VVD-minister Van Weel weigert PAS-melders een garantie te geven tegen strafvervolging door het OM onder de nieuwe Europese milieuwet

De onthutsende erkenning staat in de antwoorden op schriftelijke Kamervragen die minister Van Weel op 2 november naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. De vragen werden ingediend door BBB-leider Caroline van der Plas vlak voor de stemming over wetsvoorstel 36876, waarmee het kabinet de herziene Europese richtlijn voor de strafrechtelijke bescherming van het milieu in het Nederlandse strafrecht wil verankeren.

Wie de geschiedenis van het stikstofdossier kent, weet dat PAS-melders geen overtreders zijn, maar slachtoffers van een onbetrouwbare overheid. Onder het toenmalige Programma Aanpak Stikstof (PAS) zei Den Haag tegen veehouders en andere ondernemers met een kleine uitstoot dat zij géén natuurvergunning nodig hadden: een keurige melding bij het bevoegd gezag volstond. Deze boeren deden exact wat de staat van hen vroeg. Toen de Raad van State die vrijstelling in 2019 door de papierversnipperaar haalde, stonden duizenden gezinsbedrijven van de ene op de andere dag buiten hun eigen schuld zonder geldige vergunning.

In de Omgevingswet staat nog altijd de wettelijke plicht voor het Rijk om deze groep te legaliseren, maar onder zowel de vorige kabinetten als het huidige kabinet van D66, VVD en CDA met landbouwminister Jaimi van Essen is die belofte nog altijd niet ingelost. En precies terwijl die boeren nog steeds in een juridisch niemandsland verkeren, komt Brussel met een aangescherpte richtlijn milieucriminaliteit die milieuvervuiling strafbaar stelt zodra die "wederrechtelijk" is en aanzienlijke schade of het gevaar daarvoor veroorzaakt.

Van der Plas stelde aan VVD-minister Van Weel dan ook de meest logische vraag die je maar kunt bedenken: lopen PAS-melders en andere ondernemers door deze nieuwe Europese strafbepalingen het risico dat zij strafrechtelijk worden vervolgd? Haar slotvraag liet geen enkele ruimte voor ambtelijk gedraai: "Kunt u nogmaals 100% garanderen dat PAS-melders en andere ondernemers niet strafrechtelijk vervolgd kunnen worden?"

Het antwoord van de VVD-minister van Justitie slaat in als een bom op ieder boerenerf: "Een 100% garantie is nooit te geven en uiteindelijk is dit een beslissing van het Openbaar Ministerie." Dat is geen geruststelling, maar een kille vrijbrief waarmee de minister zijn handen in onschuld wast en de deur naar de strafrechter op een kier laat staan.

Hoe krom de redenering van het ministerie van Justitie en Veiligheid in elkaar zit, blijkt wanneer je de rest van Van Weels Kamerantwoorden erbij pakt. Normaal gesproken biedt een overheidsvergunning een bedrijf bescherming tegen strafvervolging, tenzij een onderneming met een sterk verouderde vergunning "evident" in strijd handelt met inmiddels aangescherpte regels. Maar hoe zit dat dan bij de PAS-melders?

Volgens Van Weel ligt hun situatie juridisch anders, omdat PAS-melders destijds op grond van de overheidsvrijstelling "juist zonder vergunning" werkten. En omdat zij dus formeel géén vergunning op zak hebben, geldt de strafrechtelijke bescherming die een vergunninghouder normaal geniet volgens de minister niet voor hen! Ook een oud arrest van de Hoge Raad uit 1984 waar de bewindsman eerder mee schermde om de Kamer gerust te stellen, blijkt uitsluitend te gaan over iemand die wél een vergunning had.

Dit is Kafka in optima forma, geschreven door een VVD-minister. Eerst vertelt de staat een boer dat hij geen vergunning nodig heeft, omdat een melding genoeg is. Vervolgens laat diezelfde staat zeven jaar lang na om die melding om te zetten in een geldige vergunning. En als klap op de vuurpijl verklaart de minister van Justitie in 2026 dat die boer geen aanspraak kan maken op de bescherming van een vergunninghouder, omdat hij immers "juist zonder vergunning" werkt. Zo wordt die ambtelijke wanprestatie nu als een boemerang tegen de boer zelf gebruikt.

