Nijpels fileert zijn eigen VVD: 'Het is makkelijker om iets te veranderen binnen de communistische partij van China'

Dat blijkt uit een stuk in het AD van woensdag. Daarin zegt oud-minister Ed Nijpels het zonder omwegen. "Het is makkelijker om iets te veranderen binnen de communistische partij van China dan in de VVD. De koers wordt uitgezet door slechts een handjevol mensen. Dat moet echt anders."

Dat is geen boze nieuwkomer die een keer zijn frustratie kwijt wil. Nijpels was partijleider van de VVD en minister in het kabinet-Lubbers. Als zo iemand zijn eigen partij met de Chinese communisten vergelijkt, is er echt iets mis.

Aanleiding is de kandidatuur van Frans Weekers. De oud-staatssecretaris wil vanaf juni de VVD in de Eerste Kamer aanvoeren. Het partijbestuur had daarvoor al oud-minister Micky Adriaansens voorgedragen. Weekers meldt zich toch, tegen de wens van de top in. Of hij in een debat tegenover Adriaansens mag staan, is volgens het AD nog onduidelijk. Zelfs dat gaat de partijtop voorlopig een stap te ver.

Volgens het AD baalt de partijtop daar achter de schermen flink van. Fractievoorzitter Ruben Brekelmans zegt alleen dat het "iedereen vrij staat" om zich kandidaat te stellen.

Weekers zegt dat zijn stap geen kritiek op partijleider Dilan Yeşilgöz is. Zijn woorden klinken anders. "Die koers is verwaterd. Leden lopen weg. De een vindt ons te links, de ander vindt dat we de PVV rechts proberen in te halen."

Hij gaat nog verder. "De basis van de VVD is verwaarloosd: mensen weten niet meer waar we voor staan." Dat legt hij wel bij de jaren onder Mark Rutte, niet bij Yeşilgöz. Maar zij leidt de partij nu, en zij moet het oplossen.

Opvallend is wie Weekers steunen. Oud-minister Johan Remkes, oud-partijvoorzitter Jan van Zanen, oud-fractievoorzitter Halbe Zijlstra, oud-Eerste Kamervoorzitter Ankie Broekers-Knol en Fred Teeven staan achter hem. Dat is geen clubje dwarsliggers. Dat is een flink stuk van de oude VVD-top. Mensen die jarenlang zelf aan de knoppen zaten, zeggen nu hardop dat het zo niet verder kan.

Nijpels legt ook uit waarom de onvrede nu pas naar buiten komt. "Dat was al zo in de tijd van Mark Rutte. Maar toen leverden we telkens de premier, waardoor uiteindelijk iedereen het wel best vond. Nu is dat niet meer zo. Het gaat niet goed met de partij." Zolang er een premier te verdelen viel, hield iedereen zijn mond.

Weekers zelf heeft overigens ook een verleden. In 2014 trad hij af als staatssecretaris van Financiën, na problemen bij de Belastingdienst met de toeslagen. Dat hij nu de redder van de VVD wil zijn, zegt vooral iets over hoe diep de partij is gezakt.

De prominenten zijn het onderling niet eens over de koers. Weekers wil geen enkele partij uitsluiten, ook PRO niet. Teeven vindt juist dat de VVD te ver naar links is opgeschoven.

"Als ik in het land kom, zeggen mensen: is de VVD nog wel de partij voor de ondernemers?", zegt Teeven tegen het AD. "De entourage rond de partijtop is de voeding met de werkelijkheid kwijt."

Daar heeft hij een punt, en dat merkt de VVD deze week pijnlijk. De partij zit in een kabinet met D66 en het CDA. Die twee partners sloten woensdag zonder de VVD een deal met PRO en Volt over een miljonairsbelasting. De partij van de ondernemer moet nu kiezen of ze een extra heffing op vermogen slikt.

Oud-minister Henk Kamp verdedigt Yeşilgöz wel. De koers is volgens hem "helder": "Wat wij willen, kan niet in een kabinet met ook PRO gerealiseerd worden." Dat klinkt mooi. Alleen regeert de VVD nu met partners die het belastingplan met PRO rond maken.

Een partij die haar eigen kiezers niet meer kan uitleggen waar ze voor staat, verliest ze. Dat is precies wat Weekers bedoelt met leden die weglopen.

Woensdagavond kwam de VVD-top bijeen op het ministerie van Defensie, meldt RTL Nieuws. Daar moet de partij bepalen hoe ze reageert op de deal van D66 en het CDA. Donderdag stemt de Tweede Kamer over het belastingplan.

De keuze is pijnlijk. Slikt de VVD de miljonairsbelasting, dan bevestigt ze precies wat Teeven zegt: de partij van de ondernemer bestaat niet meer. Ligt ze dwars, dan staat het kabinet op het spel. Hoe het ook uitpakt, de leden zien weer een partijtop die achter gesloten deuren beslist.

Ook oud-partijvoorzitter Eric Wetzels herkent de kritiek op de interne democratie. Hij zoekt de verklaring vooral in de peilingen. "We staan alleen slecht in de peilingen. Ja, dan gaat de achterban zich roeren."

Dat is precies het probleem. De achterban roert zich niet omdat de peilingen slecht zijn. De peilingen zijn slecht omdat de achterban zich al jaren niet gehoord voelt. Wie de leden kwijtraakt, raakt uiteindelijk alles kwijt.