Het half vergeten socialisme van Hitler

Was Adolf Hitler links of rechts?

Wie op Twitter, Facebook of gewoon in de kroeg een discussie wil beginnen die gegarandeerd tot chaotische taferelen leidt en meestal eindigt in totale begripsverwarring, kan het beste de vraag opwerpen: was Hitler links or rechts?

Om te beginnen is het vaak onduidelijk wat mensen precies bedoelen met de termen links of rechts. Kijk je dan naar de sociaal-economische agenda van een beweging, of meer naar hun houding tegenover rechtsstaat en democratie? Die begripsverwarring doet zich voor in onze tijd, maar speelde ook al in de jaren dertig bij de opkomst van het nationaal-socialisme in Duitsland en het fascisme in Italië.

Daar komt nog bij als complicerende factor dat in de Nederlandse parlementaire geschiedenis van vóór de Tweede Wereldoorlog de begrippen links en rechts werden gebruikt om niet-confessionele partijen (liberalen en socialisten) te onderscheiden van confessionele partijen. Liberalen en socialisten zaten links, confessionelen rechts in het Nederlandse parlement.

De indeling die de meeste historici hanteren in de Europese politiek vanaf 1850, is die tussen communisten en socialisten (sociaal-democraten) enerzijds en liberalen en confessionelen anderzijds. De eersten (meestal de linkse partijen genoemd) streven naar meer gelijkheid via staatsinterventie, terwijl liberalen en confessionelen (rechts) over het algemeen vooruitgang willen boeken met behoud van zoveel mogelijk vrijheid voor burgers en bedrijven.

Het nationaal-socialisme was een wonderlijke hutspot van allerlei ideeën en theorieën die soms een linkse en dan weer een rechtse oorsprong hadden, met de verfoeilijke rassenleer als bekendste. Toch denk ik dat de nazi’s op hoofdlijnen meer aansloten bij het socialisme dan bij de liberale of confessionele denkrichting. De naam nationaal-socialisme spreekt al boekdelen. De nazi’s waren voorstander van een prominente rol van de staat en deze mocht diep ingrijpen in het persoonlijke leven van de burgers. Ook waren ze voor een sociaal beleid. In Nederland is onder het nazi-regime niet alleen de ontslagbescherming ingevoerd, maar ook de kinderbijslag en het ziekenfonds (1941).

In 1998 verscheen een boek over Hitlers socialisme van de Engelse historicus George Watson. Hij schreef ook een begeleidend artikel, Hitler and the socialist dream. Watson gaf een aantal redenen waarom we Hitler na de oorlog zijn gaan beschouwen als extreem-rechts (as an extreme instance of the political right”). Niet in de laatste plaats kwam dit door uitspraken van Hitler zelf en zijn oorlog tegen het communistische Rusland. Watson wijst erop dat de door rassenwaan en jodenhaat bevangen Hitler een even grote hekel had aan het marxisme als aan het kapitalisme, die hij beide als “Joodse uitvindingen” zag.

Waar moeten we de nazi’s dan wel plaatsen? Volgens Watson waren de nazi’s bloedserieus als ze zichzelf socialisten noemden. Zo schreef propagandachef Goebbels in zijn dagboek op 16 juni 1941, vijf dagen vóór de aanval van nazi-Duitsland op de Sovjet-Unie, dat met die aanval het tijdperk zou aanbreken van het ware socialisme, “Der echte Sozialismus”. Watson haalt ook bronnen aan van mensen uit de directe omgeving van Hitler, zoals Albert Speer en Hermann Rauschning. Hieruit blijkt dat de dolle dictator tijdens privégesprekken begin jaren dertig ruiterlijk toegaf dat hij veel te danken had aan zijn erfvijand Marx en vaak pochte over zijn grote kennis van Marx’ boeken. De narcist Hitler was ervan overtuigd dat hij zelf een betere variant had bedacht van het socialisme.

Een ander argument dat vaak wordt aangehaald waarom Hitler geen socialist kón zijn, is de etnische genocide die Hitler gepleegd heeft op de Joden. Watson wijst erop dat etnische genocide juist erg goed past bij de socialistische tradities. Het was immers in Marx’ eigen krant de Neue Rheinische Zeitung, dat in een artikel uit 1849 geschreven door Engels werd aangegeven dat genocide een geaccepteerd middel was om de revolutie door te voeren. Stalin, Hitler en Pol Pot hebben dit marxistische advies uitgevoerd in de praktijk. Overigens verklaren andere historici Hitlers genocidedrang uit zijn nationalisme en sociaal-darwinisme, of uit psychologische factoren (Hitler als antisemitische psychopaat).

