D66-minister Van Essen jaagt tot 30 procent extra veehouders van het erf: in 2035 is volgens Wageningen tot 40 procent weg

Dat percentage komt niet van een boze boerenclub. Het komt van Wageningen, in opdracht van zijn eigen ministerie. Onderzoekers verwachten dat 10 tot 30 procent van de veehouders door dit stikstofpakket stopt.

En dat komt bovenop wat er toch al verdwijnt. Projectleider Petra Berkhout zei tegen de NOS dat zonder de plannen zo'n 10 procent van de bedrijven tot 2035 stopt, en dat de stikstofplannen daar 10 tot 30 procent extra stoppers bovenop leggen. Het rapport komt, afhankelijk van de diersoort, uit op 20 tot 40 procent minder veehouderijen in 2035, rond de 5.000 bedrijven.

Reken dat maar eens uit op je eigen dorp. In een buurtschap met vijf boerderijen is er over negen jaar één of twee van weg. De loonwerker, de veearts, de voerhandel en het voetbalelftal merken dat ook. In het rapport heet dat een daling van de toegevoegde waarde. In het dorp heet het leegloop.

Van Essen stuurde deze week zijn stikstofwet naar de Kamer. Die is volgens het ANP grotendeels hetzelfde gebleven als het plan van juni, en Berkhout zegt dat de conclusies in grote lijnen nog kloppen. Van Essen weet dus precies wat hij doet.

Het rapport zelf is nog harder dan de koppen. In een steekproef voldeed in 2022-2024 minder dan 5 procent van de melkveebedrijven aan de voorgestelde ammoniaknorm, en geen enkel bedrijf aan de voorgestelde broeikasgasnorm. Ruim 3.300 melkveebedrijven halen de veebezettingsnorm niet. En zo'n 9.000 landbouwbedrijven hebben grond liggen in de zones rond Natura 2000-gebieden, al noemen de onderzoekers dat een overschatting.

Wie valt er om? De onderzoekers schrijven dat de normen waarschijnlijk in grotere mate "kleine en extensieve bedrijven met in verhouding meer weidegang" treffen. Het stikstofplan raakt dus vooral de boer met koeien in de wei. Van Essen sloopt precies de boer die de stad zo graag op de ansichtkaart ziet.

En daarna? "Dit jaagt vervolgens de schaalvergroting in de melkveehouderij aan", staat er. Grote bedrijven houden het volgens de onderzoekers vol, want die hebben meer "vet op de botten". Een plan dat de natuur moet redden, duwt de gezinsboerderij eruit en maakt de grootste stal nog groter.

Dan is er het stikstoffonds, waar de minister graag mee zwaait. Dat kan volgens het rapport tot 2035 potentieel zo'n 60 procent van de investeringen subsidiëren, voor iets minder dan de helft van de melkveebedrijven. Andersom gelezen: meer dan de helft valt buiten die rekensom, en wie erbinnen valt, betaalt de rest zelf.

Het kabinet rekent er ondertussen gewoon op. Er staat 2.750 miljoen euro klaar voor regelingen die boeren laten stoppen, omdat het kabinet volgens het rapport verwacht dat de ammoniakdoelen met de normen alleen niet worden gehaald.

Nu komt het mooiste. Die 20 tot 40 procent is misschien niet eens de hele rekening. "Mogelijk is dit een onderschatting", schrijven de onderzoekers zelf bij hun 10 tot 30 procent. Ze noemen hun analyse grofmazig en schrijven dat er geen rekening is gehouden met stapeling van beleid. Het vervallen van de derogatie en de nieuwe regels voor vervuilde gebieden komen er in de praktijk gewoon bovenop.

En dierenwelzijn, dat op veel bedrijven tot extra investeringen leidt? "Op voorstel van de opdrachtgever is dierenwelzijnsbeleid niet meegenomen", omdat de invulling nog te onduidelijk is. De opdrachtgever is het ministerie van Van Essen. D66-minister Van Essen laat een dure klap buiten de rekensom en duwt zijn wet toch naar de Kamer.

De tweede fase van het onderzoek, met meer cijfers en meer sectoren, begint pas deze maand. Voor varkens en kippen liggen de emissienormen nog niet eens vast. Eerst de wet, dan de rekensom: zo behandelt Den Haag een hele bedrijfstak.

Het valt toch mee, zeggen ze in Wageningen. De toegevoegde waarde van het hele agrocomplex krimpt maximaal 4 procent, en de voedselzekerheid komt niet in gevaar. Prima. Voor de boer die zijn stal leeg ziet staan, is de krimp 100 procent. En dat Nederland genoeg te eten houdt omdat er minder de grens over gaat, is geen troost voor wie zijn levenswerk moet verkopen.

De Nationale ombudsman noemde de overheid deze week nog onbetrouwbaar voor boeren. Dezelfde overheid vraagt hun nu om fors te investeren op basis van normen die voor een deel nog niet bestaan. Als een bedrijf zo met zijn leveranciers omging, stond de rechter voor de deur.

Hier is geen compromis meer mogelijk. Deze stikstofwet moet volledig van tafel. Geen zones en geen bedrijfsnormen. Boeren die jaren binnen de regels van de staat hebben gewerkt, verdienen geen sloopregeling maar zekerheid.

Een minister die de stoppers alvast in zijn begroting zet, is geen probleemoplosser maar een sloper. De Kamer moet deze wet naar de prullenbak verwijzen, en de senaat erna ook. Elk jaar dat Den Haag wacht, gaat er weer een erf op slot.

Je overgrootvader begon met acht koeien. Van Essen maakt er nul van.