Toezichthouder AFM slaat alarm over nabestaanden die onbewust hun pensioen mislopen terwijl Aartsen en Vijlbrief wegkijken

De bevindingen die toezichthouder AFM vandaag in zijn persbericht Voorkom schrijnende situaties door mislopen nabestaandenpensioen naar buiten brengt, zouden elke politicus op het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid het schaamrood op de kaken moeten bezorgen. De toezichthouder constateert dat de informatievoorziening door pensioenuitvoerders op cruciale levensmomenten tekortschiet, waardoor gezinnen bij een sterfgeval plotseling voor een financieel ravijn komen te staan.

In het rapport windt de AFM er geen doekjes om hoe gevaarlijk deze blinde vlek voor Nederlandse huishoudens is, zo meldt ook vakmedium VVP: "Helaas constateren wij dat er een aantal situaties zijn waarin deelnemers, zonder zich daarvan bewust te zijn, niet gedekt zijn voor nabestaandenpensioen bij overlijden. Pensioenuitvoerders moeten dit zoveel mogelijk voorkomen door tijdig en duidelijk te communiceren over situaties waarin dekking ontbreekt of eindigt, zoals bij regelingen zonder nabestaandenpensioen, uitdiensttreding, pensionering, uitstel van pensioen of wijzigingen in de partnerrelatie."

Kijk eens naar dat rijtje heel gewone gebeurtenissen in het leven van een hardwerkende Nederlander: je wisselt van baan of treedt uit dienst, je gaat met pensioen of stelt je pensioendatum even uit, of er verandert iets in je relatie. Zonder dat je je er ook maar één seconde van bewust bent, kan op dat moment de dekking voor je achterblijvende partner of kinderen op risicobasis komen te vervallen.

Zoals de AFM tegenover het ANP en Welingelichte Kringen onderstreept, treft deze onduidelijkheid mensen op het moment dat ze het allerminst kunnen verdragen: "Naast het verlies van hun dierbare, verliezen nabestaanden mogelijk ook een deel van hun inkomen", stelt de toezichthouder, die er indringend aan toevoegt: "Schrijnende situaties moeten zoveel mogelijk voorkomen worden."

Het meest stuitende aan dit AFM-rapport is dat het haarscherp laat zien wat de politieke afbraak van ons pensioenstelsel in de praktijk heeft aangericht. Decennialang had Nederland een overzichtelijk en robuust stelsel waarin werknemers automatisch pensioen én een fatsoenlijk vangnet voor hun nabestaanden opbouwden. Maar door eindeloos politiek gesleutel en de invoering van de nieuwe pensioenwet is het nabestaandenpensioen veranderd in een juridisch mijnenveld vol kleine lettertjes.

De AFM wijst er niet voor niets op dat er voortaan op allerlei momenten actieve stappen van de burger zelf worden verwacht: "Pensioenuitvoerders moeten deelnemers actief en tijdig informeren over hun nabestaandenpensioen, want er kan op bepaalde momenten actie nodig zijn van de deelnemer zelf. Die momenten moeten duidelijk worden aangegeven. Denk hierbij aan het aanmelden van een partner of het maken van keuzes bij uitdiensttreding."

Maar welke gewone werknemer die midden in een drukke werkweek van baan wisselt of tijdelijk tussen twee banen in zit, weet dat hij zelf een deel van zijn ouderdomspensioen moet uitruilen of een vrijwillige voortzetting moet aanvragen omdat zijn echtgenote en kinderen anders bij een plotseling overlijden met lege handen achterblijven? Als de pensioenfondsen dat wegstoppen in onleesbare standaardbrieven of digitale portalen waar niemand ooit inlogt, verandert een normale baanwissel in een Russische roulette voor je gezin.