Watson suggereerde dat er vóór de oorlog een linkser beeld bestond van Hitler dan daarna. Nieuwsgierig geworden, heb ik een onderzoekje gedaan naar de manier waarop de Nederlandse sociaal-democraten vóór de oorlog aankeken tegen het nationaal-socialisme. Als je verslagen naleest van bijeenkomsten van de SDAP (voorloper van de PvdA) vóór de oorlog, gingen hun politieke leiders regelmatig in op de verschillen tussen nationaal-socialisme en sociaal-democratie. Ze erkenden dat denazi’s stonden voor een bepaalde vorm van socialisme, maar wezen erop dat het socialisme van Hitler gebaseerd was op het oorlogszuchtige Führer-principe en op rassenwaan, in tegenstelling tot het meer verbroederende, internationale socialisme van de SDAP.

In een eerdere column wees ik op de rancuneleer van Menno ter Braak (1902 -1940), die het nationaal-socialisme zag als de pervertering van het democratisch socialisme, maar ook als onbedoeld gevolg daarvan (de rancuneuze reactie op een onbereikbaar gelijkheidsideaal). Je kunt de vraag stellen, waarom we in de periode na de Tweede Wereld zo’n ééndimensioneel beeld voorgeschoteld kregen van de nazi’s als extreem-rechtse beweging. Misschien kwam de herinnering aan Hitler als socialist niet zo goed uit in een periode waarin politiek links vaak morele superioriteit claimde ten opzichte van politiek rechts.

Abonneer je gratis en voor niets op het Telegram-kanaal van De Dagelijkse Standaard, en word lid van onze spiksplinternieuwe Facebookgroep!

Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

29 reacties

  1. Jan Gajentaan

    @BPS ik vraag me dat ook vaak af, waarom ze er zo kritiekloos mee doorgaan (de elite met het europroject).
     Maar of ze nou “aan een lijntje” zitten van het grootkapitaal, of dat het eerder een samenspel is van allerlei factoren, is moeilijk te zeggen. Het kan ook conformisme zijn, angst voor een nieuwe crisis als de euro valt, angst om als kritische buitenstaander gezien te worden en de eigen positie te verliezen (niet ondenkbeeldig overigens), etc. etc.

     

    Ik heb het in een eerder artikel wel eens vergeleken met de massa-psychologische principes in de tijd van de appeasement. Toen was er ook een enorme drang om de realiteit te ontkennen, zowel bij de media en de politiek als in het bedrijfsleven.

  2. Robinson

    Links of rechts. Ook de visie of de NSB links of rechts was laat weinig ruimte voor twijfel als je dit document doorneemt: http://resources21.kb.nl/gvn/NIOD01/NIOD01_AD0964_V.JPG

     

    Anti-kapitalisme is mijn inziens per definitie links. 1 mei-viering idem. Daarnaast wordt er veelvuldig met ‘socialisme’ gedweept.

     

    Op de web-site van de neo-nationaal-socialisten van de NVU, kun je het programma wat de NVU voorstaat doornemen. Op sociaal-economisch vlak staan die ‘cradle-to-grave socialisme voor. Ook hier kun je – wederom – de aversie tegen het kapitalisme vinden.

     

    Nationaal-Socialisme = Links 

    Net als InterNationaal-Socialisme

  3. Nico

    Interessant stuk. Ik had hierover met Jan al een mooie discussie op Twitter.
    Ik ben het op een aantal punten oneens, met name dat liberalen al vanaf 1850 ‘rechts’ ingedeeld zouden zijn. De revolutionairen van die tijd waren liberaal, socialisten en communisten wareb een narginaal verschijnsel.
    Conservatieven keerden zich tégen de vrije markt omdat deze traditionele structuren zou afbreken en lokale producenten brodeloos zou maken. De rechterkant keerde zich lange tijd tegen vrijhandel en vrije markt. Vanuit de rechterkant werden ook de eerste aanzetten tot de verzorgingsstaat gegeven. De wetten van Bismarck zijn het bekendste.

