Vijlbrief laat 119.000 huishoudens in de kou: ouderen gaan 'om zes uur 's avonds naar bed', maar zijn Noodfonds geeft ze niets

Uit een schokkende reportage van NU.nl in de Maastrichtse wijk Caberg komt een beeld naar voren dat elke politicus in Den Haag het schaamrood op de kaken zou moeten bezorgen. Buurtwerker Geerte Courtens van welzijnsorganisatie Trajekt ziet van dichtbij wat er achter de voordeuren gebeurt nu de herfstkou intrekt en de energieprijzen opnieuw oplopen.

Courtens vat de stille wanhoop onder senioren samen in twee zinnen die door merg en been gaan: "Veel oude mensen zetten de verwarming niet aan" en "Zij gaan om zes uur 's avonds naar bed toe als het koud is." Om zes uur 's avonds naar bed, rillend onder een deken in een donker en kil huis, in een land dat decennialang op de grootste gasbel van Europa heeft gezeten.

Ook bij gezinnen met kinderen snijdt de geldnood diep in het dagelijks leven. De Maastrichtse Ikram Harakate, moeder van twee kinderen die door ziekte arbeidsongeschikt is verklaard terwijl haar man werkt, moet zien rond te komen van ongeveer vijftig euro boodschappengeld per week. Ze weet precies dat een pot chocopasta bij de Lidl over de grens in België 1,65 euro kost, maar gaat daar niet heen, omdat het vignet en het openbaar vervoer haar volgens NU.nl te veel kosten. Hoewel ze zich dankzij de steun van haar omgeving dapper groot houdt met de woorden "Het komt goed" en "Ik heb veel mensen om me heen die ons helpen", blijft de verwarming in haar woning uit. Haar verklaring is even simpel als hartverscheurend: "We weten niet hoeveel dat gaat kosten".

Wie verder leest wat er in zo'n Nederlandse volkswijk gebeurt, kijkt recht in de afgrond van een uitgeklede verzorgingsstaat. Bij het brooduitgiftepunt in buurthuis De Wemerink deelt buurtwerker Courtens naast brood regelmatig overgebleven vla, hamburgers en zelfs incontinentiemateriaal uit aan wijkbewoners, terwijl de buurtwerkers wijzen op de opgestapelde klappen van de coronaperiode, de energiecrisis van 2022, de aanhoudende inflatie en de hoge energietarieven van deze winter. Tegelijkertijd ziet het Rode Kruis uit eigen onderzoek dat mensen steeds vaker maaltijden overslaan, terwijl hun boodschappenkaart alleen bedoeld is voor tijdelijke nood en niet voor structurele verarming.

Je leest het en je vraagt je af in welk derdewereldland we inmiddels zijn beland. Mensen die afhankelijk zijn van overgebleven incontinentiemateriaal in een buurthuis, gezinnen die het avondeten overslaan en bejaarden die na het vijf-uur-journaal hun bed induiken om niet te verkleumen. En dat terwijl talloze huishoudens uit wanhoop maar naar losse elektrische kacheltjes grijpen die op de stroomrekening een financiële tijdbom blijken te zijn.

Bij de voedselbank in diezelfde wijk Caberg merkt vrijwilliger Nicole Ramakers dat mensen het nauwelijks nog over de stijgende energierekening hebben. Toen haar werd gevraagd of bezoekers veel praten over de stijgende energierekening, antwoordde zij: "Niet in het bijzonder", gevolgd door de ijskoude verklaring: "De verwarming gaat vaak helemaal niet aan." NU.nl wijst op eerder onderzoek van TNO over 2024: naar schatting 119.000 huishoudens met een laag inkomen in een slecht geïsoleerd huis gebruiken veel minder energie dan je zou verwachten. TNO noemt dat verborgen energiearmoede. Anna Custers, lector Armoede Interventies aan de Hogeschool van Amsterdam, waarschuwt in het verslag voor de verwoestende gevolgen: "Huishoudens met lage inkomens en slecht geïsoleerde woningen die veel gas gebruiken, worden het hardst geraakt". Wie weinig te besteden heeft, draait de knop dicht: "Mensen met weinig geld zetten de verwarming vaak ontzettend laag" en "Dat heeft gevolgen voor het comfort, schimmel in huis en de gezondheid."