Om de schijn te wekken dat hij heus wel meeleeft met de boeren, schrijft Van Weel in zijn antwoorden dat strafrechtelijke vervolging van PAS-melders volgens hem "niet in de rede" ligt. Hij kondigt aan dat hij met het Openbaar Ministerie "in gesprek" gaat over "nadere waarborgen", zoals een aangenomen motie van Van der Plas vraagt, en wijst erop dat strafrecht het uiterste middel is en dat het OM zelf beslist of vervolging opportuun is.

Wie gelooft dat een vrijblijvend praatje van een VVD-minister met de top van het OM ook maar één boer veilig stelt, heeft de afgelopen jaren onder een steen geleefd. Zodra deze Europese richtlijn in het Nederlandse Wetboek van Strafrecht staat, hoeven activistische clubs als Mobilisation for the Environment (MOB) van Johan Vollenbroek alleen maar aangifte te doen tegen PAS-melders zodra hun uitstoot nabij een Natura 2000-gebied als "wederrechtelijk" wordt bestempeld. En wijst het OM zo'n aangifte af, dan stappen dezelfde klimaatclubs via een artikel 12 Sv-procedure rechtstreeks naar het gerechtshof om vervolging van de boer af te dwingen. Met deze wet geeft het kabinet-Jetten de groene afbraaklobby een geladen strafrechtelijk wapen in handen om boerengezinnen voor de strafrechter te slepen.

Het tekent opnieuw de totale morele verrotting van de VVD. In de verkiezingscampagne poseren VVD-politici maar wat graag in geleende laarzen op een boerenerf om te vertellen hoe trots ze zijn op onze agrarische sector. Maar in Den Haag en Brussel tekenen ze blind voor elke Europese richtlijn die het eigendomsrecht en de rechtszekerheid van Nederlandse ondernemers verder uitholt.

Kijk naar het contrast onder deze VVD-minister van Justitie: wanneer gemaskerde relschoppers en extremisten de boel kort en klein slaan, staan drieëndertig van de vierendertig arrestanten na één dag alweer op vrije voeten. Maar een melkveehouder die al generaties lang voedsel produceert en te goeder trouw een PAS-melding deed, moet maar hopen dat een officier van justitie hem straks niet als milieucrimineel voor het hekje daagt. Hardwerkende gezinsbedrijven worden vogelvrij verklaard, terwijl relschoppers na één nachtje cel alweer vrolijk door de stad wandelen.

De Tweede Kamer stond vandaag om 15.00 uur gepland om over het wetsvoorstel voor deze Europese milieustrafwet te stemmen, maar die stemming is opnieuw uitgesteld. Als de partijen op de rechterflank hun rug recht houden, mag dit voorstel in deze vorm nooit door de Kamer komen. Een overheid die eerst zelf het vertrouwensbeginsel vertrapt door duizenden ondernemers zonder vergunning in de kou te laten staan, heeft geen enkel moreel of juridisch recht om diezelfde ondernemers bloot te stellen aan Brusselse strafbepalingen.

VVD-minister Van Weel en D66-minister Van Essen hoeven niet te gaan praten met het Openbaar Ministerie, ze moeten hun eigen huiswerk doen. Geen enkele Nederlandse boer die te goeder trouw op het woord van de overheid vertrouwde, hoort ooit onder een strafrechtelijke milieurichtlijn te vallen.

De eis aan de Tweede Kamer en aan minister Van Weel is dan ook glashelder: neem direct een waterdichte wettelijke uitzondering op die PAS-melders voor honderd procent vrijwaart van elke vorm van strafvervolging, regel eerst de volledige en onvoorwaardelijke legalisatie van ieder betrokken bedrijf, en weiger deze zieke Europese criminalisering van onze voedselproducenten in de wet op te nemen!