    “Links” is altijd gezien als een bovennationale universalistische stroming waarbij alle mensen gelijkwaardig zijn. Datgene wat wij nu onder cultuurmarxisme rekenen is daar onder andere een vrucht van. Echter ook het idee van een vlobale vrije kapitalistische markt is een vrucht van dat idee. Vandaar dat rechts-nationalisten zich ook vaak tegen globalisering en kosmopolitisme afzetten. Martin Bosma vindt zichzelf bijvoorbeeld rechts, maar heeft duidelijke bezwaren tegen een vrije kapitalistische economie.
    Hitler is moeilijk te plaatsen, maar gezien zijn nationale verzet tegen kosmopolitische. Kulturbolschewismus, pacifisme, vrouwenemancipatie e.d is de kwalificatie “rechts” minstens even terecht als “links”

  4. Jan Gajentaan

    Goed stuk van Marcel Roele. Komt tot dezelfde conclusies. Ik had wel eens iets van hem gelezen, maar dit is een uitgebreidere versie, interessant leesvoer!

  5. Leucosia Teles

    Soortgelijk stuk… alweer een poosje geleden, maar sluit mooi aan.

     

     

    http://www.meervrijheid.nl/?pagina=1199

     

     

    Stel er wordt een politieke partij opgericht die zichzelf socialistisch noemt en in haar programma heeft staan dat de staat de plicht heeft ervoor te zorgen dat alle burgers in hun levensonderhoud kunnen voorzien of door de staat worden onderhouden.

     

    http://www.meervrijheid.nl/?pagina=1199

     

     

     

  6. Victor Onrust

    Na de “schijn-elite van de valse munters” van Martin Bosma  komt deze beschouwing wat laat. Ik ben toen zelf maar eens de Kadt gaan lezen die een zeer interessante visie heeft over het socialisme van Hitler. Samengevat in Een stukje de Kadt (3): “Wat er juist is aan het fascisme” en de daaraan voorafgaande twee delen.

     

    Over rechts of links is mijn bijdrage Renks of lichts?

  7. Jan Gajentaan

    sorry: m/z Nazi document…  

  8. Jan Gajentaan

    @Henk dat klopt, maar dat is misschien een onderwerp voor een andere column, ivm ruimtegebrek.
    Via de Wikipedia pagina van al-Hoesseini kwam ik laatst terecht bij een gespreksverslag van de Nazi’s van een ontmoeting van Hitler met Al-Hoesseini op 26.11.1941.
    Een interessant en ook huiveringwekkend document. Hieruit blijkt zonneklaar dat beide “heren” overeenstemming hadden bereikt om het Jodendom compleet uit te roeien, zowel in Europa als in het Midden-Oosten, al moest dat toen geheim blijven natuurlijk. Ik heb de echtheid van het document nog niet kunnen verifiëren, maar ik ga ervan uit dat het een originieel Mazi document is.

     

  9. Henk

    In plaats van de indeling links/rechts, kun je beter de indeling individualistisch/collectivistisch maken. Individualisten streven een zo groot mogelijke vrijheid van het individu na en dus zo weinig mogelijk bemoeienis van de overheid. De overheid heeft hooguit een regulerende rol in het beschermen van eigendom en buiten de deur houden van vijanden. Collectivisten willen juist dat het leven van het individu zo veel mogelijk gereguleerd wordt door een alwetende overheid. Het is duidelijk dat communisme, fascisme, maar ook de politieke islam collectivistische systemen zijn. Genocide is ook een kenrmerk van collectivistische systemen. Of je nu om je overtuiging (Stalin/Mao), om je geloof (Hitler/IS) of om het feit dat je een bril draagt (Pol Pot) afgemaakt wordt, maakt daarbij niet zoveel uit.

    Gajentaan had in zijn betoog ook nog de vriendschap van Hitler met de moefti van Jeruzalem kunnen aanhalen.

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Amin_al-Hoesseini#Relaties_met_Duitsland

     

     

  10. reageerbuis

    Hitler vond de islam geweldig. Vooral de doodsverachting van de soldaten en de Jodenhaat spraken hem aan.