En wat heeft het kabinet-Jetten onder leiding van D66-minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bedacht voor deze mensen? Het zogeheten Noodfonds Energie, dat pas in januari zijn digitale loket opent. Maar achter dat Noodfonds gaat een ambtelijke voorwaarde schuil die zo pervers is dat je haar bijna niet kunt uitleggen zonder je stem te verheffen.

Om in aanmerking te komen voor steun uit dat fonds, moet je namelijk met cijfers bewijzen dat je minstens acht procent van je lage inkomen kwijt bent aan je energierekening, bij een sociaal minimum dat in 2026 op 1.669 euro ligt voor een alleenstaande en op 2.337 euro voor een samenwonend stel. Zet je uit angst voor de afrekening de verwarming uit of heel laag, zoals de familie Harakate en die 119.000 andere huishoudens, dan is je energieverbruik op papier te laag en krijg je helemaal niets.

Bovendien wijst lector Custers erop dat Vijlbrief voor dit kreupele fonds vrijwel zijn hele armoedebudget heeft leeggetrokken: "80 procent van het geld voor armoede en schuldenbeleid is naar het Noodfonds gegaan." Geen wonder dat de mensen bij de voedselbank in Maastricht het geloof in Den Haag volledig kwijt zijn. Vrijwilliger Ramakers vertelt dat het fonds daar vaak ter sprake komt ("Er is altijd wel iemand die erover begint"), maar dat niemand nog op hulp rekent: "De gesprekken gaan van: 'Het zal wel weer niet voor mij zijn.' En: 'Wij krijgen toch niks.'" Wie dit soort kafkaëske ambtenarenregels verzint, waarbij je eerst jezelf in de schulden moet stoken voordat de overheid je vanaf januari misschien een reddingsboei toewerpt, heeft elk contact met de echte wereld verloren.

Het allerergste is dat D66-minister Vijlbrief dondersgoed weet hoe hoog het water de Nederlanders aan de lippen staat. In zijn eigen Verzamelbrief Armoede en Schulden 2026 aan de Tweede Kamer schrijft Vijlbrief zwart op wit: "Niet alleen mensen onder de armoedegrens, maar ook huishoudens met 'voldoende' inkomen komen na vaste lasten tekort. Maatschappelijke partijen zien veel aanvragen voor steun voor brandstofkosten, hulp bij het betalen van energieafrekeningen en warme kleding in de koude maanden."

Zelfs huishoudens met volgens Den Haag 'voldoende' inkomen houden na het betalen van hun vaste lasten dus geen geld meer over en moeten aankloppen bij hulporganisaties voor een winterjas of een trui, precies in dezelfde week waarin bleek dat bijna de helft van de Nederlanders dit jaar minder kan sparen. De armoede kruipt onder het kabinet-Jetten razendsnel omhoog naar de gewone werkende middenklasse.

En wat schrijft diezelfde minister Vijlbrief een paar regels hoger in exact dezelfde Kamerbrief, als reactie op een aangenomen Kameruitspraak die het kabinet vroeg om af te zien van verdere verhogingen van de energiebelasting op gas? Hij weigert die belofte te doen. Vijlbrief meldt ijskoud aan de Kamer dat het kabinet zijn "keuzeruimte" niet wil inperken "door op voorhand vast te leggen dat bepaalde belastingtarieven niet kunnen worden verhoogd". Terwijl Vijlbrief zijn 'keuzeruimte' voor hogere gasbelasting bewaakt, bevriezen onze ouderen in hun eigen slaapkamer.

Hoe durft dit kabinet van D66, VVD en CDA met droge ogen over 'armoedebeleid' te praten? De hoge energierekening in Nederland is voor een gigantisch deel het gevolg van Haagse energiebelastingen, CO2-heffingen, het dichtstorten van onze eigen gasputten en de waanzinnige klimaatplannen van Vijlbriefs D66-collega Stientje van Veldhoven, waardoor de netkosten op de energierekening volgend jaar met twintig procent omhoogschieten en daarna nog jarenlang blijven stijgen.

Een regering die honderden miljoenen overhoudt voor buitenlandse genderprojecten en miljarden voor klimaatfondsen en asielopvang, maar haar eigen bejaarden om zes uur 's avonds van de kou naar bed laat gaan, moet zich diep en diep schamen. Gooi die onmenselijke stookeis van het Noodfonds vandaag nog in de prullenbak, verlaag per direct de wurgende energiebelasting op gas en stroom en zorg dat geen enkele oudere of arbeidsongeschikte moeder in Nederland deze winter in een ijskoud huis hoeft te zitten!