk onderzoek naar wie wat wanneer wist. Echte gevolgen voor wie signalen zeven maanden voor zich hield. En alle ict-projecten onder de Regeling Grote Projecten, zodat een wethouder niet weer als laatste hoort wat zijn eigen ambtenaren al maanden weten. Een gesprek is geen consequentie, en een excuusbrief is geen oplossing.