  11. nick

    Goed stuk, bedankt! Inderdaad krijg je indien je er voor uit komt dat je beslist geen socialist/communist/marxist bent maar een “individualist” met een sterke hang naar vrijheid en een afkeer van collectivisme maar wel een regulerende /beschermende rol van de overheid wenst, krijg je de meest smerige rotzooi over je heengeslingerd van de zogenaamd “socialen”.

    Inmiddels kan ik ze niet meer anders zien dan als juist asociaal betweters met niet realistische ideeen die destructief en ontwrichtend zijn voor iedere samenleving. De bewijzen daarvoor zijn niet meer te missen.

    De enige hoop die we nog kunnen hebben is dat de mensen met te weinig besef van wat nu tegenwoordig eigenlijk links of rechts is en daarom maar kiezen voor de grootste schreeuwers en zich laten misleiden door onzinnige beloftes die inspelen op niet realistische eigenbelangen en mooipraterijen, de ogen een keer open gaan en de werkelijkheid zal gaan doordringen. 

  12. jwhueting

    Het nazisme was m.i. niet links of rechts, maar totalitair. Je kunt de beweging niet plaats in het klassieke politieke spectrum. Het is zeker niet zonder meer een voortzetting van het Pruisisch conservatisme. Sterker: dat was lange tijd misschien wel de sterkste tegenkracht.

     

    Sie verwechseln uns mit Ihresgleichen selbst!

    Hitler, maart 1932. 

  13. BPS

     

    Dit staat er beter op, k*t editor van DDS.

    De fysieke eenheidseuro voor alle reële economieën in Europa, was in 2002 een misstap en een stap te ver.

    De girale internationale €uro als paraplumunt buiten en over de reële economieën heen, functioneerde uitstekend met behoud van de eigen revaluatie- en devaluatiebehoeften van elke reële economie van elk land dat sterk verschilt in eigen voor- en nadelen en eigenschappen; qua cultuur, klimaat, geografie, mentaliteit en gewoontes, enz.

    Maar er zijn maar weinigen die het lezen en interesseert. Ze meieren in de media en bij DDS liever over wat de toneelspelers wel niet fout doen,

    om vervolgens weer snel over te schakelen naar ´Heel Holland Bakt´.

  14. BPS

     

    De fysieke eenheidseuro voor alle reële economieën in Europa, was in 2002 een misstap en een stap te ver.

    De girale internationale €uro als paraplumunt buiten en over de reële economieën heen, functioneerde uitstekend met behoud van de eigen revaluatie- en devaluatiebehoeften van elke reële economie van elk land dat sterk verschilt in eigen voor- en nadelen en eigenschappen; qua cultuur, klimaat, geografie, mentaliteit en gewoontes, enz.

  15. BPS

    Als er iets verbeteren zal, moeten ze daartoe gedwongen worden.

    Nigel Farage is aardig op weg om Cameron te dwingen.

  16. BPS

    Ik vind het verdacht dat EU politici op rij zo willoos achter een fout EU/euro concept aan dwalen. Critici worden de mond gesnoerd, verketterd, belaagd, geschaad en gebroken.

    Kohl en Mitterand toen, Merkel en Hollande nu, en alle andere politieke toneel spelers die dit catastrofale politieke project in stand houden voor wat geld en emolumenten.

    Alsof ze ook maar de instructies volgen van het incompetente passieve grootkapitaal. Zonder enige vorm van zelfreflectie, zelfrespect, eigen richting en vrij van geest.

    Als er iets verbeteren zal, moeten ze daartoe gedwongen worden. Zelf doen ze het niet.

  17. Jan Gajentaan

    P.s. correctie, Thyssen probeerde in 1940/41 te vluchten maar werd tegengehouden en bracht de oorlog door in concentratiekampen. Na de oorlog emigreerde hij naar Zuid Amerika.
    Thyssen en andere industrielen en bankiers zagen Hitler als het beste alternatief voor een communistische revolutie, maar heeft kennelijk gaandeweg spijt gekregen. 

  18. Jan Gajentaan

    @BPS dat was het kartel van de hel met IG Farben als grootste speler

     

    En ook opa (+overgrootvader) Bush speelde daar een rol in samen met Fritz Thyssen, die overigens in 1941 de benen nam uit Nazi Duitsland.