Zelfs ná een overlijden blijkt de menselijke maat bij veel uitvoerders ver te zoeken. De AFM moet de gigantische pensioensector vandaag letterlijk als een kleuterklas toespreken: "Pensioenuitvoerders moeten nabestaanden na een overlijden duidelijk en volledig informeren over het pensioen. Denk daarbij aan hoeveel de nabestaanden ontvangen, wanneer de uitkering start en hoe deze zich in de toekomst ontwikkelt. Ook hebben bepaalde omstandigheden, zoals het overlijden van beide ouders van het achtergebleven kind, invloed op de hoogte ervan, dit moet duidelijk worden gecommuniceerd naar de nabestaanden."

En alsof het nog niet erg genoeg is dat weduwen en wezen in het duister tasten over hun uitkering, blijkt uit de oproep van de toezichthouder dat fondsen soms niet eens alle nabestaanden weten te bereiken: "Pensioenuitvoerders moeten zich maximaal inspannen om alle rechthebbende nabestaanden te vinden en duidelijk te communiceren wie recht heeft op partner- en wezenpensioen". Miljarden euro's hebben onze pensioenfondsen klaarstaan voor bestuursbonussen, dure consultants, groene woke-beleggingen en mislukte renteswaps, maar een weduwe of een weeskind fatsoenlijk opsporen en begrijpelijk uitleggen waar ze recht op hebben, blijkt al te veel gevraagd.

Je kunt dit falen niet loszien van de politieke verantwoordelijkheid van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, waar D66-minister Hans Vijlbrief en VVD-minister Thierry Aartsen de scepter zwaaien. Terwijl Vijlbrief en zijn voorgangers de pensioentransitie en het dwangmatige invaren zonder individueel bezwaarrecht door het parlement hebben gejaagd, stapelen de waarschuwingen over de uitvoering zich elke week verder op.

Aan de ene kant jaagt de overheid genadeloos achter nabestaanden aan wanneer zij in de publieke Anw-uitkering één foutje maken, zoals we dit weekend nog zagen bij een weduwnaar die 4.883 euro moest terugbetalen plus een dikke boete omdat hij iemand in huis had genomen. Maar aan de andere kant kijken Vijlbrief en Aartsen lijdzaam toe hoe pensioenuitvoerders hun eigen deelnemers in het ongewisse laten over het wegvallen van hun nabestaandendekking.

En let wel: naarmate meer fondsen richting 1 januari 2027 en 2028 overstappen op de nieuwe pensioenregels, waarbij het nabestaandenpensioen vóór de pensioendatum vrijwel volledig wordt omgezet naar een verzekering op risicobasis (die na een korte uitloop van drie of zes maanden stopt zodra je geen premie meer betaalt bij uitdiensttreding of zzp-schap), wordt dit gevaar voor honderdduizenden gezinnen alleen maar groter. Wie stopt bij zijn werkgever om voor zichzelf te beginnen of even vrijaf neemt, heeft onder een risicoverzekering zonder eigen ingrijpen na een paar maanden nul euro nabestaandendekking meer staan.

In plaats van dat Vijlbrief met Brussel plannetjes smeedt voor digitale QR-zekerheidspaspoorten en D66-collega Boekholt-O'Sullivan achter 60 miljard euro aan pensioengeld aanjaagt om middenhuurwoningen te financieren, zouden de bewindslieden op Sociale Zaken vandaag nog de pensioenkoepels op het matje moeten roepen.

Een pensioenstelsel heeft maar één bestaansreden: financiële rust en zekerheid bieden aan mensen die een leven lang premie hebben afgedragen, en aan hun partner en kinderen wanneer het noodlot toeslaat. Dat de AFM op 2 november 2026 nog moet smeken om "een empathische benadering" en moet waarschuwen dat deelnemers onbewust onverzekerd zijn bij overlijden, is een keihard brevet van onvermogen voor de Haagse pensioenarchitecten.

Stop met het blind doorduwen van de onoverzichtelijke pensioenwet, verplicht fondsen om elke deelnemer bij uitdiensttreding of baanwissel per aangetekende brief én in gewone-mensentaal te waarschuwen vóórdat er ook maar één euro aan nabestaandendekking vervalt, en geef Nederlandse gezinnen de zekerheid terug waar ze al die jaren keihard voor hebben betaald!