D66 en CDA willen celstraf vervangen door bankhangen: veroordeelde krijgt zelfs dagelijks een uurtje buiten

In Den Haag vindt men dat kennelijk ouderwets. Onder de vriendelijk klinkende naam “Wet slimmer straffen” ligt een initiatiefvoorstel dat elektronische detentie als zelfstandige hoofdstraf mogelijk moet maken.

De veroordeelde hoeft dan niet noodzakelijk naar een gevangenis. Hij kan zijn straf thuis uitzitten met elektronisch toezicht. Maximaal een jaar, met het eigen bed, de eigen televisie en dagelijks maximaal een uur buiten.

Slachtoffers mogen ondertussen proberen hun leven weer op te bouwen.

De regeling is nog niet ingevoerd. Het voorstel bevindt zich in de schriftelijke behandeling. Er moet nog een debat plaatsvinden en zowel de Tweede als de Eerste Kamer moeten instemmen.

De Tweede Kamer noemt Joost Sneller van D66, NSC’er Willem Six Dijkstra en CDA’er Derk Boswijk als oorspronkelijke initiatiefnemers. Na Kamerwisselingen wordt het voorstel momenteel verdedigd door Sneller en CDA-Kamerlid Jeltje Straatman.

Het is dus onjuist om te schrijven dat thuisdetentie al wet is. Het is bepaald niet te vroeg om alarm te slaan over wat wordt voorgesteld.

Volgens de officiële memorie van toelichting kan elektronische detentie worden opgelegd voor minimaal één dag en maximaal één jaar.

De veroordeelde moet zich in beginsel op een aangewezen locatie bevinden, doorgaans de eigen woning. Hij mag naar zijn balkon of tuin. Heeft de woning die niet, dan mag hij op de stoep direct voor de locatie komen. Daarnaast voorziet het voorstel in dagelijks maximaal één uur buiten, bijvoorbeeld om te wandelen, boodschappen te doen, te sporten of een arts te bezoeken.

Er kunnen bijzondere voorwaarden gelden, zoals een contactverbod, locatieverbod of gedragsinterventie. Elektronisch toezicht moet naleving controleren en bij overtreding kan vervangende hechtenis volgen.

De veroordeelde is dus niet volledig vrij. Maar het verschil met een echte celstraf blijft gigantisch.

Voorstanders stellen dat korte gevangenisstraffen ontwrichtend kunnen werken. Een veroordeelde kan zijn baan of woning verliezen, terwijl opsluiting recidive niet altijd vermindert. Elektronische detentie kan bovendien de druk op het gevangeniswezen verlichten.

Dat klinkt rationeel, maar legt vrijwel alle nadruk op het welzijn van de dader.

Straf moet niet uitsluitend “verbeteren”. Zij moet ook vergelden, normen bevestigen en slachtoffers laten zien dat hun leed serieus wordt genomen. Wie dat element wegredeneert, verandert het strafrecht in een hulpverleningsprogramma voor mensen die toevallig een misdrijf hebben gepleegd.

Als gevangenissen vol zijn, moet de overheid capaciteit bijbouwen. Als personeel ontbreekt, moet zij betere arbeidsvoorwaarden bieden. Het antwoord kan niet telkens zijn dat de straf wordt aangepast aan het falen van de staat.

De maximale taakstraf moet volgens het voorstel stijgen van 240 naar 360 uur. Ook de maximale taakstraf via een strafbeschikking wordt verhoogd. Een deel van de taakstraf kan worden besteed aan begeleiding of herstelgerichte activiteiten.

Voorstanders noemen dat maatwerk. Voor slachtoffers kan het opnieuw overkomen als een route waarbij het strafkarakter verwatert.

Thuisdetentie kan in uitzonderlijke, lichte zaken nuttig zijn. Maar zodra zij een volwaardige hoofdstraf van maximaal een jaar wordt, ontstaat een aantrekkelijk alternatief voor rechters die toch al terughoudend zijn met celstraffen.

Een huiskamer is geen gevangenis en een enkelband maakt van een comfortabele bank geen cel.