  19. BPS

    Maakt het wat uit of Hitler en het nationaal-socialisme links of rechts was?

    Het gaat om de architecten en financiers van Hitler. Die waren de baas.

    Dat zijn dezelfde als van het internationaal-socialisme nadien, ter exploitatie van Europa.

    Het gaat niet om de toneelspelers. Het gaat om de regisseurs.

  20. Jan Gajentaan

    @CDLogo thx, interessant artikel idd van dezelfde Watson.

    Mooie quote uit het artikel:
    The Left got away with its crimes, I suggest, because those who form opinion had their own reasons for looking in another direction… 

  21. CDlogo

    @Jan Gajentaan

    Volgens dit artikel was het A.H. zelf die heeft verklaard dat nationaal socialisme een afgeleide van Marxisme is.

    http://www.freerepublic.com/focus/f-news/587544/posts

    Interessant artikel overigens met nogal wat bron vermeldingen.

  22. Non mi rabbio

    Wat mij betreft heeft u gelijk. Hitler was links en ik geloof dat het Goebbels was die zei: ‘wir sind antisemiten, weil wir sozialisten sind’.  Duidelijker kan je het toch niet hebben? Socialisme = bedilzucht, totalitaire regimes, ‘verzorging’ van de wieg tot het graf (totdat je het nodig hebt) spilzucht, rassenwaan en gebroken geweertjes, totdat puntje bij paaltje komt.. Het is links, het blijft links en het zal nooit wat worden.

  23. Job

    De Spaanse burgeroorlog is lang een ijkpunt geweest en nazi-bondgenoot Franco was allesbehalve links, terwijl aan de andere kant de anarchisten bepaalde ‘linkse’ kenmerken van de nazi’s niet deelden.

  24. Niek Verheyen

    Link werkt niet goed.

  25. Makker

    Ten eerste interesseert het me niks of het kwaad van links of rechts kwam.

    Ten tweede moet je je verdiepen in de totstandkoming van alle Duitse deelstaten, het nationalisme wat ermee gepaard ging, het bewustwording als jonge natie, de rol in de eerste wereldoorlog, de weimar-republiek en de opkomst van de NSDAP.

    Nergens zul je lezen dat communisten, socialisten, sociaal democraten en liberalen massaal overliepen naar de NSDAP.

    Wel zagen we dat het conservatisme, met name het Pruisisch conservatisme en met name het nationalisme perfect aansloten.

    Deze aarts-conservatieve vorm samen met het Duitse grootkapitaal vormden ruggengraat van het nazi-succes.

    De meer arbeider-gerichte stroming onder Strasser werd vermoord en de NSDAP koos vanaf 1933 definitief de rechtse stroming op.

    Indien Strasser de macht had gekregen, met dezelfde terreur…dan zou wellicht het nazisme ter linkerzijde kunnen worden geduid.

    Maar in een notendop, we hebben niks aan deze discussie, want de slachtoffers krijg je er nooit mee terug.

  26. anoname

    Hopelijk worden er weer een paar oogkleppen naar rechts bijgesteld… ^_^
    En wie weet vallen er zelfs een paar schellen van de ogen 🙂

  27. Jan Gajentaan

    @anoname dankjewel. Zo was het ook bedoeld, als een bevrijdend stukje voor de nette niet-extreme rechtse kiezer die altijd van alles en nog wat naar het hoofd geslingerd krijgt van links, terwijl links in een aantal opzichten eens bij zichzelf te rade zou moeten gaan….

  28. halo1

    het kan ook 40-60 zijn..maar inderdaad:  het Führerprincipe , de heldenverering en de rassenleer ..allemaal berustend op selectie en meer/minderwaardigheid maken het totaalbeeld wel degelijk rechts.. maar dat was juist ook de aantrekkelijkheid van het nazisme..die vermenging van leuke dingen als  Winterhilfe, Eintopf-solidariteit, Kraft durch Freude, Volkswagen enz.  enerzijds ..met concentratiekampen en intolerantie ..(en..als de rekening: uiteindelijk oorlog) anderzijds. En trouwens..voor de oorlog was NL ook veel rechtser.. die nieuw-linkse gekte kwam pas na de jaren 60..nu zien we wel degelijk de grote nadelen van zowel het een als ook het ander.

Reacties zijn gesloten.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.